Иран қор нарығы: тарихы, көрсеткіштері және қазіргі жағдайы

Кіріспе

Иран қор биржасы
Иранның капитал нарығында кең ауқымды салалардан компаниялар өкілдік етеді. 2014 жылы рекордтық деңгейге жеткеннен кейін, Иран риалының құнсыздануы және мұнай бағасының төмендеуі салдарынан TSE жалпы нарықтық капитализациясының ширегін жоғалтты. Акциялар нарығымен қатар, басқа да толықтыратын нарықтар құрылды. 2003 жылы Тегеран металл биржасы (2006 жылы Ауыл шаруашылығы биржасымен біріктірілгеннен кейін қазір Иран тауар биржасы деп аталады) іске қосылды. Мұнай биржасы және айырбастаусыз Farabourse 2008 жылы, ал 2012 жылы Энергия/Электр биржасы мен FOREX биржасы іске қосылды.

Логотип

ТСЭ символы – б.з.б. 550-330 жылдар аралығындағы Ахеменидтер әулетінен Лорестан провинциясында табылған металл рельефті артефакттың жоғары стильделген бейнесі. Артефактта қол ұстасып тұрған төрт адам бейнеленген, бұл бірлік пен ынтымақтастықты көрсетеді. Олар жер шарының шеңберінде тұрғандары көрсетілген, ал ежелгі иран мифологиясына сәйкес, бұл жер шары ақыл-ой мен өркендеудің символы екі сиырдың арқасында демеліп тұр.

Құрылымы

Бағалы қағаздар және биржалар кеңесі – Ирандағы барлық саясатқа, нарықтық стратегияларға және нарықты бақылауға жауапты жоғары орган. Кеңестің төрағасы – Экономика министрі; басқа мүшелері: Сауда министрі, Иран Орталық банкінің губернаторы, Сауда палатасының бас директоры, Бас прокурор, Бағалы қағаздар және биржалар ұйымының төрағасы, белсенді нарық қауымдастықтарының өкілдері, Экономика министрі ұсынған және Министрлер кеңесі бекіткен үш қаржы сарапшысы және әр тауар биржасынан бір өкіл. Бағалы қағаздар және биржалар ұйымы (SEO) басқару және бақылау функцияларын жүзеге асырады, оны директорлар кеңесі басқарады. SEO директорлар кеңесі Бағалы қағаздар және биржалар кеңесі тарапынан сайланады. SEO исламдық өнімдердегі инновацияларды белсенді түрде қолдап, жаңа өнімдердің ислам шариатына сәйкестігін бағалау үшін арнайы «Шарият комитетін» құрды. SEO – Иранның капитал нарығын реттеу және дамыту үшін бекітілген жалғыз реттеуші орган.

Сыбайлас жемқорлық, ішкі сауда, араласу және бақылау

Ирандық акциялар 2023 жылдың шілдесінде еркін құлдырап, 2 миллионнан астам бірлік құнын жоғалтты. Иранның Бас сот судьясы президенттен есеп сұрауды талап етті, ал парламент депутаты қор биржасы бас директорын қызметтен босатуға шақырды. Eghtesadnews бұл оқиғаны қор биржасына соққы деп бағалады. Etemad газеті қор биржасының ашықтығы жетіспейтінін және үкімет мүдделерінің қақтығыс тудыратынын жазды. Қор биржасының Жоғарғы кеңесі корпорацияларға қатысты барлық ақпаратты, тіпті мемлекеттік корпорациялардың жемқорлық схемаларын да жария етумен қорқытты.

OTC нарығы

2009 жылдан бері Иран облигациялар мен акциялар үшін (әзірге Iran Fara Bourse немесе Farabourse деп аталатын) биржадан тыс (OTC) нарығын дамытып келеді. Оның акционерлеріне Тегеран қор биржасы корпорациясы (20%), бірнеше банктер, сақтандыру компаниялары және басқа да қаржы институттары (60%), сондай-ақ жеке және институционалдық инвесторлар (20%) кіреді. 2011 жылғы шілде айының мәліметі бойынша, Farabourse-тің жалпы нарықтық капитализациясы 20 миллиард доллар, ал айлық сауда көлемі 2 миллиард долларды құрайды.

