Кіріспе

Ядролық стратегия

Ескерту бойынша ұшыру (ЕҰ), немесе ескерту бойынша атыс – жаудың ядролық шабуылы туралы хабарлама келіп түскен кезде, оның зымырандары әлі ауада болғанда, жарылысқа дейін жауап шабуылы жасау стратегиясы. Бұл стратегия Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы суық соғыс кезінде кеңінен танылды. Континенттер аралық баллистикалық зымырандардың (ҚАЗЗ) пайда болуымен, ескерту бойынша ұшыру өзара толық жойылмау (ӨТЖ) теориясының маңызды бөлігіне айналды. АҚШ-тың құрлықта орналасқан зымырандары президенттің шешімінен кейін 5 минут ішінде, ал су астындағы зымырандары 15 минут ішінде ұшырылуы мүмкін деген хабар бар.

Тарих

Континентаралық баллистикалық зымырандар (ICBM) енгізілгенге дейін АҚШ-тың Стратегиялық әуе қолбасшылығы (SAC) "Хром купол" операциясы деп аталатын бағдарламада әрдайым бірнеше бомбалаушы ұшақтарын ұшырып тұрды. Егер КСРО ядролық соққы берсе, SAC әуедегі бомбалаушы ұшақтарға басқа елге ұшып, алдын ала белгіленген нысаналарға ядролық қаруларын түсіруді бұйырар еді. Бомбалаушылар көбінесе B-47 Stratojet немесе B-52 Stratofortress болды, және үш негізгі ұшу маршруты болды. Ұшақтарды әуеде ұстап тұру, егер бірінші соққы жер астындағы базалық құрылыстарға нұқсан келтірсе де, екінші соққы беруге мүмкіндік беретініне кепілдік берді. Ыстық соғыстың қақ еңбегінде АҚШ-та ядролық қару арсеналын бақылау орталықтары ретінде жабдықталған арнайы Boeing EC-135 "Looking Glass" ұшақтары болды. Жауынгерлік штабта генерал немесе флаг-офицері бар еді, ол Президентпен байланыс орнатылмаған жағдайда, қарсы соққы беруге бұйрық беруге уәкілді болды. "Ескерту бойынша ұшыру" стратегиясының бастауы АҚШ Президенті Дуайт Эйзенхауэрдің "Позитивті бақылау" стратегиясында жатыр, бірақ Minuteman зымыранының енгізілуімен толыққанды қалыптасты. Көптеген ICBM, соның ішінде Minuteman, жер астындағы шахталардан ұшырылғандықтан, бір елдің бірінші соққысы қарсыластың жер үстіндегі ұшыру базаларын жоюы мүмкін деген алаңдаушылық туды. 1997 жылы АҚШ ресми өкілі АҚШ-тың "ескерту бойынша ұшыру" үшін техникалық мүмкіндігі бар екенін, бірақ оны қолдануға ниеті жоқ екенін және ядролық қару доктринасы бойынша 1997 жылғы Президенттік директивада бұл позиция өзгермегенін мәлімдеді. Екі негізгі нұсқа бар еді. Бір нұсқасы, "шабуылдан кейін жауап беру", қарсыластың ракеталарын іске қосу үшін шабуылдан кейін күтуді талап етті. Мұндай шабуыл кезінде ядролық арсеналдың бір бөлігі сөзсіз жойылды, бұл екі үлкен державаның ядролық күштерінің өміршеңдігін қамтамасыз ету үшін, ICBM үшін нығайтылған жер асты зымыран шахталары және су асты қайықтарынан ұшырылатын баллистикалық зымырандарға көп инвестиция жасауына әкелді. Екінші таңдау – "ескерту бойынша ұшыру", яғни қарсыластың зымырандары оларды жоймай тұрып ядролық зымырандарды ұшыру. Бұл, негізінен, зымыран технологиясының жетілдірілуінің арқасында мүмкін болды. 1970 жылдары екі жақта да ғарышқа негізделген зымырандарды анықтау технологиясы қолданылды: американдық геосинхрондық Defense Support Program және советтік "Око" спутниктері. Жарқыраған құжаттардан алынған мәліметтер "ескерту бойынша ұшыру" саясатының, кем дегенде, 1950 жылдардың соңынан 1970 жылдарға дейін АҚШ саясатының бір бөлігі болғанын көрсетеді. "Ескерту бойынша ұшыру" позициясының тиімділігін төмендетуге болатын стратегиялар бар. Мысалы, бірінші соққы беруші ел "рентгендік шынайылық" деп аталатын тәсілді қолданып, қарсы соққыны кешіктіре алады. Бұл жақын қашықтықтан "басқару траекториясы" режимінде су асты қайықтарынан ұшырылған зымырандардың шабуылы, ол бірнеше минут ішінде нысанасына жетеді. Жарғыштар жоғары биіктікте бірнеше минут сайын жарылуға орнатылады, бұл шабуылға ұшыраған елдің өзінің ICBM-дарын іске қосу қабілетін күрт төмендетеді.