Роберт Стирлинг Ньюэлл: Инженер, астроном және телескоп жасаушы

Кіріспе

Шотланд инженері және астрономы Роберт Стирлинг Ньюолл FRS FRAS (1812 жылдың 27 мамырында дүниеге келген – 1889 жылдың 21 сәуірінде қайтыс болған) – шотланд инженері және астрономы.

Өмір және жұмыс

1812 жылғы 27 мамырда Дандиде туған Ньюолл Лондонға кетпес бұрын жергілікті коммерциялық кеңседе жұмыс істеуді бастады. Кейін ол екі жыл бойы МакКалмонттың Америкадағы бизнес мүдделерін ілгерілетумен айналысты. 1838 жылы Л.Д.Б.Гордон Германияның Фрайберг тау-кен мектебінде оқып жүргенде Клаустальдағы кендерге барып, Вильгельм Альбертпен танысты. Көргендеріне қатты әсерленген ол Робертке "сым арқандар жасауға арналған машина ойлап табуға" шақырды. Гордонның хатын алғаннан кейін Ньюолл төрт жіптен тұратын және әр жіпке төрт сымнан орналасқан сым арқан машинасын жобалады. Гордон 1839 жылы Ұлыбританияға оралғанда Роберт және Чарльз Лидделлмен серіктестік құрып, Дундиде "Р. С. Ньюолл және Компаниясын" тіркеді. 1840 жылғы 17 тамызда Ньюолл "сым арқан және оны жасауға арналған машиналарды жақсартуға" патент алды. "Р. С. Ньюолл және Компания" Англияның Гейтсхед қаласында зауыт ашып, "кен қазу, теміржол, кемелерді жабдықтау және басқа да мақсаттар үшін" сым арқандарды өндіруді бастады. Осы кезден бастап Ньюолл су асты телеграф кабельдерін жетілдіруде маңызды рөл атқарды, күшті сымдармен оралған гутта-перчаны пайдалану әдісін ойлап тапты. 1851 жылғы 25 қыркүйекте Довер мен Кале арасында төселген алғашқы сәтті кабель оның зауытынан шықты және ол оны ірі көлемде өндіруді жалғастырды. 1853 жылы ол терең теңізге кабель төсеуге арналған "түйреу барабаны" мен конусты өнертапты. Жұмыстың ерекше қиындықтарын шеше алатын инженерлердің жетіспеуіне байланысты Ньюолл көптеген кабельдерін суға батыруды өзі басқарды. Олардың ішінде Холихедтен Хаутқа, Доверден Остендке, Мальтадан Корфуға дейінгі желілер, сондай-ақ Жерорта теңізіндегі бірнеше желілер, Суэцтен Аденге, Аденнен Куррачиге, Константинополь мен Варнадан Балаклаваға дейінгі желілер (1855 жыл). Бірінші Атлантика кабельдің жартысы оның зауытында жасалған. Ол соңғы рет 1868 жылы Даниядағы Рингкьобинг пен Нортумберлендтегі Ньюбиггенді байланыстыратын су асты желісін төседі. Ньюолл белсенді астроном болды және ол Гейтсхедтегі жеке резиденциясы Фернденде орналасқан жеке обсерваториясы үшін телескоп жасауды Томас Кукке тапсырды. Көп жылдар бойы 25 дюймдік рефракторлық телескоп әлемдегі ең үлкен телескоп болды және ол 1889 жылы қайтыс болғаннан кейін Кембридж обсерваториясына сыйға берілді. 1950 жылдардың соңында телескоп пайдаланылмай қалды және 1958 жылы ол Афинаның Ұлттық обсерваториясына сыйға беріліп, Афина қаласының солтүстігіндегі Пентели астрономиялық станциясына орналастырылды. Ол 1864 жылы Корольдік астрономиялық қоғамның, 1875 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және 1879 жылы Механикалық инженерлер институмының мүшесі атанды. 1872 жылы Бразилияның Роза орденімен марапатталды, ал 1887 жылы Дурхэм университеті оған құрметті диплом берді. Ньюолл 1849 жылғы 14 ақпанда Хью Ли Паттинсонның кіші қызы Мэри Паттинсонға үйленді, олардың төрт ұлы мен бір қызы болды. Ол Хью Ньюоллдың әкесі. Ньюолл 1889 жылғы 21 сәуірде Фернденде қайтыс болды.

Born at Dundee on 27 May 1812, Newall began work in a local mercantile office before leaving for London, where, in the employment of Robert McCalmont, he worked on a series of experiments on the rapid generation of steam. He later spent two years promoting McCalmont's business interests in America. In 1838, whilst L. D. B. Gordon was studying at the Freiberg School of Mines, Germany, he visited the mines at Clausthal, and met Wilhelm Albert. Impressed by what he saw, he wrote to Robert urging him to "Invent a machine for making wire ropes". On receipt of Gordon's letter, Newall designed a wire rope machine, consisting of four strands and four wires to a strand. On Gordon's return to the UK in 1839, he formed a partnership with Robert and Charles Liddell, registering R. S. Newall and Company in Dundee. On 17 August 1840, Newall took out a patent for "certain improvements in wire rope and the machinery for making such rope." R. S. Newall and Company established a factory in Gateshead, England, and commenced making wire ropes for "Mining, Railway, Ships' Rigging, and other purposes". From this point forward, Newall was instrumental in developing substantial improvements to submarine telegraph cables, devising a method involving the use of gutta percha surrounded by strong wires. The first successful cable, laid between Dover and Calais on 25 Sept. 1851, was turned out from his works, and he continued the manufacture on a large scale. In 1853 he invented the 'brake drum' and cone for laying cables in deep seas. Owing to the scarcity of engineers competent to deal with the special difficulties of the work, Newall himself directed the submergence of many of his cables. Among these were the lines from Holyhead to Howth, Dover to Ostend, Malta to Corfu, besides several others in the Mediterranean, Suez to Aden, Aden to Kurrachee, Constantinople and Varna to Balaclava in 1855. Half of the first Atlantic cable was manufactured at his works. The last submarine line laid by him personally was that connecting Ringkjobing in Denmark with Newbiggen, Northumberland, in 1868. Newall was a keen astronomer, and he commissioned Thomas Cooke to build a telescope for his private observatory at Ferndene, his Gateshead residence. For many years, the 25 inch refracting telescope was the largest in the world, and it was given to the Cambridge Observatory after his death in 1889. By the end of the 1950s, the telescope had fallen into disuse, and in 1958 it was donated to the National Observatory of Athens and it was placed at the Penteli Astronomical Station, just north of the city of Athens. He was elected a fellow of the Royal Astronomical Society in 1864, of the Royal Society in 1875, and became in 1879 a member of the Institute of Mechanical Engineers. He was decorated with the order of the Rose of Brazil in 1872, and an honorary degree was conferred upon him in 1887 by the University of Durham. Newall married, on 14 Feb. 1849, Mary Pattinson, youngest daughter of Hugh Lee Pattinson FRS, with whom he fathered four sons and one daughter. He is the father of Hugh Newall FRS. Newall died at his home, Ferndene, on 21 April 1889.