Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нарық өткізу құқығы берілген елді мекен
Settlement granted the right to host markets
Нарық қаласы – Еуропада кең таралған, орта ғасырларда әдет-ғұрып немесе патшалық жарғы арқылы нарық құқығын алған елді мекен. Бұл оған тұрақты нарық өткізуге мүмкіндік берді, бұл оны ауыл немесе қаладан ерекшелендірді. Ұлыбританияда ауылдық аймақтары бар шағын қалалар әлі де жиі нарық қалалары деп аталады, бұл кейде олардың аттарында көрінеді (мысалы, Даунхэм нарығы, Маркет Рэзен немесе Маркет Дрейтон). Қазіргі заманғы нарықтар көбінесе арнайы залдарда өтеді, бірақ бұл соңғы құбылыс, ал тұрақты сауда орындарының дамуы мерзімді нарықтарға деген қажеттілікті азайтты. Тарихи тұрғыдан алғанда, нарықтар ашық ауада, әдетте «базар алаңы» (немесе «Нарық алаңы») деп аталатын жерде (оның нақты пішініне қарамастан) өткізілетін, ал ортасында нарық бағанасы (Шотландияда – меркат кресі) орналасқан. Олар әдетте аптасына бір немесе екі күн ашық болады.
A market town is a settlement most common in Europe that obtained by custom or royal charter, in the Middle Ages, a market right, which allowed it to host a regular market; this distinguished it from a village or city. In Britain, small rural towns with a hinterland of villages are still commonly called market towns, as sometimes reflected in their names (e. g. Downham Market, Market Rasen, or Market Drayton). Modern markets are often in special halls, but this is a recent development, and the rise of permanent retail establishments has reduced the need for periodic markets. Historically the markets were open air, held in what is usually called (regardless of its actual shape) the market square (or "Market Place" etc. ), and centred on a market cross (mercat cross in Scotland). They were and are typically open one or two days a week.
Тарих
Базарлық қаланың негізгі мақсаты – айналасындағы жерге тауарлар мен қызметтер ұсыну. Базарлар ежелгі заманнан белгілі болғанымен, олардың саны 12 ғасырдан бастап жылдам өсті. Еуропадағы базар қалалары экономиканың жақсаруымен, қалалық өмірдің дамуымен және қолма-қол ақша экономикасының кеңінен таралуымен гүлденді. 1086 жылғы «Соңғы сот кітабында» Англиядағы 50 базар тізімделген. 1200 мен 1349 жылдар аралығында 2000-ға жуық жаңа базар ашылды. Базар қалаларының өркендеуі шамамен бір уақытта бүкіл Еуропа бойынша орын алды. Бастапқыда базар қалалары көбінесе қамалдар немесе монастырлар сияқты қорғалған жерлерге жақын өсті, себебі олардың қорғауымен қатар, ірі поместье шаруашылықтары мен монастырлар тауарлар мен қызметтерге сұраныс тудырды. Тарихшылар осы ерте замандағы базар қалаларын «белгіленген базар қалалары» деп атайды, себебі олар жарғы сияқты ресми мақұлдамаға ие болмаған, бірақ 1199 жылға дейін болған жағдайда, әдет-ғұрыптар мен тәжірибелер арқылы базар қаласы мәртебесіне ие болды. Патшалар мен әкімшілер ерте кезеңнен-ақ түсінді, сәтті базар қалалары адамдарды тартады, кіріс әкеледі және қаланың қорғанысына төлейді. 12 ғасырдың аяғында еуропалық патшалар ауылдарға белгілі күндері базарлар өткізуге рұқсат беретін жарғылар беруді бастады. Саффолк қаласындағы Фрэмлингем – бекініс жанында орналасқан базардың көрнекті мысалы. Сонымен қатар, базарлар көлік қолайлы жерлерде, мысалы, жол тоғысында немесе өзендегі арқауға жақын орналасқан, мысалы, Гламорган алқабындағы Коубридж. Жергілікті теміржол желілері салынғанда, тауар тасымалын жеңілдету үшін базар қалаларына басымдық берілді. Мысалы, Батыс Йоркширдегі Кальдердейлде жаңа пойыздардан пайдалану үшін бір-біріне жақын бірнеше базар қалалары белгіленді. Галифакс, Соверби көпірі, Хебден көпірі және Тодморденді белгілеу осыған мысал. Бірқатар зерттеулер ортағасырлық қалалар мен ауылдарда экономиканың жергілікті сипатына байланысты мерзімді базардың кең таралғанын көрсетті. Базар сауда, әлеуметтік байланыс, ақпарат алмасу және әңгіме тарату үшін қабылданған орын болды. Базар қалаларында түрлі саудагерлер жиналды – сатушылар, дүкен иелері, аралық саудагерлер, тікұшақтар, керуендер және басқа да саудагерлер. Кейбіреулері нан пісіретін немесе сыра сататын дүкен сияқты жергілікті дүкендерде орналасқан кәсіби саудагерлер болды, ал екіншілері базар күндері тікұшақтарды орнатып немесе тауарларын себеттерде таситын кездейсоқ саудагерлер болды. Базар саудасы жергілікті тұтынушылардың қажеттіліктерін қамтамасыз етті, олар қонақтар немесе жергілікті тұрғындар болсын. Браудель мен Рейнольд 13-15 ғасырлардағы еуропалық базар қалаларын жүйелі түрде зерттеді. Олардың зерттеулері көрсеткендей, аймақтық аудандарда базарлар аптасына бір-екі рет өткізілсе, ірі қалаларда күнделікті базарлар кең таралған. Уақыт өте келе, тұрақты дүкендер күн сайын ашыла бастады және мерзімді базарларды бірте-бірте ығыстырды, ал сатушылар немесе көшпелі сатушылар таратудағы кез келген олқылықтарды толтыруды жалғастырды. Физикалық базар транзакциялық алмасумен сипатталды және бартерлік жүйелер кең таралған. Дүкендердің жалпы шығындары жоғары болды, бірақ олар тұрақты сауда уақытын және клиенттермен қарым-қатынасты ұсына алды және сенімді клиенттерге несие сияқты қосымша қызметтер ұсынған болуы мүмкін. Экономикасы тауарлар салыстырмалы түрде қысқа қашықтықта саудаланатын жергілікті саудамен сипатталды. Браудель 1600 жылы дәнді дақылдар, ірі қара мал, жүн және жүн матасымен ғана тасымалданғанын хабарлайды. Алайда, Еуропаның жаңалықтарды ашу дәуірінен кейін, тауарлар алыстан импортталды – Үндістаннан мақта мата, қытайдан фарфор, жібек және шай, Үндістан мен