Кіріспе

Канададағы атақтар бойынша пікірталас 1917 жылы Никель резолюциясы Канаданың Төменгі палатасына ұсынылған кезде басталды. Бұл резолюция Ұлыбританияның құқығымен, егемендіктің Канадалықтарға рыцарлық, барондық және пэрлік атақтарын бермеуін сұрап, федералдық үкімет саясатын белгілеуге жасалған алғашқы әрекет болды және кейінірек Канадалықтардың шетелдік елдерден атақтар қабылдауын шектеу саясатына үлгі берді. Британдық құрмет жүйесіне наразылық Канада үшін жеке жүйенің кезең-кезеңімен құрылуына әкелді.

Никель қарары

Никель резолюциясы – 1917 жылы Канаданың Өкілдер палатасында консервативті депутат Уильям Фолгер Никель ұсынған ұсыныс. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін канадалықтарды марапаттау мәселесінде пікір қақтығыстары болды, әсіресе 1915 жылы Сэм Хьюзді Бат орденінің кавалер-командоры (мұрагерлік емес құрмет) және Хью Грэмді Атолстан бароны (мұрагерлік құрмет) етіп тағайындау, сондай-ақ марапаттарды алғандардың талаптарына қатысты. Премьер-министр сэр Роберт Борден канадалықтарды құрметке ұсыну тәртібін бекітпеді және 1917 жылдың наурыз айында барлық үміткерлердің тізімі Вестминстерге жіберілмес бұрын премьер-министрдің бекітуі керек деген қағиданы жасады. Алайда, Никель сол кезде канадалықтарға мұрагерлік атақтар берудің өзі демократиялық принциптерге қайшы келеді деп мәлімдеді. Бірақ Никельдің қарсыластары оның Кингстон қаласындағы (Онтарио провинциясы) Квинс университетінің директоры Дэниел Гордонның әйеліне рыцарлық атақ беруге жасаған тырысы сәтсіз аяқталғандықтан, ашу мен ренжіс себебі болды деп айыптады. Дегенмен, Никель Өкілдер палатасында Жорж V патшаға жолдама жасау туралы резолюцияны сәтті ұсынды, онда канадалықтарға енді мұрагерлік теңдік пен рыцарлық атақтар бермеуі және канадалықтардың барлық мұндай атақтары иесінің қайтысымен тоқтатылуы сұралады. Бұл резолюция Өкілдер палатасы тарапынан қабылданды, бірақ Никельдің өзі қабылданған нұсқаға қарсы дауыс берді. Екінші Никель резолюциясы Өкілдер палатасы тарапынан қабылданғанымен, ол Сенатқа жіберілмеді, себебі ол корольдік құқықтарға қатысты, бұл Өкілдер палатасының өкілеттігінен тыс конституциялық мәселе. Парламент заңы немесе кеңес шешімі ретінде емес, резолюция ретінде Никель резолюциясы үкімет үшін заңдық күшке ие болмас еді. Дегенмен, ол Сенат тарапынан күшін жойылмаған саяси прецедент құрды.

Қаулыдан кейін

Канаданың саяси өміріндегі континенталистік және ұлтшылдық күштер 1920 жылдары нығайды. Уильям Лайон Маккензи Кинг басқарған Министрлер кабинеті империялық тәжірибелерге, мысалы, Ұлыбритания үкіметінің Канаданың генерал-губернаторларын тағайындауына соңғы нүкте қоюды талап етті және Ұлыбритания мен Доминиондар арасындағы теңдіктің, сондай-ақ соңғыларының автономиясының 1926 жылғы Балфур декларациясында белгіленгендей, іс жүзінде мойындалуын қалады. Никельдік шешім Маккензи Кинг премьер-министр болған кезеңде саясат ретінде қабылданып, Маккензи Кинг 1948 жылы зейнетке шыққан кезде үкіметтік практикаға бекітілді. Дегенмен, 1929 жылдың ақпан айында Төменгі палатада атақтар мәселесі тағы да талқыланды; нақтырақ айтқанда, Никельдік шешімді қайта қарау қажеттігі туралы сұрақ көтерілді. Маккензи Кинг 1929 жылдың 12 ақпанында Палатада былай деді: «Егер Канадада атақтар, титулдық айырмашылықтар немесе құрметтер болмаса, онда біз осы қағиданы сақтап, оларды толығымен жоюымыз керек; бірақ егер басқа елдердің монархтары немесе басшыларына канадалықтарды марапаттауға рұқсат берілсе, менің ойымша, біз өз монархымызға осы құқықты ең бірінші бергеніміз жөн». 1929 жылдың 14 ақпанында бұл ұсыныс қабылданбады.

Маккензи Кинг тыйым салуды қайта бекітеді

Уильям Лайон Маккензи Кинг 1935 жылы билікке оралғанда, Беннетт үкіметі белгілеген үрдісті елемеді және бұрынғы саясатты қайта жаңартып қойды. Содан бері Канаданың кезекті үкіметтері марапаттау саясатын сақтап келеді. Дегенмен, Беннетттің ұсынысымен король берген титулдарды пайдалануға тыйым салуға ешқандай әрекет жасалмады. 1938 жылы Беннетт Англияға көшіп кетті, ал 1941 жылы ол Ұлыбританияның Лордтар палатасына алғашқы "Суррей графтығындағы Миклехам виконты Беннетт, сондай-ақ Канададағы Хопвелл және Калгари" атанымымен енгізілді.

