"Оберон" – Карл Мария фон Вебердің 1825-26 ж. жазған романтикалық операсы. Англиядағы жалғыз операсы, неміс поэмасы негізінде құрылған. Вебердің соңғы туындысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Карл Мария фон Вебердің романтикалық операсы, Софи Сейлердің операсы, сондай-ақ «Оберон»
Romantic opera by Carl Maria von Weber
the opera by Sophie Seyler also known as Oberon
«Оберон немесе Эльф Королінің серті» (J. 306) – 1825–26 жылдары Карл Мария фон Вебер жазған, сөйлеулі диалогтары бар 3 актілі романтикалық опера. Вебердің ағылшын тіліндегі жалғыз операсы, Джеймс Робинсон Планше жазған либретто Кристоф Мартин Виландтың «Оберон» атты неміс поэмасына негізделген. Ал бұл поэма өзі француз ортағасырлық ертегісі «Хуон де Бордо» эпикалық романының негізінде жазылған. Композиторға «Фауст» немесе «Оберон» таңдау мүмкіндігі берілген соң, ол музыканы аяқтау үшін Лондонға сапар шегіп, операның премьерасына дейін либреттоны жақсырақ түсіну үшін ағылшын тілін үйренді. Бірақ репетициялардың, қоғамдық шаралардың және қосымша номерлерді жазудың қысымы оның денсаулығына зиян келтірді, және Вебер 1826 жылғы 5 маусымда Лондонда қайтыс болды. Либретто 1826 жылы Теодор Хелл тарапынан неміс тіліне аударылды, және опера көбінесе осы неміс тіліндегі аудармада орындалады. Вебер операның Лондондағы қойылымының құрылысына қанағаттанбады және Германияға оралғанда оны қайта қарастыруды жоспарлаған, бірақ қайта қарау жұмыстарын бастамас бұрын Лондонда қайтыс болды. Неміс аудармасы композитордың мақұлдауымен жасалған болар (және түзетулер осы тілде жасалған болар еді), бірақ ол оны тек ағылшын тілінде естіді және қайтыс болғанға дейін қайта қарау немесе аударма жасау жұмыстарын жүргізбеді деп болжауға болады. Содан бері басқа композиторлар мен либреттошылар осы туындыны қайта қарады, олардың ішінде Франц Вюльнер, Густав Малер (жаңа орындау нұсқасын дайындап, кейбір номерлерді қайта ұйымдастырды және қолданыстағы нотадан материалдар негізінде байланыстыратын музыканы жазды) және романшы-композитор Энтони Берджесс (Оберон үшін жаңа либретто жазып, гитаралық квартет үшін увертюраны ұйымдастырды) бар. Франц Лист 1846 жылы увертюраны жеке фортепианоға бейімдеді (S.574). Опера көп ұзамай басқа жерлерде де қойылды: Лейпцигте (1826 жылғы 23 желтоқсан), 1827 жылы Дублинде (1 ақпан), Эдинбургте (26 тамыз) және Венада (20 наурыз), 1828 жылы Прагада және 1829 жылы Будапештте, сондай-ақ 1830-шы жылдардан 1860-шы жылдарға дейін Батыс Еуропада көптеген қойылымдар өтті. Опера 20-ғасырда үзір-кесір қойылса да, концерттік орындалыста сәтті болды.
Oberon, or The Elf King's Oath (J. 306) is a 3 act romantic opera with spoken dialogue composed in 1825–26 by Carl Maria von Weber. The only English opera ever set by Weber, the libretto by James Robinson Planché was based on the German poem Oberon by Christoph Martin Wieland, which itself was based on the epic romance Huon de Bordeaux, a French medieval tale. Having been offered the choice of Faust or Oberon as subject matter, he travelled to London to complete the music, learning English to be better able to follow the libretto, before the premiere of the opera. However, the pressure of rehearsals, social engagements and composing extra numbers destroyed his health, and Weber died in London on 5 June 1826. The libretto was translated into German later in 1826 by Theodor Hell, and it is in this German translation that the opera is most frequently performed. Weber was dissatisfied by the structure of the opera as it was produced in London, and intended to revise the work on his return to Germany, but he died in London before starting work on the revision. It is logical to assume that the German translation would have had the composer's approval (and that it would have been in that language that revisions would have been made), but he heard it only in English, and did not work on a revision or translated version before his death. Since then, other composers and librettists have revised the work, notably Franz Wüllner, Gustav Mahler (who, preparing a new performing version, rearranged some of the numbers and composed some linking music based on material from the existing score) and novelist composer Anthony Burgess, who wrote a new libretto for Oberon and arranged the overture for guitar quartet. Franz Liszt made an arrangement of the overture in 1846 for solo piano (S.574). The opera was soon mounted elsewhere: Leipzig (23 December 1826); in 1827 in Dublin (1 February), Edinburgh (26 August) and Vienna (20 March), Prague in 1828 and Budapest in 1829, with many other performances in western Europe from the 1830s to the 1860s. Although the opera has been staged intermittently in the 20th century, it has more successfully been given in concert.