Оңтүстік-Шығыс Азиядан дәмдеуіштер, ал Жаңа әлемнен темекі, қант, ром және кофе. Жергілікті базарлардың маңызы 16 ғасырдың ортасынан бастап төмендеді. Тұрақты сауда сағатын қамтамасыз ететін тұрақты дүкендер мерзімді базарды ығыстыра бастады. Сонымен қатар, саудагерлердің өсуі тауарлардың кең ауқымын импорттауға және экспорттауға әкелді, бұл жергілікті өнімдерге тәуелділікті азайтуға ықпал етті. Бұл жаңа әлемдік сауданың орталығы Антверпен болды, ол 16 ғасырдың ортасына қарай Еуропадағы ең ірі базар қаласы болды. Жеке базар қалаларының жергілікті тарихының көптеген мысалдарын табуға болады. Алайда, Еуропадағы базар қалаларының өсуінің жалпы тарихын табу әлдеқайда қиын. Кларк жергілікті экономикадағы нарықтардың экономикалық құндылығы туралы көп нәрсе белгілі болғанымен, базар қалаларының мәдени рөліне ғылыми зейін жеткіліксіз берілгенін атап көрсетеді.
The primary purpose of a market town is the provision of goods and services to the surrounding locality. Although market towns were known in antiquity, their number increased rapidly from the 12th century. Market towns across Europe flourished with an improved economy, a more urbanised society and the widespread introduction of a cash based economy. Domesday Book of 1086 lists 50 markets in England. Some 2,000 new markets were established between 1200 and 1349. The burgeoning of market towns occurred across Europe around the same time. Initially, market towns most often grew up close to fortified places, such as castles or monasteries, not only to enjoy their protection, but also because large manorial households and monasteries generated demand for goods and services. Historians term these early market towns "prescriptive market towns" in that they may not have enjoyed any official sanction such as a charter, but were accorded market town status through custom and practice if they had been in existence prior to 1199. From an early stage, kings and administrators understood that a successful market town attracted people, generated revenue and would pay for the town's defences. In around the 12th century, European kings began granting charters to villages allowing them to hold markets on specific days. Framlingham in Suffolk is a notable example of a market situated near a fortified building. Additionally, markets were located where transport was easiest, such as at a crossroads or close to a river ford, for example, Cowbridge in the Vale of Glamorgan. When local railway lines were first built, market towns were given priority to ease the transport of goods. For instance, in Calderdale, West Yorkshire, several market towns close together were designated to take advantage of the new trains. The designation of Halifax, Sowerby Bridge, Hebden Bridge, and Todmorden is an example of this. A number of studies have pointed to the prevalence of the periodic market in medieval towns and rural areas due to the localised nature of the economy. The marketplace was the commonly accepted location for trade, social interaction, transfer of information and gossip. A broad range of retailers congregated in market towns – peddlers, retailers, hucksters, stallholders, merchants and other types of trader. Some were professional traders who occupied a local shopfront such as a bakery or alehouse, while others were casual traders who set up a stall or carried their wares around in baskets on market days. Market trade supplied for the needs of local consumers whether they were visitors or local residents. Braudel and Reynold have made a systematic study of European market towns between the 13th and 15th century. Their investigation shows that in regional districts markets were held once or twice a week while daily markets were common in larger cities. Over time, permanent shops began opening daily and gradually supplanted the periodic markets, while peddlers or itinerant sellers continued to fill in any gaps in distribution. The physical market was characterised by transactional exchange and bartering systems were commonplace. Shops had higher overhead costs, but were able to offer regular trading hours and a relationship with customers and may have offered added value services, such as credit terms to reliable customers. The economy was characterised by local trading in which goods were traded across relatively short distances. Braudel reports that, in 1600, grain moved just ; cattle ; wool and woollen cloth However, following the European age of discovery, goods were imported from afar – calico cloth from India, porcelain, silk and tea from China, spices from India and South East Asia and tobacco, sugar, rum and coffee from the New World. The importance of local markets began to decline in the mid 16th century. Permanent shops which provided more stable trading hours began to supplant the periodic market. In addition, the rise of a merchant class led to the import and exports of a broad range of goods, contributing to a reduced reliance on local produce. At the centre of this new global mercantile trade was Antwerp, which by the mid 16th century, was the largest market town in Europe. A good number of local histories of individual market towns can be found. However, more general histories of the rise of market towns across Europe are much more difficult to locate. Clark points out that while a good deal is known about the economic value of markets in local economies, the cultural role of market towns has received scant scholarly attention.
