Кіріспе

Флорида штатындағы өзен, АҚШ.

Халифакс өзені Флорида штатының солтүстік-шығысындағы Атлантік маңы жағалау су жолының бөлігі болып табылады. Бұл су жолы бастапқыда Солтүстік Москито өзені деп аталған, бірақ Флорида британдықтардың оккупациясы кезінде (1763–1784) Джордж Монтагу Данк, 2-ші Галифакс графының (сол үшін де Канададағы Галифакс, Нова-Скотия аталған) құрметіне қайта аталды.

География

Галифакс өзені Томока шығанағында, Томока өзені, Булоу арнасы және Галифакс арнасы қосылатын жерде басталады, бұл Томока мемлекеттік паркімен іргелес жатыр. Галифакс өзенінің су жиналатын алабы (немесе бассейні) Волусия округінің көп бөлігін, соның ішінде Томока өзені мен Галифакс арнасының ағысын қамтиды. Жалпы ауданы 1008,3 км². Су 40 км қашықтыққа оңтүстікке қарай ағады. Галифакс өзені Понсе-де-Леон шығанағы арқылы Атлант мұхитына қосылар алдында Спраус-Крик және Москито лагунасымен бірігеді. Галифакс өзені Ормонд-Бич және Дейтона-Бич қалаларынан өтеді. Ол сондай-ақ Сити-Айлендтегі Джеки Робинсон бейсбол стадионының және Понсе-де-Леон шығанағындағы маяқтың жанынан өтеді. Галифакс гаваньі маринасы да осы су жолында орналасқан.

Көпірлер

Қазіргі уақытта өзен бойында алты көпір бар, оның ішінде бір басқұлақ көпір бар. Олар солтүстіктен оңтүстікке қарай орналасқан. Гранада көпірі (SR 40) – 1887 жылы ашылған, Флорида штатының Ормонд-Бичтің екі бөлігін – құрлықты және жағажай жарты аралын – байланыстырған Халифакс өзенін кесіп өтетін алғашқы көпір. Кейінірек салынған Рокфеллер ескерткіш көпірі, басқұлақ көпір, 1954 жылдың 2 наурызында ашылды. 1983 жылы ол қазіргі жоғары көпірмен ауыстырылды. Сибриз көпірі (SR 430) – алғашқы Сибриз көпірі 1902 жылы салынды, ол кезде Оушен бульвары деп аталған жерді Сибриздегі (қазіргі Сибриз бульвары) Мейсон даңғылына дейін жалғады. Бастапқы көпірді Сибриз қаласына қоныстанған Пост отбасы қаржыландырып, салдырды. 1926 жылы Сибриз Дейтона-Бичке қосылды, содан кейін көпір көпір басқармасына сатылды. 1942 жылы ол жарамсыз болып қалғаны анықталды, көлік қозғалысына рұқсат етілмеді, тек жаяу жүргіншілерге ғана жол берілді. Су ағыны Шығыс жағалаудағы ең кішкентай екені де анықталды, сондықтан оны ауыстыру жоспарлары жасалды. 1950 жылы ескі көпірдің орнына екі қатарлы басқұлақ көпір ашылды. 1997 жылы ескі көпірдің орнына екі жоғары көпір салынды. Батысқа қарайғы көпір Сибриз бульварымен, ал шығысқа қарайғы аралық Оукридж бульварымен жалғасады. Мейн-стрит көпірі (CR 4040) – бұл жердегі алғашқы көпір 1888 жылы ашылды. Көпір Фэрвью даңғылын материктік Дейтонадан ескі Дейтона-Бишке (сол кезде екі бөлек қала) Сейбриз даңғылына (қазіргі Мейн-стрит) жалғады. 1959 жылы оның орнына басқұлақ көпір салынды. Бродвей көпірі (US 92) – бұл жердегі алғашқы аралық 1912 жылы салынды. 1947 жылы Бродвей басқұлақ көпірі салынды, ол материктегі Волусия даңғылын (қазіргі ISB) жағажайдағы Бродвей даңғылына жалғады. 2001 жылы ескі көпірдің орнына жаңа жоғары Бродвей көпірі салынды. Жаңа көпір мақсатынан гөрі ерекшелігімен танымал; Флоридаға тән манаты, дельфин және басқа да жабайы жануарлардың мозаикалары көпірге туристік тартымдылық сыйлайды. Ардагерлер ескерткіш көпірі (CR 4050) – «Оңтүстік көпірі» – Сити-Айлендке жақын ескі Дейтонадан жарым аралдағы ескі Дейтона-Бичке дейін 1899 жылы Генри М. Флаглердің көмегімен салынды. Көпір Оранж даңғылын материктен Сильвер-Бич даңғылына дейін жалғады. 1954 жылы басқұлақ көпір ауыстырылып салынды, ал 1959 жылы ол Ардагерлер ескерткіш көпірі деп аталды. Көпір 2016 жылдың маусым айында бұзылып, оның орнына жоғары көпір салынды. Порт-Оранж көпірі (SR A1A) – Порт-Оранж көпірі немесе Данлатон даңғылы көпірі деп аталатын бұл көпір Флорида штатының Порт-Оранж қаласын жағажай жарты аралымен байланыстырады. Бұл жердегі алғашқысы 1906 жылы сабан пальмасының тіректері мен қарағай көпір ағаштарынан жасалған; көпір 1932 жылы дауылмен шайылып кетті. 1951 жылы мұнда ағаштан жасалған басқұлақ көпір салынды. 1990 жылы көпірдің орнына жаңа жоғары көпір салынды. Флорида штатының заң шығарушы органы жаңа көпірді Конгрессмен Уильям В. Чаппелл кіші ескерткіш көпірі деп атады.