Оркестрлеу
Опера 2 флейта, 2 кларнет (ля тонында), 2 гобой, 2 фагот, 4 валторна (ре және ля тонында), 2 труба (ре тонында), 3 тромбон (альт, тенор және бас), скрипкалар тобы және литавралар үшін жазылған. Кларнеттердің, валторналардың және трубалардың тондары увертюрадан алынған. Мысалы, 1-ші акт ре тонындағы валторнамен басталады.
The opera is scored for 2 flutes, 2 clarinets (in A), 2 oboes, 2 bassoons, 4 horns (in D and A), 2 trumpets (in D), 3 trombones (alto, tenor and bass), strings and timpani. The tunings for clarinets, horns and trumpets are from the overture. For instance, act 1 opens with horn in D.
1-ші акті
Перілер ұйықтап жатқан Оберонның төңірегінде ән шырқайды. Пак кіреді және Оберонның патшайым Титаниямен болған дау-жанжалын баяндайды: Оберон онымен қайта табыспауға ант берді, егер барлық қауіп-қатер мен құмарлықтарға қарамастан бір-біріне адал болған екі махаббат табылмайынша. Пак осындай жұптарды табу үшін барлық жерді шарлады, бірақ нәтижесіз болды. Оянғанда Оберон берген антына қарғыс айтады. Пак оған сер Хуон император Карл Македонскийтің бұйрығымен Бағдадқа барып, халифаның оң жағында отырған адамды өлтіріп, содан кейін халифаның қызына сүйісіп, үйленуі керек екенін айтады. Оберон осы сер және ханшайымның оған патшайымымен татуласуға көмектесетінін шешеді. Хуон мен оның серігі Шерасминге Рейзаның көрінісі көрсетіледі, оларға қажет болған жағдайда Обероннан көмек шақыру үшін сиқырлы мүйіз беріледі. Хуонды оның миссиясында қолдауға перілер шақырылады. Тигр өзенінің жағасында Хуон мен Шерасмин ханзада Бабеканды арыстаннан құтқарады. Бабекан шын мәнінде Рейзаның күйеуі, бірақ ол Хуон мен Шерасминге шабуыл жасағанда, ханзада мен оның жасағы қашқанға ұшырайды. Содан кейін Намуна, қарт әйел, Хуонға Рейзаның ертең үйленетінін айтады, бірақ оны Хуонға тартқан болжам да болған. Харун әл Рашид сарайында Рейза өзінің қызметшісіне тек оның көрінісіндегі серге ғана үйленетінін айтады. Фатима Хуонның келгенін хабарлағанда, екі әйел қуанышпен күтеді.
Fairies sing around the sleeping Oberon in his bower. Puck enters and recounts Oberon’s quarrel with Titania, his queen: Oberon had vowed not to be reconciled with her, until a pair of human lovers are found who have been faithful to each other through all perils and temptations. Puck has ventured everywhere to find such couples, but in vain. Awakening, Oberon curses the rash vow he made. Puck tells him that the knight Sir Huon has been ordered by Emperor Charlemagne to go to Baghdad, slay the man on the Caliph's right hand, then kiss and wed the Caliph's daughter. Oberon decides that this knight and the princess will be the ones to assist him in his reconciliation with his queen. A vision of Reiza is conjured for Huon and his squire Sherasmin, and they are given a magic horn to summon aid from Oberon if needed. Fairies are called in to carry Huon on his mission. On the banks of the Tigris Prince Babekan is rescued from a lion by Huon and Sherasmin. Babekan is actually the betrothed of Reiza but when he attacks Huon and Sherasmin they put the prince and his band to flight. Next Namouna, an old woman, tells Huon that Reiza is to be married the next day, but has also had a vision which has drawn her to Huon. In the palace of Haroun al Rachid, Reiza confides to her attendant that she will only marry the knight in her vision. As Fatima announces the arrival of Huon, the two women rejoice in anticipation.
2-ші акті
Харун әл Рашидтің сәнімен гүлденген сарайында хор өз билеушісін мақтап ән шырқайды. Рейзаны халифаның оң жағында отырған принц Бабеканға үйлендіру үшін әкеледі, бірақ Хуон мен Шерасмин кіріп, Бабеканды өлтіріп, принцесса мен Фатимамен бірге қашады. Оларды Грекияға апаратын кеме дайындалады. Екі жұп махаббатын білдіріп, қоштасады. Пак стихия рухтарын шақырып, Хуонның кемесін қиратады. Хуон мен Рейза аман қалады, ол теңіздің ашуы мен қатері туралы ән салайтын болса, Хуон басқа аман қалғандарды іздеуге кетеді. Әнінің соңында ол жақындап келе жатқан кемені көріп, оған сигнал береді. Бірақ ол қарақшылар кемесі болып шығады, Рейзаны Абдалла мен оның серіктері ұрлап кетеді. Хуон оны құтқаруға тырысады, бірақ жараланады; ол сиқырлы мүйізді үрлеп, Оберонды шақырады. Оберон Пакқа Хуонды Тунис қаласына, Ибрахимның үйіне жеткізуді бұйырады. Теңіз перілері есінен айырылған ханзаданың үстінен қуанышпен ән салады.
