Кіріспе

Еуропалық одақтың ұсталып қойылатын салығы – еуропалық одақ резиденттерінің басқа мүше мемлекетте жасаған инвестицияларынан түскен сыйлықақыдан (пайыздан) инвестиция орналасқан мемлекеттің ұстап алатын салығының жалпы атауы. Еуропалық одақтың өзі салық салу өкілеттігіне ие емес, сондықтан бұл атау шартты түрде ғана қолданылады. Бұл салықтың мақсаты – бір мүше мемлекеттің азаматтарының тұру орнының юрисдикциясынан тыс жерде ақша сақтап, салық төлеуден жалтармауына және осылайша бірыңғай нарықты бұрмаламауына кепілдік беру. Салық түбірден ұсталып алынады және тұру орны бар елге жіберіледі. Мүше мемлекеттердің үшiнен басқа барлығы сыйлықақыны (пайызды) алған тұлға туралы ақпаратты жариялайды. Еуропалық одақтың көптеген елдері өздерінің азаматтарының депозиттерінен және инвестицияларынан түскен табысқа қазірдің өзінде салық салады. Бұл директива мемлекеттер аралық табысты бірыңғай нарық саясаты шеңберінде бірдей тәртіпке келтіруге бағытталған.

Жасау

Салық Еуропалық Одақтың Жинақтау Директивасы (EUSD) енгізілген кезде пайда болды, бұл директива 2005 жылдың 1 шілдесінен бастап Еуропалық Одақтағы жинақтан түскен сыйақыға салық салуды регламенттеді.

ЕС-тің жинақ туралы директивасының мақсаты

EUSD-нің бастапқы мақсаты – Еуроодақ елдерінің тұрғындарына тиесілі пайыздарды толыққанды өз елдерінде жариялауын қамтамасыз ету үшін, барлық елдердің Еуроодақ елдерінің тұрғындары алған пайыздарды еркін ашуы еді. Жоспар бойынша, Еуроодаққа кірмейтін елдер де Еуроодақ тұрғындарының алған пайыздары туралы ақпаратты жариялауға келісуге тиіс болды. Көптеген Еуроодаққа кірмейтін мемлекеттер мен елдер осыған ұқсас шараларды қабылдауға келісті. Бұл елдердің қатарында Еуроодақ елдерінің салық бейкенттері мен тәуелді аумақтарының көпшілігі болды. Осылайша, Мэн аралы, Джерси, Гернси, Кайман аралдары, Андорра, Түркі және Кайкос аралдары, Британ Виргин аралдары, Монако, Швейцария және тағы да көптеген елдер ұқсас немесе кезеңдік шараларды іске асыруға келісті (төменде қараңыз). Кезеңдік шараларға банктік құпия сақталып тұрғанда, табыс салығын ұстап алу қарастырылды.

Банктік құпия туралы заңдарды сақтау және ЕС-тің көзде ұсталатын салық

Кейбір елдер шот иелерінің атын-жөнін және олардың тапқан пайызын ашу арқылы ЕО-ның үнемдеу туралы директивасын толық орындауға келісті. Дегенмен, Швейцария сияқты бірнеше ЕО және ЕО-ға кірмейтін елдер шот иелерінің атын ашуға қарсылық білдірді, себебі мұндай ақпаратты жариялау олардың банктік құпия заңдарына қайшы келеді. Банктік құпия заңдары шот иелері, олардың активтері, сондай-ақ олардың пайызы немесе басқа да табыстары туралы ақпаратты жариялауға тыйым салады. Соңында қарсылық білдірген елдермен келісімге қол жеткізілді. Қарсылық білдірген елдер ЕО-дан банктік құпия ережелері бойынша келіссөздерді кем дегенде 7 жыл бойы бастамауға уәде алды, ал бұл уәдеге жауап ретінде жеке шот иелері өздері қаласа банктік құпиядан бас тартып, ақпаратты жариялауға рұқсат бере алады. Ешқандай таңдау жасамаған азаматтардың банктік шоттары мен облигацияларынан салық шегеріледі. Салық төлеушілердің белгілі бір түрлері өз елінде салықтан босатылғанын растау арқылы салық төлеуден бас тарта алады. Салықтан босатылғандарға белгілі бір дипломаттар және тұратын елінде арнайы салықтық статусы бар басқа да адамдар кіреді. Осыған байланысты, Швейцария сияқты белгілі бір аумақтарда шоттары бар ЕО резиденттерінің құпиялылығы мен банктік құпиясын сақтау үшін, осы ЕО резиденттерінің тапқан пайызынан 35% салық алынады. Бұл салық, Швейцарияда алынбаған белгілі бір пайыздық табыстарға ғана қолданылады, мысалы, сенімдік салымдардан алынған пайыздар. Бұл салық анонимді түрде тиісті ЕО елдеріне жіберіледі және бұл ресми емес түрде ЕО салық ретінде танылады.

