Кіріспе
Қытайдағы ежелгі тайпа және қазіргі тегі – Мұроң (; LHC: *mɑC joŋ; EMC: *mɔh juawŋ) немесе Мүрэн – Таншихуайдың (156–181 жылдары билеген) заманынан бері куәландырылған этникалық Сяньбэй тайпасы. Мұроңдарды Орталық Азиядағы моңғол көшпелі конфедерациясымен байланыстыратын әртүрлі деректер бар. Бұрынғы Ян (337–370), Батыс Ян (384–394), Кейінгі Ян (384–409) династиялары, сондай-ақ Туюхун (285–670) Мұроң халқы құрған мемлекеттер. Мұроң – сонымен қатар, көбінесе Сяньбэй тегінен тараған халықтар қолданатын тегі. Аталған тегін алып жүрген белгілі тұлғалар: Бұрынғы Ян мен Кейінгі Ян императорлары мен олардың отбасы, Мұроң Кэ (慕容恪), Мұроң Лонг (慕容隆), Мұроң Санзан (慕容三藏), Мұроң Янжао (慕容延钊), Мұроң Янчао (慕容彦超), Мұроң Нонг (慕容农), Мұроң Хан (慕容翰), Мұроң Чуцян (慕容楚强), Мұроң Хаоран (慕容浩然) және ойдан шығарылған кейіпкер Мұроң Фу (慕容復). Ювэнь Тай билігі тұсында хань халқы тегін өзгертуге мәжбүр болғанда, Мұроң ресми түрде бекітілген үш Сяньбэй тегінің бірі болды. Бұл саясатты Суй императоры Вэнь жойды, бірақ кейбір хань халқы Мұроң тегін сақтап қалды.
Murong (; LHC: *mɑC joŋ; EMC: *mɔh juawŋ) or Muren refers to an ethnic Xianbei tribe who are attested from the time of Tanshihuai (reigned 156–181). Different strands of evidence exist linking the Murong to the Mongols nomadic confederation in Central Asia. The Former Yan (337–370), Western Yan (384–394), Later Yan (384–409) dynasties as well as Tuyuhun (285–670) were all founded by the Murong peoples. Murong is also a surname, predominantly used by peoples of Xianbei descent. Prominent individuals who bear the surname include the Emperors and family of Former Yan and Later Yan, Murong Ke (慕容恪), Murong Long (慕容隆), Murong Sanzang (慕容三藏), Murong Yanzhao (慕容延钊), Murong Yanchao (慕容彦超), Murong Nong (慕容农), Murong Han (慕容翰), Murong Chuqiang (慕容楚强), Murong Haoran (慕容浩然), and the fictional character Murong Fu (慕容復). When Han peoples during the reign of Yuwen Tai were forced to change their surnames, Murong was one of three officially mandated Xianbei surnames. This policy was reversed by Emperor Wen of Sui, but some Han peoples retained the Murong surname.
Шығу тегі
Мұронг рубасы – Мұронг тайпасының алғашқы атасы, оның аты соған байланысты берілген. Ол Таншихуай билігі кезінде (156–181 ж.б.) Орта бөлімнің дарені (асыл әміршісі) болды. «Үш патшалықтың жазбаларында» былай делінген: Сянбейдің Таншихуаи өз аумағын үш бөлікке бөлді: шығыс, орта және батыс. Фую мен Мо өзендерін жалғастыратын Ляо өзеніне дейін, ол шығыс бөлігі болды. Онда жиырмадан астам округ бар еді. Бұл бөлімнің дарендері (басшылары) Мидзиа, Кэджи, Сули және Хуату деп аталды. Юй Пейпиннен Шангуға дейінгі аралық – батыс бөлігі. Оннан астам округ бар еді. Бұл бөлімдегі дарендер Кезуи, Кэджу, Муронг және т.б. деп аталды. Шанггудан Дунхуанға дейін, Вусунды батысқа жалғастыра отырып, бұл батыс бөлім болды. Онда жиырмадан астам округ бар еді. Осы бөлімнің дарендері Жицзян Луолуо, Рилу Туйян, Янлию және т.б. деп аталды. Бұл басшылардың барлығы Таншихуайға бағынышты болды. Муронгтар жататын Таншихуайдың Сянбей мемлекеті Куитойдың кіші інісі Будугеннің (187–234 ж.б.) құлдырауынан кейін (185–187 ж.б. билік еткен) бөлініп кетті. Куиту – Таншихуайдың қабілетсіз ұлы және мұрагері Хелианның (181–185 ж.б. билік еткен) немересі болды. Содан кейін Муронгтар бөлініп, Цао Вэй әулетіне бағынып, Ляоси аймағына қоныстанды. Бұл кезде Муронг билеушісі – Муронг Мохуба (莫护跋), ол Муронгтың ұрпағы болды. Муронг Мохуба 238 жылы Сима Идің Ляодун жорығын белсенді түрде қолдады, көмекші Муронг күшін басқарды. 246 жылы Мохубаның орнын оның ұлы Муян (木延) басқарды, ол да сол жылы Гогурёға қарсы Цао Вэй жорығына көмектесті. Алайда Муянның ұлы Шегуй (涉歸) Цзинь әулетіне (266–420 ж.б.) қарсы соғысып, Ляо өзенінің жоғарғы жағалауына кері шегінді. 283 жылы Шегуй қайтыс болды, ал оның кіші інісі Шан (刪) билікті басып алды. 285 жылы Муронг Шан өлтіріліп, халық Шегуйдің ұлы Муронг Хуйды (廆, т. 268 ж.т., билік еткен 285–333 ж.