Любо Сирц: Югослав диссиденты, экономист және қоғам қайраткерінің өмірі мен қызметі
Ljubo Sirc
Любо Сирц (1920-2016) – британдық экономист, югославиялық диссидент. Швейцарияда эмиграцияда болды, Югославия кедергісіне қосылды. Биографиясы туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британ экономисі (1920–2016)
British economist (1920–2016)
Любо Сирк CBE (19 сәуір 1920 – 1 желтоқсан 2016) – британдық словен экономисі және Югославияның көрнекті диссиденті.
Ljubo Sirc CBE (19 April 1920 – 1 December 2016) was a British Slovene economist and prominent dissident from Yugoslavia.
Өмір және жұмыс
Сырк Крань қаласында, сол кезде Сербтер, хорваттар және словендер патшалығының бір бөлігі болған, словен және югослав патриоттарының бай және танымал отбасында дүниеге келді. Оның әкесі жергілікті кәсіпкер, ал әкесінің әкесі – либералды және монархиялық саясаткер, сондай-ақ Крань қаласының мэрі болған. Югославияға Остік державаларының басқыншылығынан кейін Сырк Швейцарияға қашып, басқа югослав эмигранттарымен байланыс орнатты. 1944 жылдың жазында Тито-Шубашич келісімінен кейін ол Югослав қарсыласының құрамына қосылып, 1945 жылға дейін Далмация, Хорватия және Словенияда Югослав армиясында қызмет етті. Коммунистік режим орнағаннан кейін ол басқа либералдар мен социал-демократтармен бірге режимге қарсы заңды саяси оппозиция құруға тырысты. 1947 жылы саяси қызметі мен батыс дипломаттарымен достығы үшін Нагоде процесінде сотталып, өлім жазасына кесілді. Бірақ, оның жазасы ақырында жиырма жылға түрмеге ауыстырылды, оның ішінде жеті жылын жалғыз бөлмеде өткізді. Ол уақытын үзбей оқумен өткізді, марксистік саяси және экономикалық ой-пікірлердің сарапшысы болды. Сонымен қатар, словен коммунистері "ішкі қауіпсіздік мақсатымен" аудару үшін оған ең соңғы батыс, әсіресе ағылшын және американдық экономикалық әдебиеттерін ұсынды, оларды ол оқи алды. Түрмеден босатылғаннан кейін, бұрынғы ТИГР мүшесі Станислав Каменшектің көмегімен Италияға қашып кетті. Одан кейін Ұлыбританияға көшіп, академиялық мансабын бастады. Осыдан кейін Глазго университетінде жиырма жыл қызмет еткенімен қоса, әртүрлі оқытушылық қызметтерде Сырк социалистік экономика және коммунистік режимдер бойынша жетекші сарапшы болды. Ол Лондондағы Коммунистік экономиканы зерттеу орталығының (CRCE) негізін қалаушылардың бірі және оның директоры болды. Глазго университетінде көп жылдар бойы саяси экономикадан дәріс оқыды. 1962 жылы Сырк серб, хорват және босниялық югослав эмигранттарының тобымен бірге оппозициялық "Демократиялық балама" платформасын құруға қатысты.
Sirc was born in Kranj, then part of the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes, in a wealthy and renowned family of Slovene and Yugoslav patriots. His grandfather was a liberal and monarchist politician and mayor of Kranj, and his father was a local entrepreneur. After the Axis invasion of Yugoslavia, Sirc managed to escape to Switzerland, where he established contact with other Yugoslav emigrants. In summer 1944, after the Tito Šubašić agreement, he joined the Yugoslav Resistance and served in the Yugoslav Army in Dalmatia, Croatia, and Slovenia until 1945. After the establishment of the Communist regime, he joined other liberals and social democrats, who tried to form a legal political opposition to the regime. In 1947, due to his political activity and friendship with Western diplomats, he was tried in the Nagode Trial and sentenced to death. His sentence was ultimately commuted to twenty years in prison, of which he served seven, much of it in solitary confinement. He spent his time in assiduous reading; he became an expert in Marxist political and economic thought, and he was also able to read the most up to date Western, especially English and American, economic literature, provided to him by the Slovenian communists to translate it for "internal security purposes." After his release, he escaped to Italy with the help of former TIGR member Stanislav Kamenšček. From there, he moved to the United Kingdom, where he started an academic career. In his various teaching posts since then, including twenty years at the University of Glasgow, Sirc was a leading expert on socialist economics and communist regimes. He was one of the founders of the Centre for Research into Communist Economies (CRCE) in London and headed it. For many years, he lectured on political economy at Glasgow University. In 1962, Sirc was among the co founders of the opposition platform Democratic Alternative, together with a group of Serb, Croat, and Bosniak pro Yugoslav emigrants.