Кәдімгі банктік шоттағы пайызбен үлгі (яғни сенімгерлік депозит емес)

Төмендегі мысалда біз Грекияны мысал ретінде келтіреміз, бірақ осы механизм кез келген мүше мемлекетке қатысты қолданылады. Егер грек нақты иесі 500 еуро көлемінде пайыздар түрінде кіріс әкелген қарапайым банк шотының (яғни, сенімдік депозит емес) иесі болса, онда Швейцарияның ішкі заңнамасына сәйкес (яғни, ЕО-мен Швейцария келісімі бойынша емес) 35% көлемінде алдын ала салық төленеді, яғни 500*0,35=175. Егер нақты ие грек-швейцарлық қос салық салу туралы келісімде қарастырылған төмендетілген ставканы (10%) пайдаланғысы келсе, Швейцарияның салық органына қайтару туралы өтініш беруі керек. Бұл өтінішке грек салық органы берген салық резиденттігі туралы сертификат қоса тіркелуі тиіс. Осы сертификатты сұрау арқылы нақты ие грек салық органына шетелдік көзден кіріс алғанын немесе алатынын хабарлайды. Швейцарияның салық органына қайтару туралы өтініш бергеннен кейін грек нақты иесі алдын ала төленген салықтың (500*0,35=175) және қос салық салу туралы келісімдегі ең жоғары салықтың (500*0,10=50) арасындағы айырмашылықты қайтаруға құқылы болады, яғни 175-50=125. Осылайша, қайтару процедурасы қолданғаннан кейін Швейцариядағы салық жүктемесі 50 еуроны құрайды. Егер грек ішкі салық ставкасы кіріс бойынша пайыздарға 10% болса, онда ол қағида бойынша жалпы сома бойынша салынады, яғни салық базасы алынған пайыздардың толық сомасы (500 еуро) болады. Грек салық міндеттемесі 500*0,10=50 еуроны құрайды. Алайда, грек-швейцарлық қос салық салу туралы келісімнің 22-бабында: «Егер Грекияның резиденці осы келісімнің ережелеріне сәйкес Швейцарияда салынатын кіріс алса, Грекия осы резиденттің кірісіне төленген салықтан Швейцарияда төленген табыс салығы сомасын шегеруге құқылы болады. Алайда, мұндай шегеру Грекиядағы салықтың, шегеру жасалғанға дейін есептелген, Швейцарияда салынатын кіріске жататын бөлігінен аспауы тиіс». Сондықтан грек нақты иесі Швейцарияда төленген 50 еуроны Грекиядағы салық міндеттемесінен есепке алуға құқылы, ол да 50 еуроны құрайды. Осылайша, есепке алудан кейін грек нақты иесі осы пайыздардан грек салығын төлеуге міндетті емес.

ЕС салығын шегеруге болатын табыс

Еуроодақтың ұстап алу салығы тек банк шолуларына, облигациялық шолуларға және облигациялық қорлардан, ақша нарығы қорларынан, несиелер мен ипотекалардан түсетін кірістер сияқты соған ұқсас кірістерге ғана қолданылады.

Алып кетуге қарсы

Кейбір салықтан қашуды болдырмау шаралары бар, мысалы, егер пайыз капиталдық табысқа айналдырылған жағдайда салық салу үшін. Әдетте, бұл нөлдік купонды облигация пайдамен сатып алынып сатылған жағдайда немесе облигациялық қор немесе ақша нарығы қорлары өз пайыздарын төлемегенде, ал қор кейіннен пайдамен сатылғанда қолданылады. Ережелер қордың қанша активі облигациялардан болуы тиіс екенін анықтап, оны "пайыз табысы бар" деп жіктейді. Қайта толықтау салығы арқылы жиналған қаражат сомасы туралы алғашқы есептер салықтан қашуды болдырмау шараларының аса тиімді болмағанын көрсетеді.

Салық салынбайтын табыс табысы мен пайда

Еуроодақтың ұстап алу салығы еңбек табысы, саудадан түскен пайда, коммерциялық қызмет, авторлық төлемдер, рента және осыған ұқсас басқа табыс түрлеріне қатысты емес. Сондай-ақ, Еуроодақтың ұстап алу салығы акциялардан алынатын дивидендтерге, капиталдық табысқа және инвестициялардан түскен басқа да пайдаға қолданылмайды. Осы табыс пен пайданың барлық түрлері "қолданыс аясынан тыс" деп есептеледі.

