Кіріспе

Қаржы саласындағы статистикалық әдіс
Оқиғалар зерттеуі – оқиғаның (немесе "әсер ету") әсерін бағалауға арналған статистикалық әдіс. Оқиғалар зерттеуінің қаржы саласындағы алғашқы маңызды қолданылуы болды. Оқиғалар зерттеуін Болл мен Браун (1968) ойлап тапқан. Оқиғалар әдістемесі кез келген оқиғаның акция бағасының өзгеру бағыты мен шамасына тигізетін әсерін анықтау үшін қолданылатындықтан, өте әмбебап. Сондықтан оқиғалар зерттеуі есеп айырысу және қаржы, басқару, экономика, маркетинг, ақпараттық технологиялар, құқық, саясаттану, операциялар және жеткізу тізбегін басқару сияқты түрлі зерттеу салаларында кеңінен қолданылады. Оқиғалар зерттеуінің жалпы құрылымын анықтауда зерттелген оқиға түрлерінің ауқымы маңызды рөл атқарады. Бір жағынан, экономикалық деңгейдегі оқиғаларға (мысалы, нарықтық шоктар, реттеуші өзгерістер немесе соғыс сияқты төтенше жағдайлар) акция нарығының реакциясын зерттейтін зерттеулер бар. Екінші жағынан, оқиғалар зерттеуі бірігулер мен сатып алулар, табыс туралы жариялаулар, қарыздық немесе акционерлік капитал мәселелері, корпоративтік қайта ұйымдастыру, инвестициялық шешімдер және корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік сияқты корпоративтік оқиғаларға акция нарығының реакциясын зерттеу үшін пайдаланылады (MacKinlay 1997; McWilliams & Siegel, 1997).

Әдістеме

Жалпы оқиғаларды зерттеу әдістемесі, мысалы, MacKinlay (1997) еңбегінде түсіндірілген. MacKinlay (1997) бұл әдістемені "қаржы нарығы деректерін қолдану" арқылы "фирма құнына нақты бір оқиғаның әсерін өлшеу" жолымен жүзеге асырады. Ол "нарықтағы рационалдылық ескерілгенде, оқиғаның әсері дереу бағалы қағаздар бағасына көрініс береді. Осылайша, оқиғаның экономикалық әсерін салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде байқалған бағалы қағаздар бағасын пайдалану арқылы өлшеуге болады" деп тұжырымдайды. Қысқа мерзімді оқиғаларды зерттеу, ұзақ мерзімді зерттеулерге қарағанда сенімдірек екенін ескеру қажет, себебі соңғысында көптеген шектеулер бар. Дегенмен, Kothari және Warner (2005) ұзақ мерзімді әдістемелерді жетілдіріп, зерттеулердің ұзақ мерзімді жобалануын және сенімділігін арттыра алды.

Эмпирикалық әдістер

Метедологиялық тұрғыдан алғанда, оқиғаларды зерттеу мынадайларды білдіреді: Талданған оқиғаға дейінгі бағалау терезесі негізінде, әдіс әсер еткен фирманың (фирмалардың) акцияларының оқиға күнінде және оқиғаға бірнеше күн бұрын мен кейін қандай болуы керек екенін бағалайды (яғни, оқиға терезесі ішінде). Содан кейін, әдіс осы "қалыпты табыстарды" "нақты табыстардан" алып тастап, оқиғаға байланысты "қалыптан тыс табыстарды" есептейді. Дегенмен, оқиғаларды зерттеуде қалыпты табыстарды анықтау бойынша айырмашылықтар болуы мүмкін. Қалыпты табысқа арналған ең көп қолданылатын модель – "базар моделі" (MacKinlay 1997). Бұл модельге сәйкес, талдау фирма акциялары мен нақтылы индекс арасындағы қалыпты байланысты анықтау үшін регрессиялық талдау арқылы оқиғаға дейінгі бағалау терезесін (әдетте 120 күн) пайдалануды білдіреді. Регрессия коэффициенттері негізінде қалыпты табыстар жорамалданып, қалыптан тыс табыстарды есептеу үшін қолданылады. Қалыпты табысқа балама модельдер ретінде CAPM моделі немесе орташа табыстар сияқты қарапайым тәсілдерді қарастыруға болады (толық мәліметтер үшін MacKinlay 1997-ге қараңыз).

Аномальды табыстарды есептеу

Таңдалған "қалыпты табыс" моделіне байланысты, оқиғаларды зерттеу үшін зерттеушіге ерекше қадамдар тізбесін орындау қажет. Ең көп қолданылатын модель – "нарық моделі", оның қадамдары былай: Назардағы фирма акцияларының қаржылық табыстарының уақыт қатарын және оның эталондық индексін іздеп, сәйкестендіріңіз. Әрбір оқиға үшін бағалау терезесіне енгізілуі тиіс фирмалық және нарықтық табыстардың тізбегін анықтаңыз. Регрессиялық талдау қолданып, акция мен эталондық индекс арасындағы қалыпты байланысты түсіндіретін альфа, бета және сигма коэффициенттерін есептеңіз. Осы үш параметрмен оқиға терезесінің барлық күндері үшін "қалыпты табысты" болжаңыз. Осы "қалыпты табысты" "нақты табыстан" шегергенде "аномалды табыс" шығады, ол – қызығушылық тудыратын көрсеткіштер.

Аномальды қайтарудың мәні

Жеке аномальды табыстардың нөлден статистикалық жарамдылықпен ерекшеленетінін анықтау үшін статистикалық тесттер қолдану қажет. Осы мақсатта әртүрлі талдау деңгейлерінде (яғни, AR, CAR, AAR және CAAR деңгейлерінде) қолданылатын әр түрлі статистикалық тесттер бар. Ең көп қолданылатын тест – t-тесті, ол аномальды табыстарды регрессияның орташа квадраттық қатесіне бөледі. Алынған t мәндері Студенттің t-үлестірілімінің критиктік мәндерімен салыстырылуы тиіс. Жоғары волатильділік кезеңдерінде (мысалы, 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы) көптеген компаниялар t-тесті бойынша мағыналы түрде аномальды табыстарды көрсетуге бейім, бұл қай табыстардың шынымен "аномальды" екенін анықтауды қиындатады.

Оқиғаларды зерттеу бағдарламалық жасақтамасы

Оқиғаларды зерттеуді әртүрлі құралдармен жүзеге асыруға болады. Жеке оқиғаны зерттеуді MS Excel арқылы оңай жүргізуге болады, ал бірнеше оқиғаны қамтитын зерттеулерді статистикалық бағдарламалық пакеттерді (мысалы, STATA, Matlab) қолдану арқылы жасау қажет. Бұл көп мақсатты құралдардан өзге, оқиғаларды зерттеу талдауын жүргізуге арналған арнайы шешімдер де бар (мысалы, Eventus, EventStudyTools).