Дания
Данияда базар қаласы (købstad) түсінігі темір дәуірінде қалыптасты. Данияның алғашқы базар қаласы қайсысы болғаны белгісіз, бірақ Хедеби (қазіргі Шлезвиг-Гольштейннің бір бөлігі) және Рибе алғашқы қалалардың қатарында болды. 1801 жылы Данияда 74 базар қаласы болған (толық тізімді Даниялық Уикипедиядағы кестеден қараңыз). 1958 жылы Скьерн қаласы соңғы рет базар құқығын (købstadsprivilegier) алды. 1970 жылғы әкімшілік реформасы кезінде базар қалалары көршілес ауылдық округтармен біріктірілді, соның салдарынан базар қалалары ерекше мәртебесі мен жеңілдіктерін жоғалтты, алайда олардың көптегені әлі де өздерін købstad деп жариялайды және тарихи базар алаңдарында халыққа арналған базарлар өткізеді.
In Denmark, the concept of the market town (købstad) emerged during the Iron Age. It is not known which was the first Danish market town, but Hedeby (part of modern day Schleswig Holstein) and Ribe were among the first. As of 1801, there were 74 market towns in Denmark (for a full list, see this table at Danish Wikipedia). The last town to gain market rights (købstadsprivilegier) was Skjern in 1958. At the municipal reform of 1970, market towns were merged with neighboring parishes, and the market towns lost their special status and privileges, though many still advertise themselves using the moniker of købstad and hold public markets on their historic market squares.
Неміс тілді аймақ
Ортағасырлық базар өткізу құқығы (Marktrecht) Австрия мен Германиядағы көптеген қалалардың атауларындағы Markt префиксінде көрінеді, мысалы, Markt Berolzheim немесе Marktbergel. Базар қалалары үшін тағы қолданылған терминдер – Солтүстік Германиядағы Флекен, ал Вестфалиядағы Фрайхейт және Вигбольд. Базар құқықтары Каролингтер империясы тұсында-ақ белгіленген. 800 жыл шамасында Шарль-Магн Эслинген-ам-Неккарға базар қаласы мәртебесін берді. Конрад XI ғасырда Саксонияда бірнеше базар қалаларын құрды және саудагерлерге арнайы «тыныштық» пен базар орындарына ерекше және тұрақты «тыныштық» беру арқылы бейбіт сауданы дамытуға үлкен үлес қосты. Аймақтардың дамуымен базар қалаларын белгілеу құқығы неміс қала құқығының негізі ретінде князьдар мен герцогтарға берілді. Базар қаласының (Marktgemeinde немесе Markt) жергілікті құқықтық мәртебесі Австрия, Германияның Бавариясы және Италияның Оңтүстік Тироль провинциясының заңдары арқылы сақталып келеді. Дегенмен, бұл мәртебе енді ешқандай заңдық мәнге ие емес, себебі ол ешқандай артықшылық бермейді.
The medieval right to hold markets (Marktrecht) is reflected in the prefix Markt of the names of many towns in Austria and Germany, for example, Markt Berolzheim or Marktbergel. Other terms used for market towns were Flecken in northern Germany, or Freiheit and Wigbold in Westphalia. Market rights were designated as long ago as during the Carolingian Empire. Around 800, Charlemagne granted the title of a market town to Esslingen am Neckar. Conrad created a number of market towns in Saxony throughout the 11th century and did much to develop peaceful markets by granting a special 'peace' to merchants and a special and permanent 'peace' to market places. With the rise of the territories, the ability to designate market towns was passed to the princes and dukes, as the basis of German town law. The local ordinance status of a market town (Marktgemeinde or Markt) is perpetuated through the law of Austria, the German state of Bavaria, and the Italian province of South Tyrol. Nevertheless, the title has no further legal significance, as it does not grant any privileges.
