«Здравлица»: Шығарма тарихы мен маңызы

Кіріспе

1848 жылы Франс Прешереннің "Здравлица" поэмасы, сондай-ақ Здравица деп те аталады. Бұл 19 ғасырдағы романтик словен ақыны Франс Прешереннің "Liberté, égalité, fraternité" идеалдарынан шабыттанған кармен фигуратум поэмасы. Ол 1844 жылы жазылып, 1848 жылы кейбір өзгерістермен жарияланды. Поэма жазылғаннан кейін төрт жыл өткен соң, Габсбург империясында тұратын словендер оны 1848 жылғы наурыз революциясының рухында біріккен Словения идеясын саяси жақтау ретінде қарастырды. Онда ақын еркін ойлайтын словен және славян саяси санасының қалыптасуына сенім білдіреді. 1989 жылы ол Словенияның аймақтық гимні ретінде қабылданды, ал 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін ұлттық гимнге айналды.

Тарих

Поэманың толық нұсқасы алғаш рет наурыз төңкерісінен кейін Австрия цензурасы жойылған соң жарияланды, себебі цензура поэманың саяси мазмұнына байланысты оны бұрын басып шығаруға рұқсат бермеді. 1848 жылдың 26 сәуірінде ол словен консервативті саяси қайраткері Янез Блейвейстің редакциялаған «Kmetijske in rokodelske novice» газетінде жарияланды. Цензура жойылғанға дейін Прешерен үшінші шумақты ("V sovražnike 'z oblakov / rodú naj naš'ga treši gróm") жойды, өйткені ол поэманы өзінің «Poezije» (Өлеңдер) жинағына қосуды жоспарлаған еді, бірақ цензор (Австрия қызметіндегі словен Франц Миклошич) төртінші шумақта ("Edinost, sreča, sprava / k nam naj nazaj se vrnejo") жалпыславяндық сезімді көріп, оны жариялауға да рұқсат бермеді. Прешерен поэма үшінші және төртінші шумақтарызсыз бұзылатынына сенді және оны «Poezije» жинағына қоспауды шешті. «Zdravljica» алғаш рет 1860 жылдары Бенджамин Ипавек және Даворин Дженко музыкаға қосты, бірақ олардың нұсқалары көпшілікке ұнамады, мүмкін, олар таңдаған шумақтар ұлттық оянуға жеткіліксіз болды. 1905 жылы словен композиторы Станко Премрл хорлық композиция жазды. Ол алғаш рет 1917 жылдың 18 қарашасында Люблянадағы Grand Hotel Union-да Музыкалық қоғам (sl) тарапынан орындалды. Ол бірден сәттілікке ие болды. 1. Достар! Жүздік аяқталды, жүзімдерімізден тәтті шарап ағып жатыр, біздің тамырларымызды жаңартатын, көздерімізді қуантатын, жүрегімізге от қосатын. Барлық қайғыны жойып, жүректердегі үмітсіздікті оятатын. 2. Бізге қай халыққа қуанышпен тост айтуға болады? Құдай біздің жерімізді, барлық словендерді сақтасын, бірдей қан мен есімді бөлісетін, бірдей анадан туған ұлдарымызды сақтасын. 3. Көктегі күндей, жауларымызға нұр шашырайын, оларды құртайын! Словендердің үйі бұрынғыдай болып, еркіндікте гүлденсін! Олардың тізбектері түсіп, бізді тұншықтыратын ауыр салмақтан арылайық! 4. Бірлік, бақыт, келісім бізге қайта оралсын! Барлық славяндар қол ұстасып, бір мақсатқа жету үшін біріксін! Әділеттілік пен құрмет қайтадан билік етсін, біздің жеріміздегі заң мен тәртіп қайта орнасын! 5. Словен қыздары, сіздерге құрметім шексіз, сұлу, нәзік гүлдер! Сіздердей әдемі жас қыз жоқ, біздің қанымыздан туған қызға тең келерлік асыл қазына жоқ. Ұлдарыңыз жауларымызды қорқытатын батырлар болады! 6. Жастар, енді сіздерге тост айтамыз, сіздер біздің үмітімізсіздер! Сіздердің ел сүйгіштігіңіз ешқашан жойылмасын, сіздерге ешқандай улағыш зиян келтірмесін. Осы қиын уақытта сіздерге елді қорғауға шақыруды естіңіздер! 7. Барлық халықтар гүлденсін, жарқын күнді күтетін, күн шығатын жерде соғыс пен дау-жанжал болмасын! Барлық адамдар еркін болсын, жау емес, көрші болсын! 8. Соңғыда, достар, біздің қайта қосылуымызға тост айтайық, біздің бірлігіміз бен достығымыз мәңгілік болсын! Осы жерде жиналған барлық жақсы адамдардың жүрегінен қуаныш пен шаттық ешқашан кетпесін!