Америка тумасы

Галифакс өзенінің аймағы алғаш рет шамамен 7000 жыл бұрын, Тімұква индейлері сияқты тайпалардың ата-бабалары болған Американың түпкілікті тайпаларымен мекенделген. Олар балық және устрицамен күн көріп, Галифакс өзенінің екі жағасында да қабық үйінділерін қалдырған. Көптеген қабық үйінділері кейінгі қоныс аударушылар тарапынан жол салуға пайдаланылған, бірақ бірнешесі тарихи ескерткіштер ретінде сақталған, мысалы, Green Mound, Nocoroco, Ormond Mound және Spruce Creek Mound Complex. Бұл тайпалар, әдетте, Сент-Джонс мәдениетінің құрамында болған.

Испандықтардың алғашқы басып алуы 1513-1763

Хуан Понсе де Леон 1513 жылғы сәуірде Флориданы иеленгеннен кейін, ал Педро Менендес де Авилес 1565 жылы Сент-Огастин қаласын құрғаннан соң, испандықтар аймақты зерттеуді жалғастырды. 1569 жылы капитан Антонио де Прадо Понсе-де-Леон шығанағы маңындағы аймақты алғаш рет зерттеді (ол аймақта көптеген шыбыршықтар болғандықтан оны los Mosquitos деп атады) және Испания короліне жолдаған есебінде Нокороко ауылы туралы айтты, ол екі өзеннің (қазір Томока және Галифакс деп белгілі) арасында орналасқандығын атап өтті. 1605 жылы испандық саяхатшы Альваро Мексиа Галифакс өзені аймағына сапар жасап, картаға түсірді (оны картада Солтүстік Москито өзені деп атады). Ол есебінде Нокороко, Какарой, Сикале және Капарака ауылдарын атап көрсетті. Испандықтар францискан монахтарын шақырып, Флоридада католик миссияларын құрды, оның мақсаты – жергілікті халықты христиан дініне өткізу болатын. Ең гүлденген кезеңінде Флоридада 44 мұндай испан миссиясы болды, олардың кейбіреулері Галифакс өзені аймағында орналасқан болуы мүмкін. Испандықтар жергілікті халықты қарапайым шаруашылықтарда азық-түлік өсіруге жұмылдырды. Алайда, 1649 жылы сары қызба, 1650 жылы шешек, 1659 жылы қызылша эпидемиялары Флоридадағы үндістер мен испандықтардың санын күрт азайтты. Үндістердің бірнеше көтерілістері де халықты одан әрі кемітті. 1763 жылы Испания Флориданы британдықтарға өткізген кезде, колониядағы өздерінің күш-жігерінен айтарлықтай нәтижелерді көрсете алмады және испандықтар эвакуацияланған кезде Флорида халқынан дерлік толықтай құрғап, «бос қабық» ретінде қалды. Осы британдық оккупация кезінде доктор Эндрю Тернбулл 1768 жылы Галифакс өзенінің оңтүстігінде танымал Жаңа Смирна колониясын құрды. Жаңа Смирна отаршылары келісімшарт бойынша жұмыс істеген кездегі қанағатсыздықтарын білдірді, ал Сент-Огастиндегі британ губернаторы оларға ақыры кетуге рұқсат берді.

