Кіріспе

Лау Па Сат (;), сонымен қатар Телок Айер базары (;), Сингапурдың орталық аймағындағы Downtown Core-де орналасқан тарихи ғимарат. Ол алғаш рет 1824 жылы ерте колониялық Сингапур халқына қызмет ететін жағалаудағы балық базары ретінде салынды және 1838 жылы қайта жаңартылды. Кейін 1894 жылы қазіргі орнына көшіріліп, қайта салынды. Қазіргі таңда бұл түрлі жергілікті тағамдар сатылатын тамақ орталығы. Базар Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең көне Виктория стиліндегі құрылыстардың бірі және Азиядағы алдын ала дайындалған құйма темірден салынған алғашқы құрылымдардың бірі болып табылады. Бұл сондай-ақ ерте Сингапурдың орталық ауданындағы тұрғындарға қызмет көрсеткен жалғыз қалған базар.

Этимология

Телок Айер базары () Телок Айер шығанағының атымен аталған. XIX ғасырдың басында базар Телок Айер шығанағының үстінде орналасқан қарапайым ағаш ғимарат болды, ал шығанақты құрғату жұмыстарынан кейін ол құрғатылды. Малай тіліндегі Телок Айер атауы "шығанақ суы" дегенді білдіреді, ал сол кездегі жағалаудағы Телок Айер көшесі 1879 жылы жерді құрғату жұмыстары басталғанға дейін шығанақтың жанында орналасқан. Лау Па Сат Сингапурдың Хаккиен диалектісінде "ескі базар" дегенді білдіреді. "Лау" сөзі "ескі" деген мағынаны білдіреді, ал "Па Сат" парсы тілінен алынған "базар" сөзінің хоккиенше айтылуы (малай тілінде "пасар"). Алғашқы Телок Айер базары Сингапурдың ең көне базарларының бірі болды. Кейіннен Элленбороу көшесінде Элленбороу базары салынды (қазіргі Тью Чью көшесінің жанындағы The Central сауда орталығы орналасқан), ол жергілікті тұрғындарға "жаңа базар" (Пасар Бару немесе Син Па Сат, Элленбороу көшесі "жаңа базардың аузы" деген мағынада Син Па Сат Кхам деп аталды) ретінде танылды, ал Телок Айер базары бұрынғысынша "ескі базар" немесе Лау Па Сат деп аталатын болды. Виктория стиліндегі темір конструкциясынан туындаған себепті, базар малай тілінде pasar besi ("темір базар") деп те аталады.

Тарих

Сингапурда салынған алғашқы базар, балық базары, Сингапур өзенінің оңтүстік жағалауында, Базар көшесінің солтүстік жағында орналасқан. 1822 жылғы 4 қарашада Стемфорд Раффлз қаланы қайта құру жоспарының бір бөлігі ретінде балық базарын Телок Айерге көшіру туралы бұйрық берді. Телок Айер базарының құрылысы 1823 жылы полиция офицері Фрэнсис Джеймс Бернардтың қадағалауымен Телок Айер шығанағындағы Базар көшесінің оңтүстік жағындағы жерде басталды. Базар 1824 жылы ағаштан және алақан жапырақтарынан (atap) салынды. Бірақ ғимарат сапасыз салынған – ғимарат тіреген ағаш қазықтар жеткілікті мықты болмады және аяқталғаннан кейін көп ұзамай алмастыру қажет болды. Оның алақан жапырақтарынан жасалған төбесі де құрылыс ережелеріне сай келмеді, сондықтан ол плиткамен ауыстырылды. Алайда, құрылымы плитка төбесін көтеруге жеткілікті мықты болмады және құлау қаупі болды, сондықтан 1827 жылы өрт қауіпсіздігі ережелеріне қарамастан, ол қайтадан алақан жапырақтарымен ауыстырылды. Ғимарат бірнеше рет жөнделді, бірақ 1830 жылы құрылымның "өте қауіпті" жағдайда екені және қайта салынуы керек екені анықталды. 1832 жылы жаңа ғимарат салынатынша уақытша базар орнатылды. Бұл ғимарат екі сегізбұрышты кірпіш тіреулерден тұрды, олар 38 метр диаметріндегі құрылымды және 12 метр диаметріндегі ішкі барабанды ұстап тұрды.

