Кіріспе

Американдық жазушы, 1896–1984

Джоэл Таунсли Роджерс (22 қараша 1896 – 1 қазан 1984) – американдық жазушы, ғылыми фантастика, әуедегі оқиғалар мен детективтік әңгімелер, сондай-ақ бірнеше детективтік роман жазған. Ол ең көп танымал "Қызыл оң қол" атты қылмыстық романымен белгілі. Бұл туынды жанрдың культты классикасы саналады және 1951 жылы француз әдебиетінің "Grand Prix de Littérature Policière" сыйлығына ие болды.

Ерте өмір

Джоэл Таунсли Роджерс 1896 жылы Миссури штатының Седалия қаласында дүниеге келген. Ол жасөспірім шағынан бастап жазуға қызығушылық танытып, Гарвард университетінде ағылшын тілін оқыды. 1910-шы жылдардың соңында АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы алдында ол АҚШ Әскери-теңіз күштерінің авиациясына қосылды және Вирджиния штатының Хэмптон-Роудс аймағында оқыған алғашқы жүзден астам ұшқыштардың бірі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста истребитель ұшқышы ретінде қатысуға үміттене бірақ, келісім шарты жасалғандықтан ол Флорида штатының Пенсакола қаласына ұшқыштарға нұсқаушы ретінде жіберілді. Ақырында кіші лейтенант шеніне жетіп, 1919 жылдың 15 тамызында әскери қызметтен босатылды. Әскери-теңіз күштерінде қызметтен кейін ол Принстон университетінде аспирантураға түсті.

Мансап

Роджерс әскери тәжірибесі мен жанды қиялын 1920-1930 жылдары он бес немесе жиырма центтен сатылатын көптеген арзан журналдарға қысқа әңгімелер сату үшін пайдаланды. Көпжандылығымен танымал Роджерс "The Saturday Evening Post", "Snappy Stories", "Adventure", "Argosy", "Detective Fiction Weekly", "Thrilling Wonder Stories", "Saucy Stories", "Telling Tales", "Zest", "Top Notch Magazine" және "Startling Stories" сияқты журналдарда жарияланды. Ол вестерндер, оқиғалар, фантастика және ғылыми фантастика сияқты көптеген жанрларда жазды және әскери ұшқыш-нұсқаушы ретіндегі тәжірибесін пайдаланып, "Wings", "Aces" және "Air Stories" журналдарында, сондай-ақ арзан әдебиет әлеміндегі көптеген басқа журналдарда авиациялық оқиғалардың өркендеген нарығы үшін жазу арқылы алғашқы үлкен жетістігіне қол жеткізді. Ол 1934 жылы детективтік әдебиет жазуды бастады, "Detective Fiction Weekly" журналында "Өліктің өлтірілуі" атты қысқа романымен. Оның "Харк! The Rattle!" атты қысқа әңгімесі "Weird Tales" журналының тұңғыш санында жарық көрді. Тағы бір шолуда ол Роджерсті "романдарын әділ бағалау мүмкін емес жазушылардың бірі" деп атап, оны Корнелл Вулрихпен салыстырды. Кейіннен бұл туынды романға дейін кеңейтіліп, Simon & Schuster's Inner Sanctum құпия әдебиеттер баспасында жарық көрді. Оқиға 1920-шы жылдардағы құпия әдебиет элементтерін, қара фильмнің (noir) шиеленісін, психологиялық триллерлер мен қорқыныш әдебиетін біріктіреді және шала қисынсыз доктор Генри Риддлдің жас күйеу жұбайы Инис Сент-Эрмнің өлтірілуін ашуға тырысуын көрсетеді. 1951 жылы бұл кітап Франциядағы қылмыс және детективтік әдебиеттердегі ең беделді сыйлық – Grand Prix de Littérature Policière International Prize сыйлығын жеңіп алды. Энтони Бучер 1945 жылы "San Francisco Chronicle" газетінде бұл романды мақтап, оны "болашақтағы барлық оқу тізімдерінде жиі кездесуі керек" деп атады және Роджерс "Вулрихтің шиеленісін, Килердің сюжеттік қиялын, Кристидің техникалық шеберлігін және Каррдың қатаң логикасын, сонымен қатар өзінің уақыттан тыс, бұрмаланған сана ағысы баяндау әдісін біріктіріп, бірегей және қызықты туынды жасады" деді. Кітап жанрдың жанкүйерлері арасында жоғары бағаланады және 2020 жылы Джо Р. Лансдейлдің алғы сөзімен Penzler Publishers' American Mystery Classics сериясының бөлігі ретінде қайта басылды. "Publishers Weekly" журналы оны "қорқыныш пен әділ ойынның керемет үйлесімі" деп мақтап, "барлық уақыттағы ең жақсы құпиялардың бірі ретінде танылуға лайық" деді. Романның қысқаша нұсқасы 2007 жылы Ramble House баспасында қайта басылды. Жазушы және құпия әдебиеттер баспасы Hard Case Crime негізін қалаушы Чарльз Ардай оны "логика мен логикасыздық, швейцариялық сағаттың сюжеттік құрылымы мен кездейсоқтық, және қызықты, сүйектерді сындыратын күдіктің жарқын, ақымақтық қоспасы" деп атады. "The Paris Review" журналы оны 2020 жылдың сүйікті оқуларының бірі деп таныды.

Басқа жұмыстар

Роджерстің "Қызыл оң қол" шығармасынан басқа еңбектері бүгінде жақсы танымал емес. Ол қырық жылдардың басындағы детективтік және ғылыми фантастика жанрларында жұмыс істеді. Оның "Қылмыскер" әңгімесі 1955 жылы Чарльз Эйдман мен Бастер Крабб қатысқан "Жұлдыз кеште" телесериалының бір бөлігіне бейімделді. 1923 жылы жарық көрген "Қызыл айда бір рет" сатирикалық детективтік роман болды. Ол аралас пікірлерге ие болды. "The Dial" журналы кітаптағы сатираның "бурлескке" айналып кететінін айтса да, Роджерстің "сөздерін әсемдеп, суреттемелерін карикатураға айналдыруын" бағалады; ол сәл созылған, бірақ көңілді және күшті. "The Bookman" журналында былай делінген: "Автордың мақсаты, әдетте, қазіргі заманғы әдебиеттің белгілі бір түріне сатира жазу болған. Алайда кітап бізге бурлеск сияқты көрінеді, тіпті жақсы бурлеск те емес". Энтони Бучер "Тоқтаған сағат" романының көптеген флешбэктермен толы сюжетін мақтап, оны "орташа детективтік романнан екі есе ұзын, бес есе күрделі және он есе қызықты" деп сипаттады.

Жеке өмір және өлім

Роджерс пен Уинифред Вудрафф Уайтхаус (7 мамыр 1902 — 24 желтоқсан 1989) 1923 жылғы 10 қарашада Гарвард-Принстон футбол ойынында танысты. Олар 1924 жылғы 28 ақпанда Нью-Йоркте неке қиды; куәгерлердің бірі "Авантура" тақырыптық журналының редакторы болды. Өмірінің соңғы жылдары Роджерс бірнеше рет инсультқа ұшырап, Вашингтон қаласындағы зейнеткерлер үйіне көшуге мәжбүр болды. 1984 жылғы 1 қазанда 87 жасында ол онда қайтыс болды.