Брокерлер

Сауда Иранның Бағалы қағаздар және биржа ұйымында тіркелген лицензияланған жеке брокерлер арқылы жүзеге асырылады. TSE-дегі 88 белсенді брокерлік компанияның 31-і фьючерстік келісімдермен сауда жасауға лицензия алған. Фьючерстік келісімдерге арқау (кредиттік плечо) 1:10 шамасында белгіленеді. TSE туынды құралдармен тек электрондық сауда арқылы ғана жұмыс істейді.

Электрондық сауда және нарықтық деректер

2011 жылдың наурыз айынан бастап инвесторлар әлемнің кез келген жерінен Иран қор нарығында интернет арқылы сауда жасауға мүмкіндік алады немесе Иранға сапар шегу алдында қажетті барлық ақпаратты алуға болады. Иран және оның қор нарығы туралы тәулік бойы ақпарат пен қызметтерді ұсынатын 87 онлайн-қызмет провайдері бар. 2011 жылдың қыркүйегіне қарай 40 000 акционер тіркеліп, онлайн транзакциялар жүргізіп жатыр. 2013 жылы 83 брокерлік фирма (TSE-нің 93 фирмасының ішінде) онлайн транзакциялар ұсынды, бұл жалпы сауда көлемінің 18%-ын құрады. Қатысу облигациялары: сатып алушы мен сатушы екеуі де транзакция құнының 0,1%-ын төлейді, бірақ ең көп дегенде 100 миллион Иран риалынан аспауы тиіс. Жақын арада басқа да қаржы құралдарын енгізу жоспарлануда. Жобалық негіздегі қатысу сертификаттарының енгізілуі, жоба мерзімінде белгілі бір жылдық кіріс әкеліп, жоба аяқталғанда пайданы толық есептеуге мүмкіндік береді, бұл нарықты әртараптандырды. 2010 жылдың шілдесінде TSE Parsian Bank және Karafarin Bank акцияларына негізделген алты фьючерстік келісімшартты енгізді, олар екі, төрт және алты айда аяқталады. TSE-де белсенді 88 брокерлік кеңселердің 31-і фьючерстік келісімшарттармен сауда жасауға лицензия алған. Фьючерстік келісімшарттар үшін левередж 1:10 шамасында белгіленген. TSE тек электрондық сауда арқылы ғана туынды құралдармен айналысады.

Нарық қатысушылары

Иран үкіметі ТЭЦ-тің 35 пайызын тікелей иеленеді, ал қалған 40 пайызын зейнетақы қорлары және Әлеуметтік сақтандыру инвестициялық компаниясы сияқты инвестициялық компаниялар арқылы қамтамасыз етеді, ол ТЭЦ-тегі ең ірі институционалдық инвесторлардың бірі болып табылады. Бонядтар да ТЭЦ саудасында маңызды рөл атқарады. Үкімет Иранда акционерлік мәдениетті дамытуға ынталандырып жатыр. 2010 жылдың наурызына дейін ТЭЦ-де 3,219 миллион акционер тіркелді, ал инвестициялық фирмаларда 562,375 акционер болды, бұл оны қор нарығындағы ең танымал салаға айналдырды. 2011 жылы ТЭЦ-де тіркелген акционерлердің саны 4,5 миллионға жетті.

2014 жылға қарай, ТЭЦ-тің 0,5 пайызын 300-ге жуық шетелдік инвестор (оның ішінде 25 ирандық азамат шетелде) құрады. 2016 жылы бұл көрсеткіш 746-ға дейін өсті.

