Көне Эри көлі: 13 мың жыл бұрынғы мұздық дәуірде пайда болған көл, қазіргі Эри көлінің алдындағы кезеңі. Көлдер Уоррен, Уэйн, Мауми, Ланди құрамына кірген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ертедегі Эри көлі – шамамен 13 000 жыл бұрын соңғы мұз дәуірінің соңында пайда болған тарихи мұздық көл. Ертедегі Эри суларын Мұздық Ирокез көліне құйған. Көліктің шегіну кезеңінде ежелгі көлдің көлемі қазіргі көлге шамамен ұқсас болған, бірақ бір кезеңде көлдің шығыс жартысы мұзбен жабылған. Эри көлінің ерте кезеңі кішірек көлдерден (Уоррен, Уэйн, Мауми және Ланди көлдері) және аз тереңдіктен тұрған. Ежелгі көл төселінің көп бөлігі қазір Солтүстік Огайода.
Early Lake Erie was a prehistoric proglacial lake that existed at the end of the last ice age approximately 13,000 years ago. The early Erie fed waters to Glacial Lake Iroquois. The ancient lake was similar in size to the current lake during glacial retreat, but for some period the eastern half of the lake was covered with ice. Early period Lake Erie was made up of smaller lakes (Lakes Warren, Wayne, Maumee and Lundy) with lower depths. Much of the ancient lake bed is now northern Ohio.
Ерте (төмен) кезең
Қазіргі уақытқа дейін 12 000 жыл бұрын (YBP) Лоуренция мұздық жамылғысы шығысқа қарай еріп, Ниагара жартасында Эри көлі бассейні үшін шығу жасады. Сонымен қатар, мұз қаптамасы Киркфилд шығанағы арқылы Алгонкин көлі мен Онтарио көлі арасында дренаж ашты. Бұл Алгонкин көлінен Эри көлі бассейніне су ағызуын тоқтатты. Эри көлінің голоцендік тарихы Ниагара жартасындағы су тасқынымен басталды. Су тасқыны мореналар мен тау жыныстарында арна жасап, Эри бассейнінде су деңгейін төмендетті. Ниагара өзенінің шығару жолы Эри көлінің қазіргі деңгейінен төмен болды, нәтижесінде мұздық емес, "Ерте Эри көлі" деп аталатын көл пайда болды. Бұл кезеңде су деңгейі теңіз деңгейінен жоғары болды. Көл екі бөліктен тұрды: шығыс бассейніндегі үлкен бөлік және орталық бассейніндегі кішірек бөлік.
12,000 years before present (YBP) the Laurentian ice sheet had melted to the east, creating an outlet for the Lake Erie basin at the Niagara Escarpment. Simultaneously, the ice sheet had opened a drainage between Lake Algonquin and Lake Ontario through the Kirkfield Outlet. This ended the outflow from Lake Algonquin into the Lake Erie Basin. Holocene history of Lake Erie began with a flood of water over the Niagara Escarpment. The flood created a channel in the moraines and bedrock lower water level in the Erie basin. The Niagara River Outlet, was over lower than the present level of Lake Erie creating a non glacial lake, called Early Lake Erie. At this stage water elevation was above sea level. The lake consisted of two lobes, one in the eastern basin and a smaller lake in the central basin.
Алгонкин көліне құйылатын су
Шамамен 10400 жыл бұрын мұздық оңтүстікке қарай жылжып, Киркфилд шығанағын тосып қалды. Эри көлі бассейні тағы да Порт-Хурон шығанағы арқылы Алгонкин көлінен, сондай-ақ жаңа Сент-Клэр өзені – Сент-Клэр көлі – Детройт өзені жүйесі арқылы су алды. Қосымша су батыс алабында батпақты жерлерді құрып, содан кейін Пелее бұғазы арқылы өзен желісін жасады. Сайы жатқан орталық алабы Норфолк моренасынан асып, Пенсильвания каналын шығыс алабына құйды. Терең шығыс алабы Ниагара өзені арқылы Ниагара жартасын қысқа мерзімге басып өтті. Ертедегі Эри көлі осы кезде Ниагара өзенінен ағып шықты ма, әлде ағып шықпады ма деген мәселеде әлі де пікір талас бар.
