Кіріспе

1935 жылы жазылған Х.П. Лавкрафттың "Иранның ізденуі" атты қысқа әңгімесі – американдық жазушы Х.П. Лавкрафттың фантастикалық әңгімесі. Ол 1921 жылдың 28 ақпанында жазылған және алғаш рет 1935 жылдың шілде-тамыз айларында "Галлеон" журналында жарияланған. Кейіннен 1939 жылы "Қорқынышты әңгімелер" журналында қайта басылды.

Сюжет

Бұл әңгіме – алтын шашты жас жігіт Телот қаласына келуі туралы. Ол өзінің ханзада болған Айра қаласы туралы әңгімелейді. Иранон ән айтуды және керемет оқиғаларын баяндауды ұнатады, бірақ оны бағалайтындар азады. Қалалық салон Иранонға ән айту мен музыканы тоқтатуды, не аяқкиімшінің шәкірті болуды, не күн батқанға дейін қаладан кетуді бұйырады. Ромод есімді, мұңайған жас бала Телоттан Оонай қаласына (ол бұл қаланың бұрынғы Айра екенін ойлайды) кетуді ұсынғанда, Иранон оның ұсынысын қабылдайды. Иранон мен Ромод Оонайға сапар жасауға жылдар жұмсайды. Осы жылдар ішінде Ромод өседі, ал Иранон өзгермейді. Соңында олар Оонайға жетеді, бірақ Иранон көңілі қалады, себебі бұл қала Айра емес екенін түсінеді (дегенмен, бұл оған күтпеген нәрсе болмады). Алайда, Оонай тұрғындары Иранонды жақсы көреді, сондықтан ол Айраға оралу арманымен болса да, онда қалады. Уақыт өте келе, оны бағалаушылар азаяды, тіпті шөлден келген бишілер одан озып кетеді. Осы кезде Ромод қартайып, маскүнемге айналады. Ромодтың өлімінен кейін Иранон Оонайдан кетуге және Айраны іздеуді жалғастыруға шешім қабылдайды. Соңында ол ескі бақташымен кездеседі және одан Айра туралы біледі-білмейді деп сұрайды. Бақташы оған бұл қала туралы естігенін айтады, өйткені жастығында ол туралы әрдайым сөйлейтін кедей бала болған. Өзін ханзада деп есептеген сол баланы әркім күлкіге қосқан және ол қашып кеткен. Ақиқат ашылғаннан кейін, Айраның оның қиялынан туған нәрсе екенін түсінген Иранон мәңгілік жастығынан айырылады. Қарт Иранон құмға батып, өледі.

Байланыстар

Бір кезде Иранон "Ломар жеріндегі Олатоде ұзақ тұрғанын" айтады, бұл Лавкрафттың "Полярис" әңгімесіндегі оқиға орнына сілтеу. Бұл "Иранонның ізденуі" "Полярис" сияқты әлемде және дәуірде, яғни шамамен 24000 ж.б.з. заманындағы тарихи Жерде орын алады дегенді көрсетеді. Иранон сондай-ақ "Сарнаттың бір кезде тұрған батпағына қарадым" деп мәлімдеді, бұл "Сарнатқа келген апат" әңгімесіне сілтеу.

Сахна

2022 жылы Голливуд Фринж фестивалінде "Уақыт соңындағы арман" деген музыкалық қойылым қойылды.

Қабылдау

Х.П. Лавкрафт энциклопедиясы "Иран" туындысын "ХПЛ-дің Дунсаниялық үлгілерінің ең жақсыларының бірі" деп сипаттайды.