Қорларды басқару

2009 жылға сәйкес, 21 инвестициялық қор рұқсат етілген брокерлік фирмалармен басқарылады және әр екі минут сайын өлшенеді. TEPIX-тен басқа, әрбір компанияның, әрбір сектордың және ең белсенді "Топ 50" компанияның (TSE 50) акцияларының күнделікті баға индекстері есептеледі. +Айналым туралы шолу № Саудаланған акциялар (млн.) Күнделікті орташа айналым (млн. $) шілде 09 20 256 100,7 тамыз 09 5 747 53,9 қыркүйек 09 3 202 35,8 қазан 09 4 669 56,7 қараша 09 26 675 436,3 желтоқсан 09 1 547 19,8 қаңтар 10 3 228 30,5 ақпан 10 4 315 57,6 наурыз 10 2 229 28,9 сәуір 10 5 294 67,1 мамыр 10 21 563 125,9 маусым 10 17 837 112,7 116 562 (жалпы) 93,83 (орташа)

Өнер көрсету

2010 жылдың желтоқсанына қарай TSE-нің нарықтық капитализациясы 84 миллиард долларды құрады. Әлемдегі бес ірі биржаның – Нью-Йорк, Лондон, Париж, Франкфурт және Токио – жалпы индекстері 2001 жылдың наурыз айынан 2003 жылдың сәуір айына дейін 40-70% құлдыраса, TSE индексі (Tepix) бұл үрдіске қарсы шығып, шамамен 80% өсті. 2005–2006 жылдар: 2005 жылдың желтоқсанында 32 741,7 млн. IRR нарықтық капитализациясына ие 419 компания TSE-де тіркелді. TSE соңғы 5 жылда ерекше нәтиже көрсетті. Жалпы алғанда, 2005/06 жылдары қор нарығы құнсызданып, оның негізгі қор бағасының индекстері төмендеді. 2005/06 жылдың соңында TSE баға индексі (TSPIX) 21,9%-ға төмендеді, ал Қаржы секторы индексі және Өнеркәсіп индексі тиісінше 38,8%, 19,4%-ға төмендеді, ал Дивиденд индексі 11,8%-ға өсті, негізінен Иранның ядролық бағдарламасына қатысты халықаралық дау-дамайлар салдарынан елден 100 миллиард АҚШ доллары көлемінде капиталдың қашуына байланысты. 2008 жыл: 2008 жылғы халықаралық қаржылық дағдарыс TSE-ге тікелей әсер етпеді, бірақ мыс пен болат бағасының әлемдік төмендеуінен кейін биржалық индекс 12,5 пайызға төмендеді, өйткені биржада тіркелген компаниялардың көпшілігі осындай тауарлар өндірушілері. 2008 жылдың соңында TSE 11% өсті және сауда көлемінің өсуі бойынша Люксембург биржасынан кейін әлемде екінші орын алды. 2009 жыл: 2008 жылдың тамызы мен 2009 жылдың наурызы аралығында TSE бағасы шамамен 40% құлдырады, оған мұнай бағасының төмендеуі мен әлемнің басқа бөліктеріндегі нарықтардың құлдырауы әсер етті. 2009 жылдың 1 тамызынан бастап ол 10%-дан астам қалпына келді. 2009/10 жылдары Иранның капитал нарығының құны шамамен 20 миллиард долларды құрады. Сауда-саттық 3 миллионға жуық жасалып, индекс бұрынғы 8000 бірліктен 12 500 бірлікке көтерілді. 2010 жыл: Ирандық 2010 жылдың бірінші айында (20 наурыз – 21 сәуір) индекс 14000 бірлік белгісіне жетті, бұл 12500-ден жоғары, 12 пайыздық өсімді көрсетеді. Бір айдағы сауда-саттық операцияларының құны өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1 миллиард доллардан асты. Тегеран қор биржасының 2009 жылдың маусым айынан 2010 жылға дейінгі бағамы 55 пайызға өсті, ал TSE-нің жалпы нарықтық капитализациясы шамамен 33 пайызға, 71 миллиард доллардан асты. 2010 жылдың 2 тамызында TSE негізгі индексі (TEPIX) АҚШ-тың Иранға қарсы санкцияларына қарамастан рекордтық деңгейге – 16,056 баллға жетті. TEDPIX әлемдегі екінші ең жақсы көрсеткіштерге ие акциялар индексі болды. Тегеран қор биржасы 2010 жылы негізгі индексінің көрсеткіштері бойынша Еуропа, Африка және Таяу Шығыстағы ең жақсы биржалық индекс болып саналды. 