Коммунистік Словениядағы қызмет
Словенияда коммунистік режим құлағаннан кейін Сырч словениялық қоғамдық өмірде белсенді болып, мақалалар жазып, сұхбаттар беріп, саяси оқиғалар мен экономикалық мәселелерге пікір білдірді. 1990 және 1991 жылдары Словенияның тәуелсіздігіне қарсы шығуы қылыштағы кескіш болды. Сырч біртұтас және демократиялық Югославияны қолдады және бұл шешім сол кезде мүмкін емес екенін мойындағанымен, он күндік соғыс басталғанға дейін тәуелсіз Словения идеясын қабылдамады. Содан кейін ол Словенияның Югослав федерациясынан бөлінуіне қолдау көрсетті. 1992 жылы ол Либералды-демократиялық партияның (ЛДП) қолдауымен Словения президенттігіне кандидат болды, бірақ дауыстардың 2% -ынан да аз жинады. Кейін ол кандидатураны қабылдауға алданғанын мәлімдеді: оның сөзіне сүйенсек, партия экономикалық және саяси либералды бағдарламаны қабылдағандай болды, бірақ шындығында бұрынғы коммунистік элитамен тығыз байланыста болды. Шын мәнінде, кейінгі сауалнамалар көрсеткендей, Либералды-демократиялық партияның сайлаушыларының көп бөлігі президент сайлауында Милан Кучанға дауыс берді. Сырч кейін Янез Дрношек пен Милан Кучанды қатаң сынап, оларды Словенияда ашық қоғамның дамуына кедергі келтірді деп айыптады. 1990 жылдардың соңында ол жазушы Драго Янчар және тарихшылар Васко Симонити мен Аленка Пухармен бірлесіп, коммунистік Словениядағы адам құқықтарының бұзылуына арналған маңызды көрме ұйымдастырды, ол «Айдың қара жағы» (Temna stran meseca) деп аталды. 2004 жылы ол либералды-консервативті азаматтық платформа «Республика үшін митинг» құрушылардың бірі болды. 2000 және 2004 жылғы парламенттік сайлауларда ол Словения демократиялық партиясын ашық қолдады. 2010 жылдың мамырында ол Словения демократиялық партиясына мүше болды. Өмірінің соңғы жылдары Сырч Глазгоның Батыс соңында тұрып, туған жеріне жиі баратын.
After the fall of the communist regime in Slovenia, Sirc was active in Slovenian public life, writing articles, giving interviews, and commenting on political developments and economic issues. In 1990 and 1991, his opposition to the independence of Slovenia caused some controversy. Sirc supported a unified and democratic Yugoslavia and, although he admitted this solution was not feasible at the time, he refused to uphold the idea of an independent Slovenia until the outbreak of the Ten Day War. He then endorsed Slovenia's decision to break from the Yugoslav Federation. In 1992, he ran for President of Slovenia with the support of the Liberal Democratic Party (LDS), but received less than 2% of the vote. He later claimed that he had been fooled into accepting the candidacy: he believed, according to his account, that the party had really accepted an economically and politically liberal program, whereas in reality, he claimed, it remained strongly linked to the former communist establishment. In fact, as subsequent polls showed, the great majority of the Liberal Democratic Party's voters voted for Milan Kučan in the presidential elections. Sirc later sharply criticised both Janez Drnovšek and Milan Kučan, accusing them of hindering the development of an Open Society in Slovenia. In the late 1990s, he collaborated with the writer Drago Jančar and historians Vasko Simoniti and Alenka Puhar in staging an influential exhibition on human rights violations in communist Slovenia called Temna stran meseca (The Dark Side of the Moon). In 2004, he was among the co founders of the liberal conservative civic platform Rally for the Republic In the 2000 and 2004 parliamentary elections, he publicly supported the Slovenian Democratic Party. In May 2010, he became a member of the Slovenian Democratic Party. In his later years, Sirc lived in Glasgow's West End and regularly visited his homeland.