«Рогнеда» операсы – А.Серовтың 1863-65 ж. жазған туындысы. М.Загоскин мен К.Рылеев шығармалары негізінде құрылған, тарихи сюжеті бар қазақша опера туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рогнеда - Александр Серовтың 1863-1865 жылдары жазған бес актілі операсы. Сценарий композитордың өзі жасаған, Михаил Загоскиннің "Аскольдтың қабірі" (1833) романы мен Кондратий Рылеевтің "Рогнеда" поэмасы (шамамен 1825) негізінде құрылған. Орыс тіліндегі либреттоны Дмитрий Аверкеев композитордың бұрынғы операсы "Джудит" сияқты, музыкасы жазылғаннан кейін вокалдық партияларға сәйкес етіп жазды. Бұл опера, Алексей Верстовскийдің 1835 жылы, Глинканың "Цар үшін өмір" операсы сахнаға шығудан бір жыл бұрын премьерасы өткен, аса сәтті болған "Аскольдтың қабірі" ән-пьесасының жалғасы іспеттес. "Рогнеда" да олардан кем емес патриоттық опера, оның сюжеті атау кейіпкерінің өмірі мен Ресейдің 988 жылы Киевтің Владимир I-інің христиан дініне өтуімен байланысты христиандану тарихын біріктіреді. Операдағы үлкен актерлік құрам мен кең сюжеті Мейербер операларына тән көлемді сахналық қойылымдарды талап етеді.
Rogneda (Рогнеда) is an opera in five acts, composed by Alexander Serov between 1863 and 1865. The scenario, by the composer, was based on the novel Askold's Grave (Аскольдова могила, 1833) by Mikhail Zagoskin and the poem Rogneda (ca. 1825) by Kondraty Ryleyev. The actual Russian libretto was created by Dmitry Averkiev in the same manner as with the composer's previous opera, Judith, with the words written to fit the vocal lines after the music had been composed. This opera forms a sequel of sorts to Alexey Verstovsky's highly successful singspiel, Askold's Grave, which premiered in 1835, just the year before Glinka's A Life for the Tsar reached the stage. No less a patriotic opera than those two, Rogneda in its plot combines elements of the life of the title character with the Christianization of Russia, dated in 988 with the conversion of Vladimir I of Kiev. With its huge cast and sprawling plot, the opera demands spectacle of a Meyerbeerian order.
Өнер тарихы
Премьерасы 1865 жылы 27 қазанда Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында Константин Лядовтың дирижерлігімен (әнші Михаил Сариотти Владимир Красное Солнышко рөлінде) өтті, ал Мәскеудегі премьерасы келесі жылы Шрамектің дирижерлігімен Большой театрында болды. Операның премьерасы үлкен сәттілікке ие болып, Ресей империясының аяғына дейін өте танымал болып қала берді.
The premiere performance took place on 27 October 1865 at the Mariinsky Theatre in Saint Petersburg, conducted by Konstantin Lyadov (the singer Mikhail Sariotti as Vladimir Krasnoye Solnyshko), while the Moscow premiere took place during the following year at the Bolshoy Theatre in Moscow conducted by Shramek. The premiere of the opera proved to be a resounding hit, and the work remained extremely popular through the end of the Russian Empire.
1-ші акті
Скул'да үңгірінің ішінде Перунның Жоғарғы діни қызметкері, князь Владимирдің туған дінді христиандықтан қорғамағанына алаңдап, Скул'даның ықпалымен Рогнеда оны өлтіруі керек деп шешті. Рогнеда Владимирдің қолынан әкесінің өлімі үшін кек алуға дайын күйде кіреді. Скул'даның сиқыры нәтижесінде Рогнеданың қолына пышақ беріледі. Көрініс Перун құдайына адамдық құрбандық шалу рәсіміне ауысады. Христиан Руалд діни қызметкердің алғашқы құрбанды өлтіруіне кедергі келтіргенде, діни қызметкерлер оны өлтірумен қорқытады; бірақ Жоғарғы діни қызметкер Руалдтың да Владимирге наразы екенін білген соң, Руалд өмірі сақталады. (Владимир Руалдтың әйелі Олаваны қашқақтап әкеткен еді.)
Inside Skul'da's cave, the Supreme Priest of Perun, concerned about Prince Vladimir's failure to protect the native religion from encroaching Christianity, has decided that Rogneda—upon Skul'da's influence—must kill him. Rogneda enters, already prepared to avenge her father's death at Vladimir's hands. Skul'da's sorcery produces a knife with which Rogneda can perform the deed. The scene changes to a public rite of human sacrifice to the god Perun. When Rual'd, a Christian, prevents the priest from killing the first victim, he is at first threatened with death by the priests; but, after the Supreme Priest finds out that Rual'd, too, has a grievance with Vladimir, Rual'd is spared. (Vladimir kidnapped Rual'd's bride, Olava.)