Венгрия
Венгр тілінде "mezőváros" деген сөз тікелей "жайылым қаласы" дегенді білдіреді және бұл қаланың бекінісі болмағанын көрсетеді: олар қала қабырғаларының болмауы арқасында басқа қалалардан сәулеттік жағынан ерекшеленетін. Көптеген базар қалалары 14 және 15 ғасырларда құрылған, әдетте олардан бұрынғы 13 ғасырлық ауылдардың төңірегінде дамыған. Сол кезеңде мал өсірудің өркендеуі базар қалаларының санының артуына ықпал еткен болуы мүмкін. Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, мұндай базар қалаларының жоспарларында бірнеше көшелер болған және олар ауылдар тобынан, ескі қалалық қоныстан немесе жаңа қалалық орталық ретінде пайда болуы мүмкін.
In Hungarian, the word for market town "mezőváros" means literally "pasture town" and implies that it was unfortified town: they were architecturally distinguishable from other towns by the lack of town walls. Most market towns were chartered in the 14th and 15th centuries and typically developed around 13th century villages that had preceded them. A boom in the raising of livestock may have been a trigger for the upsurge in the number of market towns during that period. Archaeological studies suggest that the ground plans of such market towns had multiple streets and could also emerge from a group of villages or an earlier urban settlement in decline, or be created as a new urban centre.
Исландия
Исландия Дания үкімінде болған кезде, 1786 жылға дейін Дания саудагерлері Исландиямен саудаға монополияны ұстап келді. Сауда монополиясы жойылғаннан кейін ел бойынша алты сауда қаласы (исланд тілінде kaupstaður) құрылды. Рейкьявиктан басқа барлығы 1836 жылы сауда құқықтарынан айырылды. 19 және 20 ғасырларда Алтинги заңдарымен жаңа сауда қалалары белгіленді. 20 ғасырдың екінші жартысында сауда қалаларына берілген арнайы құқықтар көбінесе қаржы мәселелерінде үлкен тәуелсіздік пен қала құрылысын, білім беруді және әлеуметтік қамқорлықты бақылауды қамтыды. Ауылдық муниципалитеттерден өзгеше, сауда қалалары округтер құрамына кірмейтін. Сауда құқықтары соңғы рет 1983 жылы Олафсвикке берілді, содан кейін 1986 жылғы муниципалитет реформасына дейін 24 сауда қаласы болды, ол бұл ұғымды жойды. Көптеген қазіргі сауда қалалары термин әкімшілік мағынасын жоғалтқаннан кейін де kaupstaður деп атала береді.
While Iceland was under Danish rule, Danish merchants held a monopoly on trade with Iceland until 1786. With the abolishment of the trading monopoly, six market town (Icelandic kaupstaður) were founded around the country. All of them, except for Reykjavík, would lose their market rights in 1836. New market towns would be designated by acts from Alþingi in the 19th and 20th century. In the latter half of the 20th century, the special rights granted to market towns mostly involved a greater autonomy in fiscal matters and control over town planning, schooling and social care. Unlike rural municipalities, the market towns were not considered part of the counties. The last town to be granted market rights was Ólafsvík in 1983 and from that point there were 24 market towns until a municipal reform in 1986 essentially abolished the concept. Many of the existing market towns would continue to be named kaupstaður even after the term lost any administrative meaning.
