Кіріспе

Регенсбург соборы (Дом Святого Петра немесе Regensburger Dom), сонымен қатар Святой Петр соборы деп те аталады, Германияның Бавария штатындағы маңызды готикалық сәулет үлгісі. Ол Регенсбург қаласының белгілі бір нысаны және Регенсбург католик діншілігінің орталығы.

Тарих

Қазіргі собордың батысына салынған, Нидермюнстер деп аталған алғашқы шіркеу шамамен 700 жылы салынған. Ол Регенсбургтің Кастра-Регина деп аталатын ежелгі легионерлік бекінісінің солтүстік қақпасы – Порта-Преториядан біршама қашықтықта орналасқан. Бұл шіркеу Регенсбургтық Эрхардтың қабірі болғанымен, бастапқыда патшалық (нақтырақ айтқанда, герцогтар) отбасының капелласы болды. Нидермюнстер 1273 жылы өртеніп кетті, ал Регенсбургтің сол кездегі жақсы экономикалық жағдайының арқасында жаңа собор салуға мүмкіндік туды. 1280 жылы жаңа собордың құрылысын басқарған сәулетші Францияда білім алған, осы себепті француз готикасының сәулеттік элементтері де пайдаланылды. Бұған үш бөлікке бөлінетін орталық кеме, тіреулер, күмбездер және қасбеттегі екі мұнара кірді. 1320 жылға қарай собордың үш хоры пайдалануға дайын болды, ал 1385-1415 жылдар аралығында батысқа қарайғы негізгі кіреберіс аяқталды. Ғимараттың көп бөлігі шамамен 1520 жылы бітірілді, сонымен қатар бұл собордың ашылу жылы да болды. Собордың құрылысшыларының бірі – Матис Рорицер, жер жоспарынан сәулеттік пропорцияларды анықтау тәсілін жазбаға түсірді. «Ad quadratum» немесе «квадраттура» деп аталатын бұл техника, бірнеше көпбұрыштарды қолдана отырып, жер жоспарында биіктікті бейнелейді. Осы тәсілдің арқасында ол собордың шыңдарының пропорцияларын жасауға қол жеткізді. 17-ғасырда собордың басқа бөліктерімен бірге, трансепт қиылысындағы купол барокко стилінде қайта жаңартылды. Осы жөндеу кезінде Барлық Әулиелер капелласы үшін жасалған фрескалар 19-ғасырда жарыққа шыққанға дейін сыластырылды. Содан кейін, 1828-1841 жылдар аралығында собор неоготикалық стильде қайта жаңартылды, бұл тапсырыс Бавария королі Людвиг I-ге тиесілі болды. Бұл жөндеу барысында купол бұзылып, оның орнына төрт бөлікті қабырғалы күмбез салынды. 1859-1869 жылдар аралығында мұнаралар мен олардың қондырғылары аяқталды, ал үш жылдан кейін собор толыққанды аяқталды. 1923 жылы Регенсбург соборын қадағалау, күтіп ұстау және қалпына келтіру мақсатымен мемлекеттік басқарудағы Dombauhütte (собор құрылысы шеберханасы) құрылды. Ұйымның қалпына келтіру жобаларының бірі 2000-шы жылдарда жүзеге асырылды. Ұйымның тағы бір жобасы 1980-ші жылдарда жүргізілді, онда крипталық кесене және орталық кемеге қазба жұмыстары жүргізілді.

