Кіріспе

Herstatt Bank (Bankhaus I. D. Herstatt K. G. a. А.) – Германияның Кёльн қаласындағы жеке меншік банк болды. Ол 1974 жылдың 26 маусымында банкротқа ұшырады, бұл оқиға кеңінен Херштатт дағдарысы деп белгілі. Herstatt банкінің құлдырауы шетел валюта нарықтарындағы есеп айырысу тәуекелінің маңыздылығын айқын көрсетті, және ол сәйкесінше Херштатт тәуекелі деп аталды. Херштатт дағдарысының маңызды саяси салдары болды. 1974 жылдың келесі айларында Германия «де» жүйесін құрды, ал халықаралық деңгейде орталық банктер Банктік қадағалау жөніндегі Базель комитетін құрды. 1980 және 1990 жылдардың соңында Херштатт тәуекеліне қатысты алаңдаушылық қайта жанданды, нәтижесінде 2002 жылдан бері әлемдік валюта нарығында есеп айырысу құралы ретінде жұмыс істейтін CLS Bank құрылды.

Өмірбаян

Herstatt Bank 1955 жылы Иван Давид Херштатт пен Герберт Квант, Эмиль Бюрле және Hans Gerling-тің қаржылық көмегімен құрылды, сондай-ақ сақтандыру компаниясының басшысы Hans Gerling басым үлеске ие болды. 1974 жылға қарай банк активтері 2 миллиардтан астам герман маркасын құрады, бұл оны Германиядағы 35-ші ірі банк етіп көрсетті. Herstatt Bank шетел валюта нарықтарында маңызды рөл атқарды. 1973 және 1974 жылдары АҚШ долларының құны айтарлықтай өзгерді. Банк доллар бағасының өсу бағытына қатысты дұрыс емес болжамдар жасады және 1974 жылдың маусымына дейін 470 миллион DM шығынға ұшырады, ал капитал көлемі бар болғаны 44 миллион DM-ды құрады.

Дағдарыс және тарату

1974 жылғы 26 маусымда неміс реттеушілері қиын жағдайдағы Herstatt банкін таратуға мәжбүр етті. Сол күні бірнеше банк Франкфурттағы Herstatt банкіне АҚШ доллары (USD) жеткізілімді күтіп, Deutsche Marks (DEM) төлемдерін жіберді. Банк Германия уақыты бойынша сағат 16:30-да, яғни Нью-Йорк уақыты бойынша сағат 10:30-да жабылды. Уақыт белдеулерінің айырмашылығына байланысты Herstatt банкі төлемдер жасалған уақыт аралығында қызметін тоқтатты. Қарсы тарап банктер АҚШ долларымен төлемдерін алмады.

Соңынан және саясаттың мұрасы

Герштатт дағдарысының трансшекаралық салдарына жауап ретінде G 10 елдері (G 10 іс жүзінде он бір елден тұрады: Бельгия, Канада, Франция, Германия, Италия, Жапония, Нидерланды, Швеция, Швейцария, Ұлыбритания және АҚШ), Люксембург және Испания Халықаралық есептесулер банкі (ХЭБ) басшылығымен тұрақты комитет құрды. Банктік қадағалау жөніндегі Базель комитеті деп аталатын бұл комитетке орталық банктер мен реттеуші органдардың өкілдері кіреді. Шет валюта операцияларында бір тарап сатқан валютасын төлеп, бірақ сатып алған валютасын алмаған кезде туындайтын есеп айырысу тәуекелі кейде Герштатт тәуекелі деп аталады. Herstatt банкінің банкротқа ұшырауы бүкіл әлемде нақты уақыт режиміндегі жалпы есептесу (RTGS) жүйелерін енгізуге ықпал еткен маңызды фактор болды, бұл жүйелер бір банк пен екінші банк арасындағы төлемдердің нақты уақытта орындалуын және түпкілікті болып саналуын қамтамасыз етеді. Осы мәселелер бойынша жұмысты Халықаралық есептесулер банкі жанындағы Банктік қадағалау жөніндегі Базель комитеті үйлестірді. 2002 жылы шамамен 30 жыл өткен соң, үздіріліссіз байланысты есептесу (CLS) банкі мен жүйесі іске қосылды. Бұл төлемге қарсы төлем (PVP) процесі мүше банктерге шет валюта операцияларын жүргізуге мүмкіндік береді, бұл процеске байланысты есеп айырысу тәуекелін қабылдамайды, яғни қарсы тарап операциясының өзіндік бөлігін орындамай жатып банкротқа ұшырауы мүмкін.