Қазіргі заманғы саясат

1968 жылы премьер-министр Лестер Б. Пирсонның үкіметі Канада азаматтарының Ұлт Достастығы мен шетелдік ордендерді, марапаттарды және медальдарды қабылдау және тағу қағидаларын жариялады. Бұл саясат 1988 жылы премьер-министр Брайан Малруни үкіметі Ұлт Достастығы немесе шетелдік үкіметтердің ордендерімен, марапаттарымен немесе медальдарымен марапаттау туралы саясатын жариялағанда қайта расталды.

Конрад Блэк - Жан Критиен

Никельдік резолюцияның ең белгілі заманауи қолданылуы премьер-министр Жан Кретьен оны канадалық баспа магнаты Конрад Блэкке британдық премьер-министр Тони Блэр үкіметімен өмірлік пэр ретінде тағайындалуына кедері келтіру үшін қолдануға тырысқанда болды. Кретьен британ үкіметі Блэктің британ азаматы ретінде құрметтегеніне және Блэктің 1977 жылдан бері рұқсат етілген канадалық-британдық қос азаматтығы болғанына қарамастан, Канаданың премьер-министрі ретінде ол Блэктің британдық пэр болуына қарсылық білдіре алатынын айтты, себебі ол сонымен қатар Канада азаматы еді. Онтарио апелляциялық соты Кретьеннің пайдасына шешім шығарды, бірақ Онтарио соттарының Онтарио шегінен тыс жерде құзыреті жоқ. Дегенмен, бұл шешім Елизавета II патшайымға қиындық туғызды, ол екі премьер-министрдің келіспейтін кеңестері арасында шешім қабылдағысы келмеді. Соңында Блэк мәселені шешу үшін Канада азаматтығынан бас тартты, бұл оның ешқашан істемеймін деп серт берген нәрсесі еді. Осылайша ол тек британдық азаматқа айналды, сондықтан Канаданың оған британдық құрметтен бас тартуға құқығы жоқ екендігі даусыз болды. 2023 жылы Блэк британдық пэр мәртебесін сақтап, Канада азаматтығын қайта алды.

Басқа да одақтас елдер

Ұлыбритания, Жаңа Зеландия, Ямайка және Папуа-Жаңа Гвинея сияқты Ұлттар Достастығы елдері әлі де номиналдық құрметтерді тағайындайды. Алайда, соңғы жылдары олардың екеуі көбінесе ұқсас мәртебедегі ұлттық ордендерді беруді жөн көріп, Ямайканың Ұлттық Батыры ордені мен Логоху орденіне мүшелік ұсынады, олар тиісінше «Өте Тамаша» және «Бас» немесе «Ұлы Бас» сияқты өз атауларымен бірге келеді. Жаңа Зеландияның ең жоғары дәрежесіне тағайындалған мүшелерге «сэр» немесе «ханым» атақтарын қолдану құқығы беріледі. Дегенмен, 2000 жылдан 2009 жылға дейін Хелен Кларк премьер-министрлік қызметін атқарган кезеңде рыцарьдық және дамалық атақтар уақытша тоқтатылды, орденнің екі жоғары дәрежесі мүшелікті білдіретін пост-номиналдармен алмастырылды, бұл Жаңа Зеландия орденінің бір дәрежесіне ұқсас болды. 2009 жылдың наурыз айында Джон Ки Елизавета II-ден орденді 2000 жылға дейінгі дәрежеде қайта жаңартуды және рыцарьдық және дамалық атақтарды беруді қайта бастауды сұрады. Австралиядағыдай, Королева Корольдік Виктория ордені, Тісті ордені және Гартер орденінде номиналдық наградаларды беруді жалғастырды, өйткені бұл ордендер монархтың құқығында. 2000 жылға дейін Жаңа Зеландияның бұрынғы номиналдық құрметтерін алған жаңа зеландиялықтар оларды сақтап қалуға құқылы болды, ал 2000 мен 2008 жылдар аралығында эквивалентті пост-номиналдарды алған жаңа зеландиялықтар, қаласа, оларды қайта жаңартылған атақтарға алмастыруға рұқсат етілді. Австралия 1992 жылдың қазанына дейін Империялық (Британдық) құрмет жүйесіне қол жеткізді, ал 1983 жылғы Жаңа жылдық құрметтер федералдық үкімет ұсынған соңғы наградалар болды. Штат үкіметтері ұсынған соңғы наградалар 1989 жылы берілді. Австралия ордені (Канада орденімен салыстырылатын) 1975 жылы рыцарьдық және дамалық атақтарсыз құрылды. Рыцарьдық және дамалық атақтар 1976 жылы енгізіліп, 1983 жылы тоқтатылды, 2014 жылы қайта жаңартылып, 2015 жылы қайта тоқтатылды. Австралия Королі, жеке тұлға ретінде, Австралия азаматтарын Гартер орденінің рыцарьлары мен әйелдері, Тісті орденінің рыцарьлары мен әйелдері, Корольдік Виктория орденінің Ұлы крестінің рыцарьлары мен әйелдері және командирлері ретінде тағайындау құқығын сақтайды, бұл монархтың жеке қалауы бойынша жасалатын әрекет, оның австралиялық министрлері қатыспайды. Австралиялық кию ордені Корольдік құқықты пайдалана отырып, монарх тағайындаған наградалар шетелдік емес, австралиялық наградалар ретінде қарастырылады деп мәлімдейді.