2011 жыл: 2011 жылдың 1 ақпанында TEPIX және жалпы нарықтық құны тиісінше 21,349 және 100 миллиард АҚШ долларына жетті. Ирандық экспаттардың 200 миллион долларлық инвестициясы да бұл өсімге ықпал етті. 2011 жылдың 9 сәуірінде TSE-нің негізгі индексі (TEPIX) металл және кеме қатынасы салаларының қорларының өсуіне байланысты 26,222 жаңа рекордтық деңгейге жетті. Дүниежүзілік биржалар федерациясының (WFE) мәліметінше, 2010 жылдың мамыр айынан 2011 жылдың мамыр айына дейін WFE мүшелері арасында TSE-нің көрсеткіші ең жақсы болды. TSE негізгі индексінің 79% өсуімен WFE-нің "Барлық қорлар индексінің көрсеткіштері" санатында 1-ші орын алды, содан кейін Коломбо және Лима қор биржалары тиісінше 75,1% және 48,9% өсіммен. Сондай-ақ, 2011 жылы MENA-ның қор нарықтарында да жағдай нашар болды, бұл аймақтағы саяси ахуалдың бұзылуы мен әлемдік нарықтардың көпшілігінде еурозонадағы дағдарыс пен әлемдік экономиканың өсу перспективалары салдарынан болған жағдайды көрсетеді. 2012 жыл: 2012 жылдың қазан айында TSE-нің жалпы индексі 31000 баллдан асып, жаңа рекордтық көрсеткішке жетті. Экспортқа бағытталған компаниялар халықаралық қоғамдастық мұнай эмбаргосын енгізгендіктен және 2012 жылы Иран риалының құнының күрт төмендеуінен пайдаланды. 2013 жыл: 2012-2013 жылдар аралығында Иран риалының қатты құнсыздануы мен президенттік сайлаудан кейін көптеген ирандық инвесторлар өз активтерін алтыннан отандық акцияға ауыстыруға кірісті. TEPIX 9 қазанда 68 461 баллға жетті (оның үстіне 50 000 баллға көтерілді). 2013 жылдың 14 қазанында TEPIX саны 71 471-ге жетті. Нәтижесінде 2013 жылы TSE негізгі индексі 130% өсті. 2014 жыл: 2014 жылдың қыркүйегінен бастап TSE-де баға-пайда 6 есе көп, 17 пайыз дивидендтік кіріспен саудаланады. Салыстырмалы түрде MSCI Frontier Markets индексі 12,4 есе көп табысқа бағамен саудаланады, дивидендтер 3,7 пайызды құрайды. 2015 жыл: Иран мемлекеті экономикадағы ең ірі ойыншы болып табылады, ал жылдық бюджет жергілікті өнеркәсіп пен қор нарығының перспективасына қатты әсер етеді. 2015 жылғы бюджет көптеген отандық өнеркәсіптер үшін көп өсімді күтпеді. 2018 жыл: 2018 жылдың маусымында TEPIX индексі 102 000-ға жетті. Иран риалының 2018 жылы күрт құнсыздануынан кейін тіркелген экспортқа бағытталған компаниялардың (~50% TSE капитализациясы) артықшылыққа ие болары күтілуде. 2019 жыл: FY 2019 жыл қаржы экономистерінің пікірінше, "алтын жыл" болды. TEDPIX, екі негізгі индекстің бірі, 512 000 баллға рекордтық деңгейге жетті. Сол сарапшылардың пікірінше, жақсы реттеу, қор нарығы туралы білімнің артуы, халықтың кеңірек қол жеткізілуі және алтын немесе жылжымайтын мүлік сияқты бәсекелес секторлардың жағдайы сияқты бірнеше факторлар осыған ықпал етті. Көптеген сарапшылардың пікірінше, Иран экономикасында, әсіресе оның қор биржасында көптеген инвестициялық мүмкіндіктер бар. Иран Орталық банкінің мәліметінде, ирандықтардың 70 пайызы үй иесі және тұрғын үй нарығына үлкен ақша ағыны бағытталған. Алайда, егер қор нарығы күшейсе, ол сөзсіз бос капиталды тартады. Инвестициялар тұрғысынан, биржаның отандық бәсекелестері – ирандық жылжымайтын мүлік нарығы, автомобильдер және алтын (алтын гиперинфляцияға және риалдың құнсыздануына қарсы құнды сақтау құралы ретінде қолданылады). Goldman Sachs мәліметінше, Иран 2015-2025 жылдар аралығында ең жоғары экономикалық өсімді қамтамасыз етуі және әлемдегі ең ірі экономикалардың қатарына қосылуы күтілуде (2025 жылға қарай әлемнің 12-ші экономикасы). 2012 жылдан бері TSE халықаралық санкциялар мен инфляцияға қарсы қауіпсіз баспана қызметін атқарып келеді.

