Кіріспе

1919 жылы Леонид Массиннің хореографиясымен қойылған балет. Үш бұрышты қалпақ (lang es немесе Le tricorne) – Леонид Массиннің Мануэль де Фалланың музыкасына хореографиялаған балеті. Оны Сергей Дягилев тапсырыс берді және 1919 жылы алғаш рет сахнаға шықты. Бұл балет испандық атмосферада ғана емес, сонымен қатар классикалық балет емес, испан биінің техникасын (белгілі бір деңгейде оңайлатылған) пайдаланады.

Құрастыру тарихы

1916-1917 жылдары Мануэль де Фалла Грегорио Мартинес Сьерраның екі сахналық пантомимасы – «El corregidor y la molinera» (Магистрат және Дихан әйелі) үшін музыка жазды, ол Педро Антонио де Аларконның 1874 жылғы осы аттас романы негізінде құрылған. Бұл туындының тұсаукесері 1917 жылдың 6 сәуірінде Мадридтегі Эслава театрында өтті. 1916 жылы компанияның Испанияға алғашқы сапары кезінде Игорь Стравинский Сергей Дягилевті де Фалламен таныстырған. Ол де Фалланың аяқталған «Noches en los jardines de España» (Испания бақшаларындағы түндер) және дамып жатқан «El corregidor y la molinera» шығармаларын болашақ хореография үшін пайдалануға рұқсат сұрады, бірақ тек соңғысына ғана қол жеткізе алды. Испандық хореографияны дайындау үшін Дягилев пен Леонид Массине биші Феликс Фернандес Гарсияның қызметін пайдаланды, ол 1917 жылдың шілдесінде де Фалламен бірге Испанияға саяхаттап, оларды Сарагоса, Толедо, Саламанка, Бургос, Севилья, Кордова және Гранададағы бишілермен таныстырды. Массин, Пабло Пикассо және де Фалла келесі айларда балеттің хореографиясы, декорациялары/костюмдері және музыкасы бойынша жеке-жеке жұмыс істеді. Кейбір кешігулерден кейін балеттің тұсаукесері 1919 жылдың 22 шілдесінде Лондондағы Альгамбра театрында өтті. Де Фалла соңғы сәтте қайтыс болған анасын көру үшін Гранадаға шақырылды; премьераны оның орнына Эрнест Ансермет өткізді.

Бірінші акт

Қысқа фанфарадан кейін перде көтеріліп, Андалусиядағы диірмен көрінеді. Диірменші үй жануары ретінде қара торғайға сағатты қалай айтуды үйретуге тырысады. Ол құсқа екі рет сайрасын деп айтады, бірақ құс үш рет сайрайды. Ашуланып, диірменші құсты сөкпейді, қайтадан тырысуын өтінеді. Құс енді төрт рет сайрайды. Диірменші тағы да ашуланып, әйелі оған жүзім ұсынады. Құс жүзімді алып, екі рет сайрайды. Біраз уақыттан кейін қазы, оның әйелі және күзетшілері күнделікті серуендеп өтеді. Олар өтіп кеткен соң, диірменші мен оның әйелі жұмыстарын жалғастырады. Сәнді, бірақ құмарлы қазының қайта келе жатқаны естіледі. Диірменші әйеліне жасырынуға келісіп, қазыны алдау жоспарын айтады. Диірменші жасырынып, қазы диірменшінің әйелі билеп тұрғанын көреді. Биден кейін ол оған жүзім ұсынады. Қазы жүзімді алғанда, диірменшінің әйелі қашып кетеді, ал қазы оның артынан қуады. Ақырында ол оны ұстайды, сонда диірменші бұтадан таяқпен секіріп шығады. Диірменші қазыны қуып шығарып, әйелімен бірге жұмысын жалғастырады.

ІІ акт

Сол түні диірменшінің үйінде қонақтар болады. Диірменші олардың көңілін көтеру үшін би билейді. Бірақ оның биін сот өкілінің күзетшісі тоқтатады, ол диірменшіні жалған айыптармен қамауға келген. Диірменші алып кетілгеннен кейін, қонақтар бірінен соң бірі кете бастайды. Диірменшінің әйелі ұйықтап жатқанда, сот өкілі диірменге келеді. Есікке қарай бара жатқанда, ол сүрініп өзенге құлайды. Диірменшінің әйелі оянып, қашып кетеді. Сот өкілі киімін шешіп, ағашқа іліп, диірменшінің төсегіне жатып ұйықтап қалады. Диірменші түрмеден қашып, сот өкілін төсекте жатқан күйінде көреді. Диірменші сот өкілінің әйелімен бірге жатқанын ойлап, оның киімін ауыстырып, сот өкілінің әйеліне құда түсіп, кек алуды жоспарлайды. Диірменші сот өкілінің киімін киіп кетеді, ал сот өкілі оянды. Ол сыртқа шығып, киімдерінің жоғалып кеткенін көріп, диірменшінің киімдерін киеді. Күзетші келіп, сот өкілін диірменшіге ұқсатып киінгенін көріп, оны қамауға барады. Диірменшінің әйелі күзетшінің күйеуімен ұрысып жатқанын көріп, оған қосылады. Диірменші қайтып келіп, әйелінің ұрысып жатқанын көріп, оны қорғау үшін шайқасқа араласады. Сот өкілі барлық оқиғаны түсіндіреді, ал балет диірменшінің қонақтары төбелімен сот өкілін жоғары-төмен лақтырып тастаумен аяқталады.

Музыка

Балет бойында Фалла дәстүрлі Андалусия халық музыкасын пайдаланады. Меццо-сопрано орындаған екі ән – бұл канте-хондо ән салудың мысалы, ол әдетте фламенко музыкасына сүйенеді және қайғылы әңгімелерді баяндайды. Бір сәтте (фаррукада) ол Бетховеннің 5-ші симфониясының басын келтіреді.

Жазбалар

Балеттің толық нұсқасы және одан құрастырылған сюиталар көптеген жазбаларда сақталған. 1960 жылдардың басында түпкілікті дирижер Эрнест Ансермет оны London Records үшін стерео форматында жаздырған. Музыканы «Оркестр де ла Швейцария Романде» орындады, ал канте-джондо солисі – Тереза Берганза болды. Бұл музыканы Шарль Дютуа, Рафаэль Фрухбек де Бургос, Хесус Лопес Кобос, Андре Превин, Пьер Булез және Хуанхо Мена сияқты дирижерлер де жазды. Леонард Бернштейн Нью-Йорк филармониясымен балеттен екі сюитаны жаздырды. (Превин мен Дютуа нұсқаларын салыстыру үшін, мына жерге қараңыз.) Ал түпнұсқа пантомима «El corregidor y la molinera» Жозеп Понс пен Orquestra del Teatro Lliure тобы Harmonia Mundi үшін жазды.

Фильм нұсқалары

Париж опера балеті "Пикассо және би" деген атпен толық балеттің DVD нұсқасын жариялады. Бұл қойылымда Массиннің бастапқы хореографиясымен қатар, Пикассоның түпнұсқа декорациялары мен костюмдерінің нақты көшірмелері пайдаланылған.