2-ші акті
Бір тойда Владимир сәтті жорықтан оралғандықтан тойлап жатыр. Руалдың Олаваны құтқаруға жасаған сәтсіз талпырысы туралы хабар келеді, сонда Владимир Руалды тұтқындап, өлтіруге бұйырады. Добрыня Никитич Руалдың әйеліне деген құрметті адалдығын қорғағанда, Владимир алғашқыда Добрыняны жер аударып жіберумен қорқытады, бірақ сарай әзілкеші жағдайды басып тыныштауға жетеді.
At a banquet there is celebration with Vladimir, who has returned from his successful campaign. News arrives of a failed attempt by Rual'd to rescue Olava, and Vladimir commands that Rual'd be apprehended and killed. When Dobrynya Nikitich defends Rual'd's honorable devotion to his bride, Vladimir at first threatens Dobrynya with banishment, but the court jester manages to calm the situation.
3-ші акт
Орманда Руалд саяхатшы христиандарға кездеседі. Бір қарт оны ханзададан кек алудан қайтарады – сәйкес келіп, ханзада Киевтен аң аулауға шыққан отрядымен сол жерге жетеді. Владимирге аю шабуыл жасағанда, Руалд оның өмірін сақтап, өзінің өміріне қауіп келтіреді. Бұл құрбандық, сондай-ақ қарттың алдағы түні құтқарылу кереметі туралы айтқан сөздері ханзадаға терең әсер етеді. Кеш болғандықтан Владимир жақын жердегі Рогнеданың үйінде түнуге шешім қабылдайды.
In a forest, Rual'd comes upon some itinerant Christians. An Old Man dissuades him from taking revenge on the Prince—who, by chance, comes on the scene with his retinue on a hunting expedition from Kiev. When Vladimir is attacked by a bear, Rual'd saves his life at the expense of his own. This sacrifice, as well as the words of the Old Man—which mention a miracle of salvation during the coming night—makes a deep impression on the Prince. Due to the late hour, Vladimir decides to stay with Rogneda, whose abode stands nearby.
4-ші акт
Рогнеда Владимирдің келе жатқанын естігенге дейін мұнарасында мұңайып отырады. Ол орналасқаннан кейін, ханзада өзінің сүйегін жіберіп, ұйықтап қалады. Рогнеда қолында пышақпен оған жақындасады, бірақ Владимир кенеттен оянады (оған қауіп туралы арман келген еді) және оны тоқтатып, ертең өлім жазасымен қорқытады.
In her tower, Rogneda is disconsolate until she hears that Vladimir is arriving. After he settles in, the Prince dismisses his retinue and falls asleep. Rogneda, knife in hand, approaches him, but Vladimir suddenly awakens (he has had a dream of danger) and stops her, threatening with execution the next day.
5-ші акт
Скул'да үңгірінде бас діни қызметкер қиын жағдайда қалғандықтан, тағы да сиқыршымен кеңеседі. Скул'да оған Владимирдің Перунның бейнесін өзенге тастауды бұйырған көрінісін көрсетеді. Ал осы кезде Рогнеданың мұнарасында Изяслав (Владимир мен Рогнеданың кішкентай ұлы) анасы үшін тілек тілеп, ханзаданы әйелінің тағдырын халыққа шешуге мәжбүр етеді. Халық жиналып, Рогнеданың өлімін жариялайды. Изяславтың әрі қарайғы өтініштері Владимирді Рогнеданы кешіруге икенеді, одан кейін саяхатшы христиандар келіп, Владимирдің дін ауыстыруы үшін Құдайға шүкіршілік етеді.
Back at Skul'da's cave, the Supreme Priest in distress consults the sorceress again. Skul'da shows him a vision in which Vladimir commands the people to drown the idol of Perun into the river. Meanwhile, in Rogneda's tower, Izyaslav (Vladimir and Rogneda's young son) intercedes for his mother, causing the Prince to leave his wife's fate in the hands of the people. Called to a veche, the people demand Rogneda's death. Izyaslav's further entreaties persuade Vladimir to forgive Rogneda, whereupon the wandering Christians appear and thank God for Vladimir's conversion.
Жариялану тарихы
1866, Стелловскийдің фортепианоға қосылатын ән партитурасы, Санкт-Петербург.
1866, Piano vocal score, Stellovsky, St. Petersburg