Кіріспе

Мюнхен филармониясы (Münchner Philharmoniker) – Мюнхен қаласында орналасқан неміс симфониялық оркестрі. Ол Бавария радиосының симфониялық оркестрі, Мюнхен радиосының оркестрі және Бавария мемлекеттік оркестрімен қатар Мюнхеннің төрт маңызды оркестрінің бірі болып саналады. 1985 жылдан бері оркестр Гастейг мәдени орталығында орналасқан.

Қор

Оркестр 1893 жылы Мюнхенде фортепиано жасаушының ұлы Франц Каим құраған Каим оркестрі ретінде құрылды. 1895 жылы оркестр қаланың "Тонхалле" (концерт залы) ғимаратына көшті. Көп ұзамай, ол көрнекті дирижерлерді өз тартуына іліктірді: Густав Малер алғаш рет 1897 жылы оркестрді басқарды және өзінің 4-ші және 8-ші симфонияларын оркестрмен тұсаукесер етті, ал Бруно Вальтер Малердің "Жер туралы ән" ("Das Lied von der Erde") шығармасының авторынан кейінгі премьерасына жетекшілік етті. Феликс Вайнгартнер 1898-1905 жылдары музыкалық жетекші болды, ал жас Вильгельм Фуртвенглер 1906 жылы дирижерлік дебютін жасады. Сонымен қатар, Антон Брукнердің шәкірті Фердинанд Лёве Брукнердің туындыларын орындаудың берік дәстүрін қалыптастырды, ол бүгінге дейін сақталып келеді.

Дүниежүзілік соғыстар

Осы уақытқа дейін оркестр, 1910 жылы Мюнхен Концертверейн оркестрі деп аталған, жеке қаржыландырылатын. Бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаржылық жағдай қиын болды және музыканттар әскери қызметке шақырылды, бұл оркестрдің қызметін тоқтатуға мәжбүр етті. Соғыстан кейін оркестр Мюнхен қаласының меншігіне өтті және композитор Ханс Пфицнердің басшылығымен қайта құрылды, бірақ көп ұзамай оның орнына Брукнерді зерттеуші Зигмунд фон Хаузеггер келді. 1928 жылы оркестр қазіргі атауын алды. 1933 жылы нацистік партия билікке келгеннен кейін оркестр партитураларына свастикалар мен «Фашистік қозғалыстың оркестрі» деген жазуларды қойды. (Свастикалар 1990 жылдардың басына дейін алынып тасталған жоқ.) 1938 жылы нацистік көзқарасты қолдайтын дирижер Освальд Кабаста бас дирижер болып тағайындалды, тіпті Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде де оркестрдің музыкалық деңгейін көтерді. Соғыс жылдарында Тонхалле қирады, ал оркестр тұрақты орны болмағандықтан, бір кезге тоқтатылды. Соғыстан кейін Ханс Росбод пен Рудольф Кемпе басшылығымен оркестрдің жағдайы жақсарды. 1979 жылы Сержиу Челибидаче оркестрді басқарып, оның деңгейін және беделін арттырды.

Мюнхен мен Конант

Жақсы жарияланған бір жағдайда, Селибидаше бас тромбоншы Эбби Конантты оның жынысына байланысты лауазымынан алуға тырысты және оған ер әріптестерінен кем төледі, ол бұл туралы білмеді. Филармонияның иесі Мюнхен қаласы шағымданады. Арыз беруші тромбон бөлімінің жетекшісі болуға қажетті физикалық күшке ие емес; ол тромбон тобын тиянақты басқара алмайды. Бұдан басқа, ол Бас музыкалық директордың көркемдік тілектерін түсінуге қажетті эмпатиядан мүгеде. Конант 1983 жылы ұзақ сот процесінен кейін Мюнхен қаласын сәтті сотқа берді. Тек содан кейін ғана оған ер әріптестерімен тең ақы төленді және ол толыққанды бірінші солист статусына қайта орналастырылды. Сот шешімі: «Арыз қабылдануға тиіс, өйткені нақты дәлелдердің болмауына байланысты жұмыс міндеттерін өзгерту негізсіз».