In the splendid court of Haroun al Rachid, a chorus sing praises to their ruler. Reiza is led in to wed Prince Babekan, seated on the caliph’s right, but Huon and Sherasmin burst in, kill Babekan and flee with the princess and Fatima. A ship is to take them to Greece. The two couples express their love as they depart. Puck invokes the spirits of the elements to wreck Huon’s ship. Huon and Reiza survive, and he goes in search of more survivors while she sings of the fury and menace of the sea. At the close of her aria, she spies a ship approaching and signals to it. But it is a pirate ship, and she is abducted by Abdallah and his crew. Huon tries to save her but is wounded; he manages to sound the magic horn and Oberon appears. Oberon tells Puck to take Huon to Tunis and the house of Ibrahim. The mermaids sing happily over the unconscious prince.
3-ші акт
Тунистегі әмір үйінің бағында Фатима құл ретіндегі тағдыры туралы ән айтады. Ол Шерасминмен үйленген, және олар балалық шақтарын еске алады. Пак Хуонды көрінетін етеді, ал Фатима оған Рейзаның гаремде екенін айтқаннан кейін, оны құтқару жоспарын құрады. Алманзордың гаремінде Рейза өзінің жағдайына ағынады және Хуонға хабар жіберіп, оны оны босатуға шақырады. Бірақ ол жолда кездейсоқ эмирдің әйелі Рошанамен кездеседі, ол Хуонды Алманзорды өлтіріп, өзіне үйленуге көндіруге тырысады. Ол бас тартады, бірақ эмир оларды тауып алып, Хуонды өртеу жазасына кеседі. Рейза эмирден Хуонды кешіруді өтінеді, бірақ ол бұрын оның ұсынысын қабылдамағандықтан, эмир бас тартады және екеуін бірге өртеуге бұйырады. Шерасмин сиқырлы мүйізді соғып, Оберонды шақырады. Әмірдің құлдары билеуге бастайды, және мүйіздің екінші даусынан кейін Оберон мен Титания пайда болады. Тунис тұрғындары қашып кетеді, ғашықтар Ұлы Карлдың сарайына көшіріледі, ал Хуон кешіріледі.
In the garden of the Emir's house in Tunis, Fatima sings of her fate as a slave. She and Sherasmin are now married, and they sing of their childhood. Puck makes Huon appear, and after Fatima tells him that Reiza is in a harem, they plan her rescue. In the harem of Almanzor, Reiza laments her lot and manages to get a message to Huon who sets off to release her. However, by accident he encounters Roshana, the Emir's wife, who tries to persuade Huon to kill Almanzor and marry her. He refuses, but the Emir discovers them and condemns Huon to death at the stake. Reiza implores the Emir to pardon Huon, but as she had scorned his advances, the Emir refuses and orders the two to be burned together. Oberon is summoned by Sherasmin blowing the magic horn. The Emir’s slaves begin to dance, and after a second blast on the horn, Oberon and Titania appear. The Tunisians flee, the lovers are transported to Charlemagne’s court, and Huon is pardoned.
Жазбалар
Бірінші коммерциялық жазба неміс тілінде жасалған, оны Рафаэль Кубелик жүргізді, оның актерлік құрамында Бригит Нильсон Рейза рөлінде, ал Пласидо Доминго Бордоның сэр Хуон рөлінде болды (Deutsche Grammophon, Cat.# J306, Бавария радио симфониялық оркестрі, Herkulessaal, Мюнхен, 1970, студиялық жазба). Джеймс Конлонның (Малер нұсқасы) EMI, Марек Яновскидің (толық нұсқасы) RCA, және сэр Джон Элиот Гардинердің (бастапқы ағылшын нұсқасы, кезеңдік аспаптарда орындалған) Philips үшін жасаған жазбалары сияқты, тағы бірнеше жазбалар бар.
The first commercial recording was in German, and was conducted by Rafael Kubelík, whose cast featured Birgit Nilsson as Reiza and Plácido Domingo as Sir Huon of Bordeaux (Deutsche Grammophon, Cat.# J306, Bavarian Radio Symphony Orchestra, Herkulessaal, Munich, 1970, studio recording.) There have been several other recordings, such as those by James Conlon (Mahler's version) on EMI, Marek Janowski (a note complete recording) for RCA, and Sir John Eliot Gardiner (the original English version on period instruments) for Philips.