Кіріспе

Рогнеда - Александр Серовтың 1863-1865 жылдары жазған бес актілі операсы. Сценарий композитордың өзі жасаған, Михаил Загоскиннің "Аскольдтың қабірі" (1833) романы мен Кондратий Рылеевтің "Рогнеда" поэмасы (шамамен 1825) негізінде құрылған. Орыс тіліндегі либреттоны Дмитрий Аверкеев композитордың бұрынғы операсы "Джудит" сияқты, музыкасы жазылғаннан кейін вокалдық партияларға сәйкес етіп жазды. Бұл опера, Алексей Верстовскийдің 1835 жылы, Глинканың "Цар үшін өмір" операсы сахнаға шығудан бір жыл бұрын премьерасы өткен, аса сәтті болған "Аскольдтың қабірі" ән-пьесасының жалғасы іспеттес. "Рогнеда" да олардан кем емес патриоттық опера, оның сюжеті атау кейіпкерінің өмірі мен Ресейдің 988 жылы Киевтің Владимир I-інің христиан дініне өтуімен байланысты христиандану тарихын біріктіреді. Операдағы үлкен актерлік құрам мен кең сюжеті Мейербер операларына тән көлемді сахналық қойылымдарды талап етеді.

Өнер тарихы

Премьерасы 1865 жылы 27 қазанда Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында Константин Лядовтың дирижерлігімен (әнші Михаил Сариотти Владимир Красное Солнышко рөлінде) өтті, ал Мәскеудегі премьерасы келесі жылы Шрамектің дирижерлігімен Большой театрында болды. Операның премьерасы үлкен сәттілікке ие болып, Ресей империясының аяғына дейін өте танымал болып қала берді.

1-ші акті

Скул'да үңгірінің ішінде Перунның Жоғарғы діни қызметкері, князь Владимирдің туған дінді христиандықтан қорғамағанына алаңдап, Скул'даның ықпалымен Рогнеда оны өлтіруі керек деп шешті. Рогнеда Владимирдің қолынан әкесінің өлімі үшін кек алуға дайын күйде кіреді. Скул'даның сиқыры нәтижесінде Рогнеданың қолына пышақ беріледі. Көрініс Перун құдайына адамдық құрбандық шалу рәсіміне ауысады. Христиан Руалд діни қызметкердің алғашқы құрбанды өлтіруіне кедергі келтіргенде, діни қызметкерлер оны өлтірумен қорқытады; бірақ Жоғарғы діни қызметкер Руалдтың да Владимирге наразы екенін білген соң, Руалд өмірі сақталады. (Владимир Руалдтың әйелі Олаваны қашқақтап әкеткен еді.)

2-ші акті

Бір тойда Владимир сәтті жорықтан оралғандықтан тойлап жатыр. Руалдың Олаваны құтқаруға жасаған сәтсіз талпырысы туралы хабар келеді, сонда Владимир Руалды тұтқындап, өлтіруге бұйырады. Добрыня Никитич Руалдың әйеліне деген құрметті адалдығын қорғағанда, Владимир алғашқыда Добрыняны жер аударып жіберумен қорқытады, бірақ сарай әзілкеші жағдайды басып тыныштауға жетеді.

3-ші акт

Орманда Руалд саяхатшы христиандарға кездеседі. Бір қарт оны ханзададан кек алудан қайтарады – сәйкес келіп, ханзада Киевтен аң аулауға шыққан отрядымен сол жерге жетеді. Владимирге аю шабуыл жасағанда, Руалд оның өмірін сақтап, өзінің өміріне қауіп келтіреді. Бұл құрбандық, сондай-ақ қарттың алдағы түні құтқарылу кереметі туралы айтқан сөздері ханзадаға терең әсер етеді. Кеш болғандықтан Владимир жақын жердегі Рогнеданың үйінде түнуге шешім қабылдайды.

4-ші акт

Рогнеда Владимирдің келе жатқанын естігенге дейін мұнарасында мұңайып отырады. Ол орналасқаннан кейін, ханзада өзінің сүйегін жіберіп, ұйықтап қалады. Рогнеда қолында пышақпен оған жақындасады, бірақ Владимир кенеттен оянады (оған қауіп туралы арман келген еді) және оны тоқтатып, ертең өлім жазасымен қорқытады.

5-ші акт

Скул'да үңгірінде бас діни қызметкер қиын жағдайда қалғандықтан, тағы да сиқыршымен кеңеседі. Скул'да оған Владимирдің Перунның бейнесін өзенге тастауды бұйырған көрінісін көрсетеді. Ал осы кезде Рогнеданың мұнарасында Изяслав (Владимир мен Рогнеданың кішкентай ұлы) анасы үшін тілек тілеп, ханзаданы әйелінің тағдырын халыққа шешуге мәжбүр етеді. Халық жиналып, Рогнеданың өлімін жариялайды. Изяславтың әрі қарайғы өтініштері Владимирді Рогнеданы кешіруге икенеді, одан кейін саяхатшы христиандар келіп, Владимирдің дін ауыстыруы үшін Құдайға шүкіршілік етеді.

Жариялану тарихы

1866, Стелловскийдің фортепианоға қосылатын ән партитурасы, Санкт-Петербург.