«Айыпталушы өзінің төмендетуін фактілермен емес, жалпылама бағалаулармен негіздемеді».

«Одан асып, олар күдікті қателердің қандай күні жасалғанын көрсетпейді. Сондай-ақ, талапкерге ескерту қашан берілгенін де атап көрсетпейді». «Осылайша, сот талапкердің не істегенін анықтай алмайды, сондай-ақ ол ескертулерді қабылдады ма, яғни ескертуден кейін қателер қайталанды ма, жоқ па, соны да анықтай алмайды». Хабарлама бойынша, Конанттың сынағы соңғы рет «көре алмау» принципі бойынша өткізілді. Алайда, Германияның барлық оркестрлерінде осындай дискриминация болған жоқ. 1991 жылы Der Spiegel журналында скрипкашы Карла Шпаннбауэр былай деп жазды: «Мен Эбби Конантқа Солтүстік Рейн-Вестфалияға келуді кеңес беремін: Бонн оркестрі Мюнхен филармониясымен бірдей деңгейде (тарифтер де сондай), бірақ менің әріптестеріме ксенофобия немесе әйелдерге деген жек көрушілік қажет емес. Шетелдіктерге және әйелдерге деген жомарттық және төзімділік тұрғысынан алғанда, Мюнхен мен Берлин филармонияларының негізіндегі Германия қалалары Бонннан әлі де көп нәрсе үйрене алады».

Жақында болған тарих

1996 жылы Селибидаше кенеттен қайтыс болғаннан кейін Джеймс Левин 1999 жылдан 2004 жылға дейін оркестрдің бас дирижері болды. 2004 жылдың қыркүйегінде Кристиан Тилеман оркестрдің музыкалық директоры болды, оған Вутер Хоекстра Интендант ретінде қосылды. Алайда 2007 жылы Тилеманмен болған даулар нәтижесінде Хоекстра лауазымынан босатылды. 2009 жылы оркестр Тилеманның 2011 жылы қызметін аяқтайтынын жариялады. Тилеманның қонақ дирижерлерді таңдауға қатысу ниеті мақұлданбады. 2010 жылдың наурыз айында Лорин Маазель 2012–2013 маусымынан бастап оркестрдің келесі бас дирижері болып тағайындалды. 2014 жылдың басында Маазель денсаулығының нашарлауына байланысты концерттік өнеркөрсетулерін тоқтатты. Содан кейін, 2014 жылдың маусым айында ол Мюнхен филармониясының музыкалық директоры лауазымынан дереу отставкаға кететінін мәлімдеді. 2013 жылдың қаңтарында оркестр Валери Гергиевті 2015 жылдан бастап келесі бас дирижер ретінде тағайындағанын жариялады, алғашқы келісімшарт 2020 жылға дейін күшінде болды. Гергиев 2022 жылы Путиннің 2022 жылғы Украинаға басып кіруін айыптаудан бас тартқандықтан қызметтен босатылды. 2022 жылдың наурыз айында Лахав Шани Украинаға арналған қайырымдылық концертінде оркестрге алғаш рет қонақ дирижер ретінде жетекшілік етті. Шани 2022 жылдың қыркүйегінде тағы бір қонақ дирижерлік өнеркөрсету үшін оралды. 2023 жылдың ақпанында оркестр мен Мюнхен қалалық кеңесі Шаниді келесі бас дирижер етіп тағайындағанын жариялады, алғашқы келісімшарт 5 жылға жасалды. Тарихы барысында Мюнхен филармониясы Гюнтер Биаластың, Антон Брукнердің, Харальд Генцмердің, Луиджи Нононың, Густав Малердің және тағы басқалардың премьераларын орындады.