[[File:Tedpix. jpg|thumb|right|350px|As of December 2010, TSE had a market capitalization of $84 billion. While the overall indices of the world's five major exchanges – New York City, London, Paris, Frankfurt and Tokyo plunged by 40 to 70% between March 2001 and April 2003, the TSE index (Tepix) bucked the trend by going up nearly 80%. 2005–2006: In December, 2005, 419 companies with a market capitalization of IRR 32,741.7 million were listed in TSE. The TSE has had an exceptional performance over the past 5 years. In general, the stock market in 2005/06 shed value as it is manifested by the decline of its major stock price indices. The TSE price index (TSPIX) at the end of 2005/06, declined by 21.9%, while the Financial Sector Index, and the Industrial Index, declined by, 38.8%, 19.4% respectively, and the Dividend Index gained 11.8%, mostly due to a reported US$100 billion capital flight from the country because of the international dispute surrounding the Iranian nuclear programme. 2008: The TSE was not directly affected by the international financial turmoil in 2008, but following the global reduction in prices of copper and steel, the bourse index dropped by 12.5 percent, as most of the companies listed on the exchange are producers of such commodities. TSE experienced an 11% growth at the end of 2008 and ranked second in the world in terms of increase in the volume of trade after Luxembourg's Bourse. 2009: The TSE sank about 40% in value between August 2008 and March 2009, influenced by falling oil prices and declining markets in other parts of the world. As of August 1, 2009 it has recovered by more than 10%. During Iranian year 2009/10, the value of capital market was around $20 billion. Some 3 million trade exchanges were made, pushing up the index to 12,500 units from the previous 8,000 units. 2010: In the first month of Iranian 2010 (March 20 – April 21, 2010), the index hit the 14,000 unit mark, up from the previous 12,500, showing 12 percent growth. The value of one month's trading transactions exceeded $1 billion against the previous year's corresponding period of $95 million. Tehran Stock Exchange bourse index from June 2009 to 2010 grew 55 percent and the value of TSE's total market capitalization went up about 33 percent, to over $71 billion. On August 2, 2010, the TSE main index (TEPIX) reached a record level of 16,056 points, despite US sponsored sanctions against Iran. Thus, TEDPIX became the world's second best performing equity index. The Tehran Stock Exchange has been ranked as the best bourse index in Europe, Africa and Middle East in 2010 in terms of performance of the main index. 2011: On February 1, 2011, TEPIX and total market value reached an all time high of 21,349 and US$100 billion respectively. An alleged $200 million investments by Iranian expats also contributed to this increase. On April 9, 2011, TSE's main index (TEPIX) hit a new all time record high at 26,222 over a boost from the stocks of metal and shipping industries. According to the World Federation of Exchanges (WFE), TSE had the best performance among WFE member exchanges from May 2010 to May 2011. With a staggering 79% growth rate in its main index, the TSE ranked 1st in WFE's "Broad Stock Index Performance" category followed by the Colombo and Lima Stock Exchanges with 75.1% and 48.9% rates respectively. Equally, MENA stock markets had a poor year in 2011, reflecting both the political turbulence across the region and the battering suffered by most global markets as a result of the eurozone crisis and the increasingly bearish outlook for the global economy. 2012: TSE's overall index hit a new record high in October 2012 surpassing 31,000 points. Export oriented companies have been favoured because of the imposition of an oil embargo by the international community and the consequent sharp decline in the value of the Iranian rial over 2012. 2013: Following Iranian rial's strong devaluation between 2012 and 2013 and the presidential elections, many Iranian investors started to move their assets from gold into domestic equities. TEPIX hit 68,461 on October 9 (soaring over 50,000 points). TEPIX reached 71,471 on October 14, 2013. Consequently, TSE's main index grew 130% in 2013. 2014: As of September 2014, the TSE trades at price to earnings multiple of 6 times, with a 17 percent dividend yield. By comparison, the MSCI Frontier Markets index trades at price to earnings multiple of 12.4 times, with a 3.7 percent dividend yield. 2015: The Iranian state is the biggest player in the economy, and the annual budget strongly influences the outlook of local industries and the stock market. The 2015 budget is not expected to bring much growth for many of the domestic industries. 2018: in June 2018, the TEPIX index reached an all time high of 102,000. It is expected that listed export oriented companies (~50% of TSE capitalization) will be advantaged following the steep devaluation of the Iranian rial in 2018. 2019: FY 2019 has been a "golden year" according to financial economists. TEDPIX, one of the 2 main indexes, reached an all time high of 512,000 points. According to the same experts, several factors contributed to this, namely better regulation, increased knowledge of the stock market and wider access by the general population and the lackluster status of competing sectors such as gold or real estate. According to many experts, the economy of Iran has many investment opportunities, particularly on its stock exchange. The Central Bank of Iran indicate that 70 percent of the Iranians own homes with huge amounts of idle money entering the housing market. However, if the stock market grows stronger, it will undoubtedly attract idle capital. In terms of investment, the domestic rival markets of the bourse are the Iranian real estate market, cars and gold (with gold being used as a store of value, a hedging tool against hyperinflation and the devaluation of the Rial). According to Goldman Sachs, Iran is forecast to reach the highest economic growth between 2015 and 2025 and join the world's largest economies (world's 12th economy by 2025). Since 2012, TSE has served as a safe haven against international sanctions and inflation.