Норвегия
Норвегияда ортағасырлық базар қаласы (норв. kjøpstad және kaupstad, көне норвеж тілінен kaupstaðr) – король немесе басқа билік органдары сауда жеңілдіктерін берген қала. Бұл қаланың тұрғындары тауарларды сатып алу және сату, сондай-ақ қаланың өзінде және айналасындағы аудандарда басқа да кәсіпорындарды жүргізуде монополияға ие болған. Норвегияда базар қалалары Еуропаның басқа бөліктеріне қарағанда әлдеқайда кешірек дамыды. Бұл кешігудің себептері күрделі, бірақ оларға халықтың сиректігі, қала құрылысының дамымауы, өндіріс өнеркәсібінің болмауы және қолма-қол ақша экономикасының жоқтығы кіреді. Норвегиядағы алғашқы базар қаласы 11 ғасырда құрылды, бұл кәсіптерді белгілі бір қалалардың маңына шоғырландыруға бағытталған. 11 ғасырда король Олаф Бергенде базар қаласын құрды, ол көп ұзамай көптеген бай отбасылардың тұрақты мекеніне айналды. Импорт пен экспорт тек базар қалалары арқылы жүзеге асырылуы керек болды, бұл сауданы бақылауға және акциздер мен кедендік баждарды енгізуді жеңілдетуге мүмкіндік берді. Бұл тәжірибе стратегиялық маңызы бар аймақтардағы өсуді ынталандырды, аймақты қорғау үшін қажетті жергілікті экономикалық базаны және жеткілікті халықты қамтамасыз етті. Бұл Ганза одағының саудагерлерінің белгіленген аумақтардан басқа жерлерде сауда жасауына да шектеу қойды. Норвегияда базар қалаларынан төмен тұрған санатқа "кіші теңіз порты" (норв. lossested немесе ladested) кірді, ол портта және оны қоршаған ауданда тауарлар мен материалдарды импорттау және экспорттау монополиясына ие порт немесе жағалау болды. Әдетте, бұл жерлер ағаш экспорттау және астық пен тауарларды импорттау үшін пайдаланылды. Жергілікті шаруалардың өнімдері мен ағаш сатудың барлығы экспортқа жібермес бұрын кіші теңіз портында немесе базар қаласындағы саудагерлер арқылы өтуі керек болды. Бұл жергілікті саудагерлерді сауданың өтетініне көз жеткізуге итермеледі, бұл бақылаусыз сатуды (контрабанданы) шектеуде соншалықты тиімді болды, нәтижесінде кедендік түсімдер 1600 жылы жалпы салық түсімдерінің 30% -дан азынан 1700 жылы жалпы салықтардың 50% -дан астамына дейін өсті. Норвегиядағы "базар қалалары" 19 ғасырда жойылды және олардың орнына еркін нарықтар құрылды. 1952 жылдан кейін "кіші теңіз порты" және "базар қаласы" екеуі де қарапайым қала мәртебесіне төмендетілді.
In Norway, the medieval market town (Norwegian: kjøpstad and kaupstad from the Old Norse kaupstaðr) was a town which had been granted commerce privileges by the king or other authorities. The citizens in the town had a monopoly over the purchase and sale of wares, and operation of other businesses, both in the town and in the surrounding district. Norway developed market towns at a much later period than other parts of Europe. The reasons for this late development are complex but include the sparse population, lack of urbanisation, no real manufacturing industries and no cash economy. The first market town was created in 11th century Norway, to encourage businesses to concentrate around specific towns. King Olaf established a market town at Bergen in the 11th century, and it soon became the residence of many wealthy families. Import and export was to be conducted only through market towns, to allow oversight of commerce and to simplify the imposition of excise taxes and customs duties. This practice served to encourage growth in areas which had strategic significance, providing a local economic base for the construction of fortifications and sufficient population to defend the area. It also served to restrict Hanseatic League merchants from trading in areas other than those designated. Norway included a subordinate category to the market town, the "small seaport" (Norwegian lossested or ladested), which was a port or harbor with a monopoly to import and export goods and materials in both the port and a surrounding outlying district. Typically, these were locations for exporting timber, and importing grain and goods. Local farm goods and timber sales were all required to pass through merchants at either a small seaport or a market town prior to export. This encouraged local merchants to ensure trading went through them, which was so effective in limiting unsupervised sales (smuggling) that customs revenues increased from less than 30% of the total tax revenues in 1600 to more than 50% of the total taxes by 1700. Norwegian "market towns" died out and were replaced by free markets during the 19th century. After 1952, both the "small seaport" and the "market town" were relegated to simple town status.
Польша
Миастечко – бұрынғы Польша-Литва одақтастығындағы базар қаласына ұқсас тарихи қалалық қоныс. XVIII ғасырдың соңында Польша-Литва одақтастығының бөлінісінен кейін, осы қоныстар Австрия, Германия және Ресей империяларында кеңінен тарады. Миастечколардың көп бөлігінде еврей халқы басым немесе маңызды үлесті құрады; бұл қоныстар ағылшын тілінде идиш тілінен алынған "shtetl" терминімен белгілі. Миастечколар қала немесе кенттен өзгеше әкімшілік мәртебеге ие болды.
Miasteczko was a historical type of urban settlement similar to a market town in the former Polish–Lithuanian Commonwealth. After the partitions of Polish–Lithuanian Commonwealth at the end of the 18th century, these settlements became widespread in the Austrian, German and Russian Empires. The vast majority of miasteczkos had significant or even predominant Jewish populations; these are known in English under the Yiddish term shtetl. Miasteczkos had a special administrative status other than that of town or city.