Ғимарат

Регенсбург соборының ерекшелігі – оның ескі монастырь құрылысынан бөлініп қалуы. Бұл бөліну шіркеу қайта салынып, бұрынғы роман стиліндегі собордың оңтүстік-батысына жылжуымен болды. Роман стиліне дейінгі үлгінің куәсі ретінде «Эсельштурм» («есек мұнарасы») әлі күнге дейін собордың солтүстік жағында тұр; ол бұрын қолданылған және қазір де құрылыс материалдарын жоғарғы қабаттарға тасымалдау үшін пайдаланылады. Батыс төбеде арқан-құрал бар, оның көмегімен материалдар батыс порталының жанындағы ашылу арқылы көтерілді. Собордың шығысында құрылысты сақтауға жауапты мемлекеттік басқарудағы Домбаухютте (собор құрылысының шеберханасы) орналасқан. Көптеген собор шеберханаларынан айырмашылығы, онда заманауи машиналар да, ескі құралдар да қолданылмайды. Оның орнына құралдар шеберхананың өзінде жасалады. «Құдай ана мен Аян періштесі» – батыс өткелінің екі бағанасында орналасқан екі елеулі, монументалды құмтас мүсіні. Бұрын басты ғибадатханада Киелі Петрдің отырған мүсіні болған, бірақ ол қазір жоқ. Бұл құмтас мүсіндерді Ерминольдмейстер деген атпен танылған шебер жасаған. Ол 13 ғасырда Германиядағы монументалды мүсіндерге маңызды үлес қосты. 1280 жылы аяқталған және бүгінге дейін сақталған екі мүсін: бірі Исаның анасы Мәриямды, екіншісі Жәбірейіл періштені бейнелейді. Мәриям оң қолын сәл көтеріп, періштеге сәлем береді. Сол қолындағы кітабына ол бас бармағымен нұсқайды. Осы мүсіндерден басқа, өткелдің шығыс бағаналарында 1320 және 1360–1370 жылдары орнатылған Киелі Петр мен Киелі Пауылдың тас мүсіндері бар. Сыртқы қабырғасында шошқа пішініндегі «Judensau» (жұрттың шошқасы) және оның емізікке ілінген үш еврей бейнеленген. «Judensau» бұрынғы еврей кварталына, Неупфаррплацқа қарайды. 2005 жылы ақпараттық тақта орнату туралы дау туды. Собордың монастырьдегі Әулиелер шіркеуі 1140 жылы Италияның солтүстігіндегі Комо қаласынан келген шеберлер тобымен епископ Хартвиг II-нің жерлеу шіркеуі ретінде салынды. Ол үш жапырақты апсидадан және сегізбұрышты барабан мен күмбезбен жабылған ортаңғы бөлмеден тұрады. Құнды бояулы шыны терезелердің көпшілігі 1220–1230 және 1320–1370 жылдары орнатылды, ал батыс фасадының терезелері тек 19 ғасырда аяқталды. 1967–1968 жылдары сол жақ ғибадатхананың терезелері суретші профессор Обербергердің қолымен орнатылды. Ол сонымен қатар Солтүстік трансептінің жанындағы Пәуест мерекесіне арналған терезені және готикалық стильдегі жоғары терезелерді жасады. Собор 1550 жылы ашылды. Күміс алтын тәжді алтарь Аугсбург шеберлерінің еңбегімен 1695 және 1785 жылдар аралығында салынды. Тағы бір ерекшелігі – Резервацияның бес готикалық алтары. 2004 жылы оңтүстік ғибадатханада жаңа Құрбандық алтары орнатылды, оны Хельмут Лангамер жасады.

Маңыздылығы

Регенсбург соборы – епископ шіркеуі және Регенсбург Рим-католик діоцезінің бас шіркеуі. Бұл сонымен қатар Регенсбургер Домспаценнің үйі, ол собор хоры қызметін атқарады және мол дәстүрге ие. Бұл құрылыс Оңтүстік Германиядағы ең маңызды готикалық туынды саналады. Собор маңызды епископтардың, оның ішінде Йоханн Михаэль фон Сайлердің (1829–1832, оңтүстік апсидада Конрад Эберхард салған ескерткіш), Георг Михаэль Витманнның (1832–1833, солтүстік апсидада Конрад Эберхард салған ескерткіш) және архиепископ Михаэль Бухбергердің (1927–1961, солтүстік апсидада) соңғы тыныс алатын жері болып табылады. Орталық нефтің батыс бөлігінде Бавария герцогы Максимилиан I-нің інісі, князь-епископ кардинал Филипп Вильгельмнің (1598 жылы қайтыс болған) қоладан жасалған ескерткіші орналасқан.

Өлшемі

Жалпы ұзындығы (ішкі) 85,40 мЕні (ішкі) 34,94 мБиіктігі (ғимараттың ортасы) 31,85 мБиіктігі (қоңырау мұнаралары) 105 м