Жеке тұлғалар және әсер етпейтін шоттар

ЕО-ның ұстап алу салығы тек жеке тұлғалардан ғана алынады, компаниялардан, дискрециялық трасттардан, қоймалардан, stiftungs, anstalts, инвестициялық қорлардан және т.б. ерекше жағдайлар болмаса, мысалы, "жалған траст" сияқты. ЕО-ның ұстап алу салығы Еуропалық Одақтың шегінен тыс жерде тұратын жеке тұлғалардан ұсталмайды. Осылайша, мысалы, Джерси немесе Швейцарияда тұратын адам бұл салықты төлемейді, тіпті осы елдер ЕО-мен келісім жасаған болса да. Джерси де, Швейцария да Еуропалық Одақтың құрамына кірмейді.

Компаниялар

Компанияларға төленген пайыздарға ЕО-ның қанағаттанарлық салықтары қолданылмайды. Бір мүше мемлекеттегі компания, басқа мүше мемлекеттегі байланысты компанияға төлеген пайыздарға (немесе роялтилерге) қатысты ЕО-ның бөлек директивасы – Пайыздық төлемдер және роялтилер директивасы қолданылады. Мұндай пайыздар қанағаттанарлық салықтан босатылады, бірақ көп жағдайда мүше мемлекеттер арасындағы қос салық салу шартының шарттарына сәйкес төленген пайыздар бәрібір қанағаттанарлық салықтан босатылады.

Ұлыбританияда тұратын, бірақ Ұлыбританияда тұрмайтын жеке тұлғалар

Ұлыбританияда мұндай адамдар ерекше салықтық статусы бар, ол оларды Ұлыбританиядан түскен табыс пен пайдаға, сондай-ақ Ұлыбританияға жіберілген шетелдік табыс пен пайдаға салық төлеумен шектейді. Кейбір еуропалық елдерде (мысалы, Бельгия және Нидерланды) де осындай статусқа ие болу мүмкіндігі бар, себебі олар жұмыс мақсатында уақытша тұрады. Белгілі бір елдер, мысалы, Джерси мен Швейцария, осы адамдардың шетелде тапқан және сақтаған табысына салық салынудан босатылуын қабылдайды, демек, олар ешқандай салық ұстауға жатпайды. Босату фактісі дәлелденуі керек.

Бекхэм заңы

Испания жоғарыда аталған Ұлыбританияның тұрақты мекенжайы жоқ ережесіне ұқсас қағиданы енгізді, ол «Бекхэм заңы» деп танылады. Бұл заң футболшы Дэвид Бекхэм оны пайдаланған алғашқы шетелдіктердің бірі болғандықтан осылай аталды. Дегенмен, бұл заң Испанияда тұратын барлық шетелдік жұмыскерлерге (әсіресе, жоғары табысқа иелеріне) бағытталған. Өтініш беріп, мақұлдаған жағдайда, мұндай адамдар тек Испанияда алынған табыс пен мүліктерінен ғана испандық салық төлейді. Ұлыбританияда тұрақты мекенжайы жоқ жеке тұлғалар сияқты, шетелдік табысқа салық салынуынан босатылғанын қаржы мекемесіне дәлелдеу қажет, бұл Еуроодақтың жинақталған табысқа салынатын салықтан ұстауды болдырмау үшін жасалады.

Ақпарат алмасуды қамтамасыз ететін елдер

2018 жылдан бастап барлық ЕО мүше мемлекеттері ЕО Кеңесінің 2014/107/EU директивасына сәйкес бір-бірімен ақпарат алмасады. 2017 жылға дейін мүше елдерге бірнеше ерекшеліктер болған. Соңғы ерекшелік – Австрия. Бельгия 2010 жылы бастапқы салықты алуды тоқтатып, содан кейін ақпарат алмасуға көшті. Люксембургте клиенттерге 2015 жылға дейін ақпарат алмасу және салық ұстап қалу арасынан таңдау мүмкіндігі болды. Гибралтар Еуропалық Одақтың үнемдеу туралы директивасы мақсатында Ұлыбританияның бір бөлігі деп есептеледі, демек ол Испания және Ұлыбритания сияқты басқа Еуропалық Одақ елдерімен ақпарат алмасады. Гибралтар тұрғындары шетелде туындаған пайыздық табыс бойынша салық төлейді немесе осы табыс туралы Ұлыбританияға хабарлайды, ал Ұлыбритания оны Гибралтар билігіне жібереді. Ақпарат алмасуға келіскен үшінші елдердің қатарында Ангилья, Кайман аралдары, Монтсеррат және Аруба да бар.

ЕО мүшелерінің келісімге қол қоймаған елдері мен аумақтары

Сингапур, Гонконг, Бермуд және Барбадос ешқандай келісімге қол қоймады. Бермуд, Ұлыбританияның тәуелді аумағы, ЕО тарапынан қателікпен назардан тыс қалды.