Англия мен Уэльс
Нормандықтар басып алғаннан бастап, жарғы беру құқығы патшалық артықшылық ретінде қарастырылды. Алайда, 1199 жылға дейін жарғыларды беру жүйелі түрде тіркелмеген. Жарғы берілгеннен кейін жергілікті иелерге жол ақысын алу құқығы берілді, сонымен қатар қала бәсекелес нарықтардан қорғаныш алды. Егер жарғылық сауда белгілі бір сауда күндері үшін берілсе, жақын маңдағы бәсекелес сауда сол күндері ашылмауы мүмкін. Англияның барлық аудандарында 12-16 ғасырлар аралығында жарғылық базарлар желісі пайда болды, бұл тұтынушыларға олар қамқорлық жасағанды ұнататын базарларда ақылға қонымды таңдау берді. 1200 жылға дейін базарлар көбінесе жексенбіде, яғни қауымның шіркеуге бару үшін қалаға жиналатын күні өткізілетін. Бастапқыда базарлар шіркеулердің аулаларында өткізілген. Нормандықтар басып алған кезде халықтың көпшілігі ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығымен айналысты. Олардың көпшілігі қала сыртындағы фермаларында өмір сүрді, ал қала өзінде тұрақты тұрғындардың салыстырмалы түрде аз саны өмір сүрді. Шаруалар отбасыларымен бірге діннен кейін шіркеудің ауласында өткізілетін базарларға өнімдерін әкелетін. Алайда, 13 ғасырда жексенбілік базарларға қарсы қозғалыс қарқын алды, ал базар біртіндеп қаланың орталығында орналасқан жерге көшіріліп, апта күндері өткізілді. XV ғасырда қалаларда базарларды шіркеу аулаларында өткізуге заңмен тыйым салынды. Археологиялық деректерге сүйенсек, Колчестер Англияның ең көне тіркелген базар қаласы болып табылады, ол кем дегенде Британияның оңтүстік аймақтарында римдіктердің тұрып жатқан кезінен басталады. Тағы бір ежелгі базар қаласы - Рим империясының соңғы кезеңінде Британияда базар болған Сиренцестер. Бұл термин базарлар мен жәрмеңкелерден алынған, ол алғаш рет 13 ғасырда Магна-Карта мен парламенттің алғашқы заңдары қабылданғаннан кейін құрылған. 1258 жылғы Оксфордтың ережелері тек Темаза өзенінің Руннимедеден өтетін жерде қала мен университет негізін қалау арқылы мүмкін болды, онда өзенде бұқа көлі пайда болды. Алғашқы меценаттар арасында 1232 жылы жәрмеңке мен базарды құрған Халламширдің лорды Томас Фурнивейл болды. Саяхатшылар қала қабырғаларының ішіндегі бір жерде бір апта бойы "жәрмеңке" кезінде салыстырмалы қауіпсіздікте кездесіп, тауарлармен сауда жасай алды. Генрих III билік құрған кезде нарықтағы жәрмеңкелердің көбеюіне куә болды. Монфорттың жеңілісі 1295 жылы орман мен қаланың шекараларын анықтауға үлгілік парламент шақырған "заң шығарушы" Эдуард I-дің нарықтардың үлгілік сынағын арттырды. Базар қалалары жергілікті белсенділік орталықтарында өсті және ауылдық өмірдің маңызды ерекшелігі болды, сондай-ақ кейбір жер атаулары көрсеткендей, әлеуметтік өмірдің маңызды орталықтарына айналды: Market Drayton, Market Harborough, Market Rasen, Market Deeping, Market Weighton, Chipping Norton, Chipping Ongar және Chipping Sodbury. Chipping сакс етістігінен алынған, ол "сатып алу" дегенді білдіреді. Лондон университеті жүргізген үлкен зерттеу 1516 жылы ағылшын қалаларында кем дегенде 2400 базардың болғанын дәлелдеді. Ағылшын чартерлік жүйесі бойынша жаңа сауда қалашығы белгілі бір арақашықтықта құрылуы мүмкін емес. Бұл шек әдетте базарға барып-келу үшін (шамамен) бір күндік жол жүруді білдіреді. Егер жол жүру уақыты осы нормадан асып кетсе, сол жерде жаңа базар қалашығы құрылуы мүмкін. Шектеудің нәтижесінде ресми базар қалалары монархқа басқа қалалардағы заңсыз базарларды жабуды өтінді. Бұл арақашықтықтар әлі күнге дейін Англияда заңды болып табылады. Басқа базарлар, егер олар Корольдік жарғының иесімен лицензияланса, өткізілуі мүмкін, қазіргі уақытта жергілікті қала кеңесі болып табылады. Егер ол болмаса, Король лицензия бере алады. Берілген чартерлік келісімдердің саны артуымен нарықтық қалалар арасындағы бәсекелестік де күшейді. Жарысқа қарсы қалалар сапалы өнімдер, тиімді нарық реттеу және қонақтарға арналған жақсы жайлылық, мысалы, жабық баспаналар үшін инвестиция салды. Он үшінші ғасырда маңызды тоқыма өнеркәсібі бар округтер мата сату үшін арнайы салынған базар залдарына инвестиция салды. Нақты базар қалалары жергілікті тауарлардың жоғары сапасы үшін беделге ие болды. Мысалы, Лондонның Блэкуэлл залы матаның орталығы болды, Бристоль Бристоль қызыл деп аталатын матаның белгілі бір түрімен байланысты болды, Страуд ұзын жүн мата өндірумен танылды, Ворстед қаласы жіптің бір түрімен синоним болды; Банбери мен Эссекс ірімшікпен тығыз байланысты болды. Ортағасырлық Англиядағы монахтар мен басқа адамдардың сатып алу әдеттері туралы зерттеу тұтынушылардың сол кезеңде салыстырмалы түрде талғамды болғанын көрсетеді. Сатып алу шешімдері тауарлардың ассортименті, сапасы және бағасы сияқты сатып алу критерийлеріне негізделген. Бұл олар қайда сатып алу жасайтыны туралы шешімдерге әсер етті. Традициялық базар қалалары дамыған сайын, олар кең негізгі көшелерге немесе орталық базар алаңдарына ие болды. Бұл базар күндері стендтер мен дөңгелектерді орнатуға орын берді. Көбінесе қала саудаға Құдайдың құрметін алу үшін қаланың орталығына базар кресін орнатты. Англиядағы базар кресінің танымал мысалдары - Чичестер