Екінші испандық оккупация 1783-1821 жылдар

Испандықтар американдық төңкеріс кезінде британдықтарға қарсы отаршылдық жағында француздармен бірікті. Британдықтар жеңілгеннен кейін, олар Флориданы Париж шарты (1783) бойынша Багам аралдарына алмастырып Испанияға өткізді. Шартының талаптарына сәйкес, британдықтар өз отарлық халқын эвакуациялауға міндетті болды; алайда, Испания кез келген отаршыларға Испания Корольдігіне адалдық серт беруге және католицизмге өтуге келіссе, қалуға рұқсат берді. Осы оккупация кезеңінде испандықтар Галифакс өзені аймағында үш ірі жер участасын берді, олардың бірі Флоридадағы Ормонд-Бичтің атымен аталатын шотланд теңіз капитаны Джеймс Ормондқа берілді. Ормонд испандықтар үшін Флоридаға францискан монахтарын тасымалдады, олар оған 1807 жылы сыйлық ретінде жер берді. Испанияның тағы екі жер учаскесі (Дейтона-Бич және Порт-Оранжды қамтитын) жерсіз жер иелеріне берілді, ал аймақтар дамытылмай қалды.

Қайықпен жүзу

Қайықпен жүзу танымал әрекет, және Галифакс өзені бойында бірнеше мариналар мен яхт клубтары орналасқан. Галифакс өзенінің яхт клубы 1896 жылы негісталған.

Балық аулау

Балық аулау – Халифакс өзенінде танымал әрекеттердің бірі. Балық аулау қайықтан, өзен жағасынан немесе өзен арқылы салынған кез келген көпірден рұқсат етіледі. Онда форель, сом, камбала, қойбас, тарпон, снук, қара барабан, мангр шабағы және қызыл барабан сияқты түрлер кездеседі.

Жабайы табиғатқа көз жеткізу

Галифакс өзені әртүрлі су құстары, су жағасында жүретін құстар, балықтар және басқа да жануарларға мекен. Өзен және оның бірнеше салалары (Томока өзені, Стрикленд, Томсон және Додсон арнасы) манатилерді қорғау аймағы ретінде белгіленген. Өзен алабында кездесетін сирек түрлердің ішінде ағаш қарғасы, ақбас бүркіт және Атлантика тұзды батпақты жылан бар. Галифакс өзені бассейнінің аймағында көптеген басқа құстарды да көруге болады. Галифакс өзені жолы Мэннен Флоридаға дейін созылатын жолдар жүйесі – Шығыс жағалау жасыл жолының бір бөлігін құрайды.

Жағалаудағы су жолдары

1913 жылға дейін Флоридадағы кеме жүзу арналары мен каналдарды негізінен жеке кәсіпорындар күтіп келген. 1882 жылы Флориданың Шығыс жағалауы канал және көлік компаниясы Джексонвиллден Бискейн шығанағына дейін су жолын дамыту үшін құрылды, ол Сент-Джонс, Матанзас және Галифакс өзендерін, Москито лагунасын, Индия өзенін, Уорт көлін, Хиллсборо өзенін, Жаңа өзенді және Жылан сағасын каналдар арқылы байланыстыруды көздеді; 1908 жылы бұл ірі жоба аяқталды.