The integral version of the poem was first published only after the March Revolution when Austrian censorship was abolished, since the censorship did not allow for the poem to be printed earlier because of its political message. On 26 April 1848, it was published by the Slovene newspaper Kmetijske in rokodelske novice, that was edited by the Slovene conservative political leader Janez Bleiweis. Before the censorship was abolished, Prešeren omitted the third stanza ("V sovražnike 'z oblakov / rodú naj naš'ga treši gróm") because he intended to include the poem in his Poezije collection (Poems), however the censor (fellow Slovene Franz Miklosich in Austrian service) saw in the fourth stanza ("Edinost, sreča, sprava / k nam naj nazaj se vrnejo") an expression of pan Slavic sentiment and therefore did not allow its publication either. Prešeren believed the poem would be mutilated without both the third and the fourth stanza and decided against including it in the Poezije. "Zdravljica" was first set to music in the 1860s by Benjamin Ipavec and Davorin Jenko, but their versions didn't go well with the public, probably because the stanzas that they chose were not enough nationally awakening. In 1905, the Slovene composer Stanko Premrl wrote a choral composition. It was first performed only on 18 November 1917 by the Music Society (sl) in the Grand Hotel Union, Ljubljana. It became an immediate success. 1. Prijatlji! odrodile, The vintage, friends, is over, so trte vince nam sladkó, And here sweet wine makes, once again, ki nam oživlja žile, Sad eyes and hearts recover srce razjásni in oko, Puts fire into every vein. ki utopi Drowns dull care vse skrbi, Everywhere v potrtih prsih up budi! And summons hope out of despair. 2. Komú narpred veselo To whom with acclamation zdravico, bratje! čmo zapét'? And song shall we our first toast give? Bog našo nam deželo, God save our land and nation Bog živi ves slovenski svet, And all Slovenes where'er they live, brate vse, Who own the same kar nas je Blood and name, sinov sloveče matere! And who one glorious Mother claim. 3. V sovražnike 'z oblakov Let thunder out of heaven rodú naj naš'ga trešči gróm, Strike down and smite our wanton foe! prost, ko je bil očakov, Now, as it once had thriven, naprej naj bo Slovencov dom; May our dear realm in freedom grow. naj zdrobé May fall the last njih roké Chains of the past si spone, ki jim še težé! Which bind us still and hold us fast! 4. Edinost, sreča, sprava Let peace, glad conciliation, k nam naj nazaj se vrnejo; Come back to us throughout the land! otrók, kar ima Slava, Towards their destination vsi naj si v róke sežejo, Let Slavs henceforth go hand in hand! de oblast Thus again in z njo čast, Will honour reign ko préd, spet naša bode last! To justice pledged in our domain. 5. Bog žívi vas Slovenke, To you, our pride past measure, prelepe, žlahtne rožice; Our girls! Your beauty, charm and grace! ni take je mladenke, There surely is no treasure ko naše je krvi dekle; To equal maidens of such race. naj sinóv Sons you'll bear, zarod nov Who will dare iz vas bo strah sovražnikov! Defy our foe no matter where. 6. Mladenči, zdaj se pije Our hope now, our to morrow zdravica vaša, vi naš up; The youths – we toast and toast with joy. ljubezni domačije No poisonous blight or sorrow noben naj vam ne usmŕti strup; Your love of homeland shall destroy. ker po nas With us indeed bode vas You're called to heed jo sŕčno bránit klical čas! Its summons in this hour of need. 7. Živé naj vsi naródi, God's blessing on all nations, ki hrepené dočakat dan, Who long and work for that bright day, da, koder sonce hodi, When o'er earth's habitations prepir iz svéta bo pregnan, No war, no strife shall hold its sway; da rojak 'Who long to see prost bo vsak, That all men free, ne vrag, le sosed bo mejak! No more shall foes, but neighbours be. 8. Nazadnje še, prijatlji, At last to our reunion kozarce zase vzdignimo, To us the toast! Let it resound, ki smo zato se zbrat'li, Since in this great communion ker dobro v srcu mislimo; By thoughts of brotherhood we're bound dókaj dni May joyful cheer naj živí Ne'er disappear vsak, kar nas dobrih je ljudi! From all good hearts now gathered here.< >