кресі, Малмсбери базар кресі және Девизес, Уилтшир. Базар қалаларында базар залы да болды, жоғарғы қабатта әкімшілік немесе азаматтық кеңселер орналасқан, ал төменгі қабатта жабық сауда алаңы болды. Страуд, Глостерширге жақын орналасқан Minchinhampton, Nailsworth және Painswick сияқты кішкентай мәртебелі базар қалалары бар. "Базар қаласы" өзін-өзі басқару құқықтарына ие болуы мүмкін, бұл әдетте "қала" деп анықтаудың заңдық негізі болып табылады. Мысалы, Шропширдің Ньюпорт қаласы Телфорд және Урекин округінде орналасқан, бірақ Телфордтан бөлек. Англияда мұндай құқықтары бар қалалар әдетте қосымша "borough" мәртебесімен ерекшеленеді. Жалпы қабылданған пікірге сәйкес, қалаға базар берілген кезде, ол бөлек қалаларға берілген қосымша автономияны алды. Көптеген ерте базар қалалары қазіргі уақытқа дейін жұмыс істеп келеді. Мысалы, Нортгемптон базары 1189 жылы алғашқы жарғысын алды және бүгінгі күнге дейін алаңда базарлар өткізілуде. Ұлыбританияның Ұлттық мүражайлар архивінде базарлар мен жәрмеңкелерді өткізуге қазіргі уақыттағы құқықтардың бірыңғай тізімі жоқ, бірақ 1516 жылға дейінгі тарихи жарғылар Англия мен Уэльстегі базарлар мен жәрмеңкелердің тізімінде келтірілген. Уильям Стоудың 1722 жылғы "Лондон туралы ескертулерде" "Англия мен Уэльстегі барлық базар қалаларының тізімі; апта күндері қай күндері өткізілетіні" кірген.
From the time of the Norman conquest, the right to award a charter was generally seen to be a royal prerogative. However, the granting of charters was not systematically recorded until 1199. Once a charter was granted, it gave local lords the right to take tolls and also afforded the town some protection from rival markets. When a chartered market was granted for specific market days, a nearby rival market could not open on the same days. Across the boroughs of England, a network of chartered markets sprang up between the 12th and 16th centuries, giving consumers reasonable choice in the markets they preferred to patronise. Until about 1200, markets were often held on Sundays, the day when the community congregated in town to attend church. Some of the more ancient markets appear to have been held in churchyards. At the time of the Norman conquest, the majority of the population made their living through agriculture and livestock farming. Most lived on their farms, situated outside towns, and the town itself supported a relatively small population of permanent residents. Farmers and their families brought their surplus produce to informal markets held on the grounds of their church after worship. By the 13th century, however, a movement against Sunday markets gathered momentum, and the market gradually moved to a site in town's centre and was held on a weekday. By the 15th century, towns were legally prohibited from holding markets in church yards. Archaeological evidence suggests that Colchester is England's oldest recorded market town, dating to at least the time of the Roman occupation of Britain's southern regions. Another ancient market town is Cirencester, which held a market in late Roman Britain. The term derived from markets and fairs first established in 13th century after the passage of Magna Carta, and the first laws towards a parlement. The Provisions of Oxford of 1258 were only possible because of the foundation of a town and university at a crossing place on the River Thames up river from Runnymede, where it formed an oxbow lake in the stream. Early patronage included Thomas Furnyvale, lord of Hallamshire, who established a Fair and Market in 1232. Travelers were able to meet and trade wares in relative safety for a week of "fayres" at a location inside the town walls. The reign of Henry III witnessed a spike in established market fairs. The defeat of de Montfort increased the sample testing of markets by Edward I the "lawgiver", who summoned the Model Parliament in 1295 to perambulate the boundaries of forest and town. Market towns grew up at centres of local activity and were an important feature of rural life and also became important centres of social life, as some place names suggest: Market Drayton, Market Harborough, Market Rasen, Market Deeping, Market Weighton, Chipping Norton, Chipping Ongar, and Chipping Sodbury chipping was derived from a Saxon verb meaning "to buy". A major study carried out by the University of London found evidence for least 2,400 markets in English towns by 1516. The English system of charters established that a new market town could not be created within a certain travelling distance of an existing one. This limit was usually a day's worth of travelling (approximately ) to and from the market. If the travel time exceeded this standard, a new market town could be established in that locale. As a result of the limit, official market towns often petitioned the monarch to close down illegal markets in other towns. These distances are still law in England today. Other markets can be held, provided they are licensed by the holder of the Royal Charter, which tends currently to be the local town