Нарықтық бағалау

2007 жылы 37 миллиард доллар капитализациясы бар нарық, Иранның көрші елдерінің пайдаланатын табыс еселігінен әлдеқайда арзан бағада сауда жасады, ал орташа табыс жылына шамамен 25 пайызға өсуді жалғастырды. 2010 жылдың мәліметі бойынша, Иран нарығындағы баға-табыс көрсеткіші шамамен 6-ны құрайды, ал аймақтық нарықтарда бұл көрсеткіш 15-ке жетеді. Шетелдік инвестицияларға кедергілерді жою арқылы Иранда 2,000-ден 3,000 миллиард АҚШ долларына дейін қор биржасы құру мүмкіншілігі бар. Бағаның өсуіне байланысты дивидендтердің орташа мөлшері 2009 жылғы 16 пайыздан 2010 жылы 13 пайызға төмендеді. Иран 2013 жылдың шілде айында валютасын девальвациялады. Иранда үлкен, жас және білімді жұмыс күші бар.

Жекешелендіру

Соңғы жылдары жеке сектордың рөлі одан әрі артты. Сонымен қатар, 2004 жылы Иран Конституциясының 44-бабына енгізілген түзету мемлекеттік активтердің 80% жекешелендіруге мүмкіндік берді, оның 40% «Әділет акциялары» схемасы арқылы, ал қалғаны – «Борса ұйымы» арқылы іске асырылады. Қалған 20% үкіметтің меншігінде қалады. Жекешелендіру жоспары бойынша, 2014 жылға дейін Тегеран қор биржасында шамамен 90 миллиард долларлық құны бар 47 мұнай және газ компаниясы (оның ішінде «ПетроИран» және «Солтүстік бұрғылау компаниясы») жекешелендірілуге тиіс. Шетелдік инвесторлар Иранның жекешелендіру тендерлеріне қатыса алады, бірақ әрбір жағдай бойынша Экономика министрлігінен рұқсат алуы қажет. Үкімет бюрократиялық кедергілерді азайтып, шетелдік азаматтарға жеті күн ішінде инвестициялық рұқсаттар береді. Иран шетелдік фирмаларға ирандық мемлекеттік компанияларды сатып алуға, олардың толық меншігіне ие болу мүмкіндігімен бірге, рұқсат беретінін жариялады.