б.) басшы ретінде жариялады. Хуй Муронг тайпасының басшысы болған жылы Буйео патшалығына шабуыл жасап, он мың тұтқынға алды. 286 жылы Хан императоры Вудің б.з.т. 108 жылы Гочжоунды жаулап алғаннан кейін хан қытайлықтары қоныстанған Ляо өзені алабының ауыл шаруашылығы аймағына шабуыл жасады. Хуй 294 жылы қазіргі Чаоян (Ляонин) қаласының жанында жаңа астана салды. 284 жылы Муронг Хуй мен оның ағасы Туюхун арасында ішкі дау туды, халық ертегілерінде бұл ат жарысынан болған деп түсіндірілді, бірақ шын мәнінде хан лауазымы үшін күрес болды. Даудың салдарынан Муронг Туюхун өз халқын бастап, Ордос бұрылысы арқылы Цинхай көліне дейін батысқа қарай ұзақ сапар жасады. Муронгтардың кейбірі Гуандун провинциясының бір қаласында тұрады. Жаоцин – солтүстіктен оңтүстікке көшіп келгеннен бері олардың мекені. Олар Сяньбэй мәдениетінің ешқандай дәстүрін сақтамайды және өзінің жеке басын танытпайды. Олардың солтүстіктен Оңтүстік Қытайға көшіп келуі туралы мәліметтер олардың шежіресінде жазылған. Олар Муронг Баоның ұрпақтары. Олар Мин әулеті құрылғаннан кейін Оңтүстік Қытайға көшіп келді.
Tanshihuai of the Xianbei divided his territory into three sections: the eastern, the middle and the western. From the You Beiping to the Liao River, connecting the Fuyu and Mo to the east, it was the eastern section. There were more than twenty counties. The darens (chiefs) (of this section) were called Mijia, Queji, Suli and Huaitou. From the You Beiping to Shanggu to the west, it was the middle section. There were more than ten counties. The darens of this section were called Kezui, Queju, Murong, et al. From Shanggu to Dunhuang, connecting the Wusun to the west, it was the western section. There were more than twenty counties. The darens (of this section) were called Zhijian Luoluo, Rilü Tuiyan, Yanliyou, et al. These chiefs were all subordinate to Tanshihuai. The Xianbei state of Tanshihuai to which the Murong belonged fragmented following the fall of Budugen (187–234), who was the younger brother of Kuitoi (reigned 185–187). Kuitou was the nephew of Tanshihuai's incapable son and successor Helian (reigned 181–185). The Murong consequently broke off and submitted to the Cao Wei dynasty, settling in the Liaoxi area. The Murong ruler at this time was Murong Mohuba (莫护跋), a descendant of the chieftain Murong. Murong Mohuba actively supported Sima Yi's Liaodong campaign in 238, leading an auxiliary Murong force. Mohuba was succeeded in 246 by his son Muyan (木延) who also aided the Cao Wei campaign against the Goguryeo that same year. Muyan's son Shegui (涉歸), however, fought against the Jin dynasty (266–420), and was pushed back to the upper Liao River region. Shegui died in 283, and his younger brother Shan (刪) usurped the leadership. Murong Shan was killed in 285, and the people proclaimed Shegui's son Murong Hui (廆 b. 268, r. 285–333) as their chieftain. Hui attacked the Buyeo kingdom in the very year he became the chieftain of the Murong tribe, capturing ten thousand prisoners. He launched an attack on the agricultural area of the Liao River basin in 286 that had been occupied by Han Chinese settlers after Emperor Wu of Han's conquest of Gojoseon in 108 BCE. Hui founded a new capital nearby the modern day city of Chaoyang, Liaoning in 294. In 284, an internal feud developed between Murong Hui and his older brother, Tuyuhun, which folktales explained as being caused by a horse race but which was in fact caused by disputes over the position of Khan. As a result of the dispute, Murong Tuyuhun led his people and undertook a long westward journey passing through the Ordos Loop all the way to Qinghai Lake. Some Murong members live in a town in Guangdong. Zhaoqing is the area where they lived since they moved from north to south. They practice no aspect of Xianbei culture or identity. The move to southern China from the north is described in their genealogical records. They are descended from Murong Bao. They moved to southern China after the foundation of the Ming dynasty.
