Кіріспе

Putney Swope – Роберт Дауни С. режиссерлік еткен 1969 жылғы американдық сатирикалық комедиялық фильм. Басты рөлде – аттас кейіпкер, қара нәсілді жарнама басшысы Арнольд Джонсон. Фильм жарнама әлемін, Голливуд фильмдеріндегі нәсілдік стереотиптерді және корпоративтік жемқорлықтың мәнін сатиралық тұрғыдан көрсетеді. 2016 жылы Конгресс кітапханасы бұл фильмді «мәдени, тарихи және эстетикалық маңызға ие» деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізді.

Сюжет

Путни Суоп (Арнольд Джонсон, Роберт Дауни Сеньордың дауысы), жарнама фирмасының атқарушы кеңесіндегі жалғыз қара нәсілді адам, басқарма төрағасының күрт қайтыс болуынан кейін кездейсоқ түрде басшылыққа тағайындалады. Компания жарғылары бойынша өздеріне дауыс беруге тыйым салынғандықтан, кеңес мүшелері құпия дауыс беру арқылы жеңе алмайды деп ойлаған жалғыз адамға дауыс береді: Путни Суопке. Бизнесті "Truth and Soul, Inc." деп қайта атап, Суоп барлық ақ қызметкерлерді қара нәсілді қызметкерлермен алмастырады және олар алкоголь, темекі немесе ойыншық қару өндіретін компаниялардан тапсырыс қабылдамайтынын талап етеді. Фильмде таңғажайып, сюрреалистік жарнамалар көрсетіледі – таңғы асқа арналған дәнді дақылдар, кондиционерлер, теріге арналған кремдер және әуе кемелері сияқты өнімдерге арналған жарнамалар, көбінесе олардың ішінде ұятты көріністер мен жалаңаштық болады. Суоптың басшылық стилі эксцентрикалық және тұрақсыз, ол жиі қызметкерлерді олардың идеяларын алғаннан кейін жұмыстан шығарады. Бизнестің сәттілігі АҚШ үкіметінің және "Borman Six" автомобиль компаниясының иесінің ықпалындағы президенттің (Пепи Эрмин) назарын аударады. Президент Суопқа олардың жаңа автокөлігі үшін жарнама жасауды бұйырады. Суоп жарнама жасауға тырысады, бірақ артық салмақты актриса көлікті аударып, апатқа ұшыратып, жағдай нашарлайды. Ашуланған "Боуман Сикс" президенті оны теледидарға көрсетпеуді талап етеді, бірақ Суоп бас тартады және оны эфирге шығарады. Содан кейін Truth & Soul жарнамаларының әдепсіздігіне наразылық білдіріп, наразылармен толығады. Президент Суоппен (Фидель Кастро кейіпінде) кездеседі және алкоголь, темекі немесе ойыншық қаруды жарнамаламау – "дискриминация" екенін, және ол бас тартса наразылықтар жалғаса беретінін айтады. Кеңес отырысында Суоп кеңеске алкоголь, темекі және ойыншық қару-жарақ жарнамаларын жасауды бастайтынын хабарлайды, бұл кеңес мүшелерінің ашу-ызасын тудырады және оны сатқындықпен айыптайды. Кейінірек Суоп өзінің күзетшісіне бұл оның жақтастарының идеалдарына адал болатынын тексеру үшін жасалған сынақ екенін айтады. Ол күзетшілеріне компанияның ақшасын, фильмде Суоптың басшылығын сынаған арабтан басқа, барлығына тең бөліп беруді бұйырады. Кеңес мүшелері Суопқа оралып, өздерінің ойын өзгерткенін және ол сатқысы келгеннің бәрін жарнамалауға қуанышты екенін айтады. Көңілі қалған Суоп үнсіз кетіп, оларды компанияның ақшасына толы шыны ыдысқа таласып қалдырады. Араб өзінің үлесін алмағанын білгенде, Молотов коктейлімен ақшаны өртеп жібереді, ол титрлер аяқталғанда жануды бастайды.

Өндіріс

Бір DVD сұхбатында Дауни Джонсонның түсірілім барысында өзінің рөлін жаттап, оны айтуда үлкен қиындыққа тап болғанын айтады. Дауни оған немқұрайлы болғанын, себебі Джонсонның дауысын өзінің дауысымен ауыстырып, дубляж жасау жоспарын жасаған еді. Фильм қара-ақ түспен түсірілгенімен, Truth and Soul жарнамалары түсті түсірілген.

Плакаттар туралы дау

Театрлық үлесім плакатында көтерілген қол бейнеленген, ал ортаңғы саусақтың орнына қыздың суреті салынған. «Лос-Анджелес Таймс» газеті бұл жарнаманы басудан бас тартты, ал «Лос-Анджелес Herald Examiner» газеті бастапқы шағымдардан кейін оны қайта баспады. Чикагода «Tribune» және «Today» газеттері оны жариялаудан бас тартты, ал «Sun Times» және «Daily News» газеттері оны шығарды, бірақ кейін қызды ортаңғы саусақ ретінде көрсетпей жарнаманы қайта жариялады. Роджер Эберт «Sun Times» газетінің цензуралық шешімінен ұялған.

Кассалық жинақ

Putney Swope 1969 жылдың 10 шілдесінде көрсетіле бастады. Фильм 1970 жылдың 21 қаңтарында Лос-Анджелесте көрсетілімге түсті. Vinegar Syndrome компаниясы 2019 жылдың 2 шілдесінде Blu-ray нұсқасын шығарды.

Қабылдау

Фильмнің Rotten Tomatoes сыншылар жинағындағы көрсеткіші 69% "Жаңа" деңгейінде, ал 16 сыншының бағасы бойынша орташа бағасы 5.7/10.

Мұра

Пол Томас Андерсонның "Бұги түндері" (1997) фильміндегі Дон Чидл сомдаған Бак Суоп кейіпкері осы фильмге құрмет көрсету мақсатымен осылай аталған. Дауни сонымен қатар "Бұги түндері" фильмінде студия иесі рөлінде шағын камео жасаған. Қытай бизнесмені Винг Сони кейіпкері Космоға, есірткі сату көрінесінде фейерверктер лақтыратын қытай адамының образын беруге шабыттандырды. Андерсон, Луис К. К. және Джим Джармуш "Путни Суоп" фильмін киноға қатысты көзқарастарының шабыт көзі деп атады. Beastie Boys тобының 1989 жылғы "Paul's Boutique" альбомындағы "Shadrach" әнінде "Баршаға арналған музыка, тек бір емес, енді біз "Путни Суоп" жалғасымен жарқыраймыз" деген мәтін фильмге сілтеме жасайды. Фильмдегі диалогтар De La Soul-дың 1989 жылғы "The Magic Number" әнінде, сондай-ақ The Avalanches тобының 2016 жылғы "Wildflower" альбомында қолданылған. Слоан тобының мүшесі Джей Фергюсон кітаптан көрген фильм плакатының қара-ақ суреті, топтың 1999 жылғы "Between the Bridges" альбомының мұқабасының "шапшаң және фотокөшірмедей" көрінісіне әсер етті. "Путни Суоп" фильмі 2019 жылы Академия киноархивінде сақталды. Қазіргі таңда Peacock сервисінде көруге болады.