Ирандықтар

Ирандық экспаттардың жиынтық капиталына қатысты әртүрлі бағалаулар бар. Бір бағалау бойынша, бұл көрсеткіш 1,3 триллион АҚШ долларын құрайды. Нақты сома қандай болмасын, бұл қаражаттың барлық мемлекеттік компаниялардың маңызды үлестерін сатып алуға жеткілікті екені анық. Дубайда ғана ирандық экспаттар 200 миллиард долларға дейін инвестиция салған деп есептеледі. Тіпті капиталдың 10 пайызын қайтарудың өзі де елеулі әсер етеді. 2000 жылы Иран Пресс Сервисі ирандық экспаттардың АҚШ, Еуропа және Қытайға 200-400 миллиард доллар инвестиция салғанын, ал Иранға ешқандай инвестиция жасалмағанын хабарлады. FIPPA ережелері барлық шетелдік инвесторларға қолданылады, және АҚШ-та тұратын көптеген ирандық экспаттар Ирандағы маңызды инвестицияларын жалғастыруда.

FOREX

2010 жылдың сәуірінен бастап шетелдік инвесторлар Иран банктерінде шетел валютасы шоттарын ашып, оларды риалға және керісінше айырбастау мүмкіндігіне ие болды. Иранда сауда жасауға ниеттенген шетелдіктерге лицензия алу қажет, және айырбастау офисінің сайтында көрсетілгендей, бұл процеске жеті күн уақыт кетеді.

Шетелдік қорлар

2014 жылдан бастап Тегерандағы Turquoise Partners (және Хельсинкидегі Confido Capital OY) шетелдік инвесторлардың Тегеран қор биржасына қатысуына мүмкіндік беретін сирек мүмкіндіктердің бірі болып табылады. Turquoise Partners Тегеран қор биржасының және Иран экономикасының жаңалықтарын қамтитын "Иран инвестициялары ай сайын" атты ағылшын тіліндегі аз ғана жаңалықтар бюллетендерінің бірін жариялайды. 2014 жылы Мехрафарин брокерлік компаниясы Лондонда кеңсе ашқан алғашқы брокер болды. Лондондағы ACL Ltd компаниясы санкциялар алынса, 100 миллион доллардан астам сомада Иранға бағытталған қор құруды жоспарлап отырғанын хабарлады. 2015 жылы санкциялардың жеңілдетілуін күтіп, жүздеген батыс хедж-фонд менеджерлері мен инвесторлары Иранды аралады. Renaissance Capital және Лондон негізделген Sturgeon Capital да TSE-ге инвестиция салуға қызығушылық танытты.

АҚШ санкциялары

АҚШ азаматтары ТСЭ-ге инвестиция жасау үшін АҚШ Қаржы министрлігінің Шетелдік активтерді бақылау бюросынан (OFAC) лицензия алуы тиіс. Сарапшылар санкциялар күштен шығарылса, ТСЭ алғашқы кезде ең көп пайда көретін компаниялардың бірі болады деп күтеді.

Ерекшеліктер

Капиталдық табыс: Салық жоқ. Пайыздық табыс: Салық жоқ. Қатысу құжаттары: Аккруалданған пайда мен сыйлықтар салықтан босатылады. Листингтегі компаниялар: 10% салық жеңілдігі, 20% еркін айналымдағы акцияларды ұстайтын компанияларға 20% салық жеңілдігі беріледі. Шетелдік инвесторлар: ТСЭ-дегі шетелдік инвесторлар салықтан босатылады.