Тіл
Сянбейлер көбінесе моңғол тілдерінде сөйлейтін халықтар деп есептеледі. Дуань, Цифу және Туфа сияқты кейбір тайпалар кіші тайпалар ретінде олардың шын мәнінде моңғолдық екенін дәлелдейтін жеткілікті мәлімет қалдырмаған, бірақ көптеген ғалымдар белгілі бір көрсеткіштерге сүйене отырып, олардың моңғолдық болғандығын жорамалдайды. Дегенмен, Хитан және Шивей тайпаларының моңғолдық екендігіне күмән жоқ (олар туралы нақты дәлелдер бар). Мұронгтарға қатысты мәліметтер моңғолдық бағыттағы дәлелдермен салыстырмалы түрде сенімді. Shimunek (2017) Мұронгтардың тілін туюхун тілі деп, немесе кем дегенде оған өте жақын тілдік нұсқа деп анықтайды. Дунхуан құжаттарының 1283-бетінде (тибет тілінде) Хитан және Мұронг туралы маңызды ақпарат жазылған: «Хитан тілі мен туюхун тіліндегі адамдар бір-бірімен әдетте қарым-қатынас жасай алатын». Хитан тілі моңғол тілі ретінде кеңінен танылған. Моңғол, түрік және тунгус тілдері бір-бірінен түсініксіз болғанымен, олардың арасында көптеген қарыз сөздер бар. «Хаган» атағы алғаш рет 283 және 289 жылдар аралығында айтылған сөздерде кездеседі, онда Сянбей басшысы Мұронг Туюхун (Мұронг Шегуидің заңсыз әйелінен туған ұлы) кіші ағасы Мұронг Хуйден қашып, Ляодуннан Ордос шөліне қарай жолға шығады. Мұронгтың генералы Йиналу оны «кёхан» (可寒, кейін 可汗) деп атаған, ал кейбір деректерде Туюхун да III ғасырда Коко-Норда қоныстанғаннан кейін осы атақты қолданған болуы мүмкін екені айтылады. Кейбір зерттеушілер «хан» және «хаган» атауларының моңғол тілінен шыққандығын жорамалдайды. «Сянбей бауырларының әні» – Мұронг Хуэйдің 285 жылы жазған Сянбей халқының танымал әні. Бұл ән қытай тіліне аударылған және Сянбей басшысының бауыры Туюхунды батысқа жібергеніне өкіну туралы айтады. Алғашқы қытай аудармасында «аға» деген мағынаны білдіретін Сянбей сөзі («Акан») сақталған, ол моңғол тіліндегі «аға» сөзімен («Ақан» немесе «Аған») сәйкес келеді. Бұл сөз түркі және тунгус тілдерінде де кездеседі, бірақ Сянбейлер көбінесе моңғол халқы деп есептеледі. Осылайша, бұл ән моңғол тілінің ең ерте куәліктерінің бірі болып табылады. Қазіргі кездегі Ақ моңғолдар немесе моңғурлар Мұронгтың мәдени және этникалық жағынан ерекше ұрпақтары саналады.
The language (of the Khitan) and that of the Tuyuhun could generally communicate with each other. The Khitan language is widely recognized as Mongolic. Mongolic, Turkic and Tungusic are mutually unintelligible, although they share significant loan vocabulary. The title Khagan was first seen in a speech between 283 and 289, when the Xianbei chief Murong Tuyuhun (son of Murong Shegui by an illegitimate wife) tried to escape from his younger stepbrother Murong Hui, and began his route from Liaodong to the areas of Ordos Desert. One of Murong's generals called Yinalou addressed him as kěhán (可寒, later 可汗), some sources suggests that Tuyuhun might also have used the title after settling at Koko Nor in the 3rd century. Some suggest that the titles Khan and Khagan were originally Mongolic. The Song of the Xianbei Brother is a popular song of the Xianbei people composed by Murong Hui in 285 AD. It is preserved in Chinese translation and is about the Xianbei chief's regrets for having sent his brother Tuyuhun away to the West. The original Chinese translation left the Xianbei word for elder brother (A kan) in the title, which is identical to the Mongolic word for elder brother (Aqan or Aghan). The same word exists in Turkic and Tungusic languages, but the Xianbei are generally considered Mongolic peoples. This would make the song one of the earliest attestations of a Mongolic language. The modern day minority of White Mongols or Monguor are regarded as the culturally and ethnically distinct descendants of the Murong.
Генетика
2007 жылдың қараша айында American Journal of Physical Anthropology журналында жарияланған генетикалық зерттеу Қытайдың Ляонин провинциясындағы Ламадоңдағы Мюронг Сяньбей зиратында шамамен 300 жылға дейін жерленген 17 адамды қарастырды. Олардың B, C, D, F, G2a, Z, M және J1b1 аналық гаплогруппаларын тасымалдаушы екені анықталды. Бұл гаплогруппалар Шығыс Азияда және Сібірде аз дәрежеде кездеседі. Мюронг Сяньбейдің аналық гаплогруппалары хунн мен Туоба Сяньбейлердің гаплогруппаларынан ерекшеленді.