Көшіру

1879 жылы Робинсон жолы орналасқан жерді жасау үшін Телок Айер шығанағында жерді мелиорациялау жұмыстары басталды. Жаңадан мелиорацияланған жер, қазіргі базар тұрған орын, 1890 жылы пайдалануға дайын деп жарияланды және жаңа базар салу жұмыстары қолға алынды. Базар 1894 жылдың 1 наурызында құрылысы аяқталған деп саналды, ал Маркет көшесі жаңа орынға дейін созылды. Бұл ғимарат, қазір де тұрған, су жағасына жақын салынды және жалпы базар ретінде қызмет етті, бірақ теңіз үстінде салынған балық базарымен көпір арқылы байланысты болды. Кейін ол бөлшектелді және ұмытылды. 1989 жылы Раффлс қонақ үйін қалпына келтіру жұмыстарымен айналысқан команда оны бөлік-бөлік етіп қайта тапты. Осыдан кейін фонтан қайта жиналып, қалпына келтірілді және қазір Раффлс қонақ үйінің пальма бағының орталық бөлігіне айналды.

Тамақ ауласы ретінде

1970 жылдардың басында Телок Айер базарының маңындағы аймақ – Шентон-Уэй, Робинсон-роуд, Сесил-стрит және Раффлс-плейс – Сингапурдың маңызды коммерциялық және қаржылық орталығына айналды, сондықтан ылғал базар бұл аймақ үшін қолайлы емес деп есептелді. 1972 жылы базар сауда орталығына айналдырылды. 1986 жылы ғимараттың астынан өтетін жаңа жылдам транзит (MRT) желісін салу үшін базар жабылды. Ғимарат бөлшектелді, оның темір тіректері Юронгта сақталды. Трасса төселісі аяқталғаннан кейін, 1980 жылдардың соңында Телок Айер базары қайта құрастырылды. Ескі базар 1991 жылы фестиваль базар, заманауи тамақ алаңы және кеңсе қызметкерлері мен туристерге арналған ойын-сауық орталығы ретінде қайта ашылды. Иесі – Джумабой отбасының Renaissance Property компаниясы (Scotts Holding Ltd құрамындағы, қазір Capitaland компаниясы сатып алған). Көлемді тамақ алаңы көп шумен және кең медиа жарияланымдарымен ашылды, бірнеше жаңашылықтар енгізілді, соның ішінде ескі Орчард Роуд автотұрағын еске түсіретін көшедегі тамақтануды қамтамасыз ететін сахна. Бұл Сингапурдың ескі арбаларын заманауи санитарлық стандарттарға сәйкес толық қайта жобалауды қажет етті. Сондай-ақ, әр кеш сайын көшенің көлікке жабылуы үшін құрылысшы мен түрлі мемлекеттік органдардың ынтымақтастығы қажет болды. Renaissance Properties сонымен қатар Швейцариядан әкелінген, бұрынғы дәуірді еске түсіретін, бүгінге дейін жұмыс істеп келе жатқан қоңыраулы сағатты орнатты. Алайда, экономикалық жағдайларға байланысты қаржылық табысқа қол жеткізу мүмкін болмады. Сонымен қатар, нашар желдеткіш (кондиционерлердің болмауы) мәселесі туындады және жоғары деңгейдегі тамақтануға әсер етті. 1995 жылы Лау Па Сатты тағы бір тамақ алаңы операторы – Kopitiam компаниясы сатып алды, ол концепцияны үлкен тамақ алаңына айналдырды. Дегенмен, олар Джумабойдың базардың жанындағы көшеде тамақ арбаларын орналастыру туралы бастапқы идеясын сақтап қалды. Лау Па Сатты күрделі жөндеу жұмыстары 2013 жылдың 1 қыркүйегінде басталды, құны 4 миллион долларға жетеді және 9 айға созылды. Жөндеу кезінде сауда орындарының орналасуы қайта жаңартылды, олардың саны азайтылды, бірақ отыру орындарының саны артты. Жақсы желдеткіш жүйесі де орнатылды, онда сегіз өнеркәсіптік төбелік желдеткіштер болды. – Сингапурдың жергілікті нарыққа бағытталған алғашқы F&B және бөлшек сауда орталығы. Лау Па Саттың қалған бөлігі 2021 жылы қайта ашылды.

Сәулет

Лау Па Саттың сегізбұрышты, құйма темірден жасалған құрылысын Джеймс МакРичи жобалаған, ол Джордж Драмгул Кольменнің ескі нарық үшін бастапқы сегізбұрышты пішінін қабылдады. Бұл құрылымды Шотландияның Глазго қаласындағы Walter MacFarlane & Company құйма темір зауыты жасаған. Олар Сингапурға жеткізіліп, қазіргі орнында Райли Харгривс & Co. компаниясы жинаған. Ортасында күн сәулесімен ішкі кеңістікті жарықтандыратын фонарь орналасқан. Фонарьдің үстінде 1991 жылы орнатылған сағат мұнарасы және қытай, малай және үнді мелодияларын ойнайтын карильон жиынтығы бар. 23 голланд қола қоңырауын кули киіміндегі жакемарт (қоңырау шалушының мүсіні) соғады.

Суреттер

Төменде жаңартылған Лау Па Саттың суреттері келтірілген.