About 10,400 YBP the ice sheet advanced southward, blocking the Kirkfield Outlet. Once again, the Lake Erie basin received water from Lake Algonquin, through the Port Huron Outlet and the new St. Clair River Lake St. Clair Detroit River system. The additional water created a marshy swamp in the western basin, then it created a river system through the Pelee Passage. The shallow central basin overflowed the Norfolk Moraine creating the Pennsylvania Channel into the eastern basin. The deeper eastern basin overflowed Niagara Escarpment by the Niagara River for a brief time. There is still a division of ideas about whether Early Lake Erie overflowed the Niagara River at this time or remained without an overflow.
Екінші төменгі кезең
10 300 ж.б. Солтүстік шығанақ Алгонкин көлі мен Сент-Лоуренс өзені арасында ашылды. Алгонкин көлінің деңгейі төмендеп, Порт-Хурон шығанағы арқылы су ағыны тоқтады. Ерте Эри көлі бірнеше мың жыл бойы жоғарғы бассейндерден су алмады. Бұл төмен су деңгейі 5000 жылға созылды. Көл кіріс суының 90 пайызынан астамын жоғалтып, тоқырады. Көл евтрофиялыққа айналып, жауын-шашынның азаюы және буланудың артуы салдарынан жағдайы нашарлады. National Geographic Data Center 1998 жылы жинақтаған батиметриялық деректерге сәйкес, жабық немесе эндорхейлік көл алабы құрылды, және Эри көлінің түбінде бұрынғы жағалау орналасқан. Шығыс бассейндегі Буффало қырқасының жағалауы қазіргі өзен шығару орнынан төменде жатыр. Жауын-шашынның азаюы және буланудың артуы изостатикалық көтерілудің нәтижесінде болған өзгерістерді тудырды деп саналады. Бұл ксеротермиялық немесе гипситермиялық кезең шамамен 5000 жыл (10 300 – 5300 ж.б.) бойы сақталды. Судың көбеюі, климаттың ылғалдануы және су деңгейінің артуы нәтижесінде батыс бассейнде, ата-бабалық Детройт өзенінің сағасында үлкен дельта пайда болды. Эри көліндегі қалған шөгінділер (атап айтқанда, Буффало қырқасы, Норфолк моренасы, Коннеут банкі және Преск-Айл банкі) су астында қалды. Бұл су астындағы кедергілер су айналымының үлгілерін өзгертті.
By 10,300 YBP the North Bay Outlet opened between Lake Algonquin and the St. Lawrence River. The level of Lake Algonquin dropped, ending the outflow through the Port Huron outlet. For several thousand years Early Lake Erie did not receive water from the upper basins. This low water stage lasted for 5,000 years. The lake lost over 90 percent of its inflow, becoming stagnant. The lake became eutrophic, acerbated by lower precipitation and increased evaporation. A closed or endorheic lake basin was created Bathymetric data compiled by National Geographic Data Center in 1998 located a former shoreline submerged below Lake Erie. The Buffalo Ridge shoreline in the eastern basin is below the current river outlet. It is believed that decreased precipitation and increased evaporation of set the changes created by the isostatic uplift.) This Xerothermic or Hypsithermal Interval existed for approximately 5,000 years (10,300 to 5,300 YBP). The increase in water, the growing humidity in the climate, and increased water levels created a large delta in western basin at the mouth of the ancestral Detroit River. The remaining depositional features in Lake Erie (i. e. the Buffalo Ridge, Norfolk Moraine, Conneaut Bank, and Presque Isle Bank) were flooded. These underwater obstacles altered water circulation patterns,
Жоғары тұрақ
Жағалау ерекшеліктері Эри көлінің қазіргі деңгейінен шамамен 4700 жыл бұрын жоғары көтерілгенін көрсетеді. Ниагара өзенінің арнасы 3500 жыл бұрын қазіргі деңгейіне дейін тозып, кеңейді. Осы суға батқан жағалаулар жағажай құмының бастауына айналып, Лонг-Пойнт және Преск-Айлдағы алып құм сілкінділерін, сондай-ақ Онтариодағы Пойнт-Пели және Огайодағы Сидар-Пойнттегі жаңа сілкінділерді қалыптастырды. Осымен қатар, көптеген сағалық салалардың аузында тосқауыл жағажайлар пайда болды.
Shoreline features indicate Lake Erie rose to a highstand, above its present level about 4,700 YPB. The Niagara River Outlet eroded to its current level about 3,500 YBP. These drowned shores became the source of beach sand, forming the massive sand spits at Long Point and Presque Isle, and creating new spits at Point Pelee, Ontario, and Cedar Point, Ohio. At the same time barrier beaches were formed across the mouths of most of the estuarine tributaries.