council. Failing that, the Crown can grant a licence. As the number of charters granted increased, competition between market towns also increased. In response to competitive pressures, towns invested in a reputation for quality produce, efficient market regulation and good amenities for visitors such as covered accommodation. By the thirteenth century, counties with important textile industries were investing in purpose built market halls for the sale of cloth. Specific market towns cultivated a reputation for high quality local goods. For example, London's Blackwell Hall became a centre for cloth, Bristol became associated with a particular type of cloth known as Bristol red, Stroud was known for producing fine woollen cloth, the town of Worsted became synonymous with a type of yarn; Banbury and Essex were strongly associated with cheeses. A study on the purchasing habits of the monks and other individuals in medieval England, suggests that consumers of the period were relatively discerning. Purchase decisions were based on purchase criteria such as consumers' perceptions of the range, quality, and price of goods. This informed decisions about where to make their purchases. As traditional market towns developed, they featured a wide main street or central market square. These provided room for people to set up stalls and booths on market days. Often the town erected a market cross in the centre of the town, to obtain God's blessing on the trade. Notable examples of market crosses in England are the Chichester Cross, Malmesbury Market Cross and Devizes, Wiltshire. Market towns often featured a market hall, as well, with administrative or civic quarters on the upper floor, above a covered trading area. Market towns with smaller status include Minchinhampton, Nailsworth, and Painswick near Stroud, Gloucestershire. A "market town" may or may not have rights concerning self government that are usually the legal basis for defining a "town". For instance, Newport, Shropshire, is in the borough of Telford and Wrekin but is separate from Telford. In England, towns with such rights are usually distinguished with the additional status of borough. It is generally accepted that, in these cases, when a town was granted a market, it gained the additional autonomy conferred to separate towns. Many of the early market towns have continued operations into recent times. For instance, Northampton market received its first charter in 1189 and markets are still held in the square to this day. The National Market Traders Federation, situated in Barnsley, South Yorkshire, has around 32,000 members and close links with market traders' federations throughout Europe. According to the UK National Archives, there is no single register of modern entitlements to hold markets and fairs, although historical charters up to 1516 are listed in the Gazetteer of Markets and Fairs in England and Wales. William Stow's 1722 Remarks on London includes "A List of all the Market Towns in England and Wales; with the Days of the Week whereon kept".
Ирландия
Ирландия аралында базар үйлері жиі кездесетін. Көбінесе аркалы ғимараттар болып келген бұл үйлер сауда-саттық орындары ретінде қызмет етіп, көбінесе жоғарғы қабатында қоғамдық кеңістік орналасқан. Ең ескі сақталған құрылыстар 17 ғасырдың ортасымен датылады.
Market houses were a common feature across the island of Ireland. These often arcaded buildings performed marketplace functions, frequently with a community space on the upper floor. The oldest surviving structures date from the mid 17th century.
Шотландия
Шотландияда базарлар ерте заманнан бастап апта сайын өткізіліп келді. 1171 жылдан бастап Роксбургте белгілі бір күні Корольдің базары ұйымдастырылды; Глазгода бейсенбі күні, Арброт қаласында сенбі күні және Бречинде жексенбі күні базарлар өткізілді. Шотландияда базар қалалары көбінесе меркет айқасымен ерекшеленеді: бұл орын билеуші билік (патшалық, ақсүйек немесе діни) тұрақты базар немесе жәрмеңке өткізу құқығын берген жер. Ұлыбританияның қалған бөлігіндегідей, айқас орналасқан аймақ көбінесе орталықта болады: алаңда немесе кең, басты көшеде. Қазірге дейін тұрақты базарлары бар қалалар: Инверри, Сент-Эндрюс, Селкирк, Вигтаун, Келсо және Купар. Бәрі де әлі меркет айқасына (базарлық айқасқа) ие емес.
In Scotland, borough markets were held weekly from an early stage. A King's market was held at Roxburgh on a specific day from about the year 1171; a Thursday market was held at Glasgow, a Saturday market at Arbroath, and a Sunday market at Brechin. In Scotland, market towns were often distinguished by their mercat cross: a place where the right to hold a regular market or fair was granted by a ruling authority (either royal, noble, or ecclesiastical). As in the rest of the UK, the area in which the cross was situated was almost always central: either in a square; or in a broad, main street. Towns which still have regular markets include: Inverurie, St Andrews, Selkirk, Wigtown, Kelso, and Cupar. Not all still possess their mercat cross (market cross).