Кіріспе

Майкл Пауэлл мен Эмерик Прессбергердің 1948 жылғы фильмі.

"Қызыл туфлі" – 1948 жылғы британдық драмалық фильм, оны Майкл Пауэлл мен Эмерик Прессбергер жазды, режиссерлік етті және продюсерлікке қатысты. Фильм әйгілі балерина Виктория Пейдждің (Мойра Ширер) әлемдік танымал Лермонтов балетіне қосылуымен айналысады. Балеттің иесі және жетекшісі Борис Лермонтов (Антон Уолбрук) оның балетке деген адалдығын сынап, мансабы мен композитор Джулиан Крастермен (Мариус Горинг) арасындағы романдық қарым-қатынасты таңдауға мәжбүр етеді. Бұл Ширердің толық метражды фильмдегі дебюті болды, ал Роберт Хелпман, Леонид Массин және Людмила Черина сияқты басқа да танымал балериналар да ойнады. Сюжет 1845 жылғы Ханс Кристиан Андерсеннің "Қызыл туфлі" атты ертегісіне негізделген, сонымен қатар сол аттас балетті де қамтиды, ол да Андерсеннің шығармасынан бейімделген. "Қызыл туфлі" – Пауэлл мен Прессбергердің бірлескен жұмысының оныншы фильмі және 1947 жылғы "Қара нарцисс" фильмінен кейінгі жалғасы. Фильм идеясы Пауэлл мен продюсер Александр Корданың 1930 жылдардағы ойынан туындаған, ал 1946 жылы олар одан құқықтарды сатып алды. Актерлердің көп бөлігі кәсіби бишілерден құралды. "Қызыл туфлі" фильмінің түсірілімі 1946 жылдың ортасында Франция мен Англияда өтті. Премьерадан кейін фильм сыншылардың жоғары бағасын алды, әсіресе АҚШ-та, онда ол бес "Оскар" сыйлығына ұсынылып, "Ең үздік түпнұсқа музыка" және "Ең үздік көркемдік безендіру" номинацияларында жеңіске жетті. Сонымен қатар, фильм "Алтын глобус" сыйлығын жеңіп алды және Ұлттық киносыншылар кеңесінің нұсқасы бойынша "Жылдың үздік 10 фильмі" тізіміне енді. Дегенмен, кейбір балет сыншылары фильмге теріс пікір білдірді, өйткені 1920 жылдардағы неміс экспрессионизмінің ықпалымен жасалған фантастикалық, импрессионистік орталық сахна балеттің шынайы еместігін көрсеткенін айтты. Фильм үлкен қаржылық табысқа ие болды және АҚШ прокатында 5 миллион доллардан астам табыс тапқан алғашқы британдық фильм болды. Көптен кейін "Қызыл туфлі" Пауэлл мен Прессбергердің ең жақсы фильмдерінің бірі және барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің бірі деп есептеледі. 1999 жылы Британдық кино институты оны барлық уақыттағы ең үздік британдық фильмдердің тоғызыншысы деп таныды. 2006 жылдан бастап UCLA кино және теледидар архивінде фильмнің түпнұсқа негативтеріне келген зақымды жою мақсатында кең ауқымды цифрлық қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Фильмнің қалпына келтірілген нұсқасы 2009 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілді және кейіннен The Criterion Collection компаниясымен Blu-ray форматында шығарылды. 2017 жылы Time Out журналы жүргізген 150 актер, режиссер, жазушы, продюсер және сыншының қатысуымен өткен сауалнамада фильм барлық британдық фильмдердің ішінде бесінші орынды иеленді.

Сюжет

Ковент-Гарден опера үйінде Лермонтов балеті өнер көрсеткен кезде, музыка студенті Джулиан Крастер балетті тыңдау үшін қатысады – оның мұғалімі профессор Палмер жазған «От жүрегі» атты балетті. Сонымен қатар, аристократиялық ортадан шыққан жас, белгісіз биші Виктория «Викки» Пейдж та, оның тәтесі Леди Нестонмен бірге келеді. «От жүрегі» барысында Джулиан музыканы өзінің бір шығармасы екенін таниды. Спектакль аясында профессор Палмер Леди Нестонның резиденциясында балеттен кейінгі кеш шақыруын алады, сонымен қатар компанияның импресариосы Борис Лермонтовты да шақырады. Джулиан профессорының өзінің музыкасын ұрлағанына көңілі толады. Лермонтов Виккимен кездеседі және оны компанияның репетициясына шақырады. Джулиан «От жүрегі» оқиғасының мән-жайын түсіндіретін хатты Лермонтовқа жазады, бірақ кейін хатты қайтарып алуға тырысады. Лермонтовтың ассистенті Дмитрий Джулианның Лермонтовтың люксіне кіруге жасаған барлық әрекеттерін тойтарыс береді, бірақ ақырында Лермонтов Джулианды қабылдайды. Джулиан Лермонтов хатты оқығанша қайтарып алғысы келетінін айтады, бірақ Лермонтов оны бұрыннан оқып қойған екен. Лермонтов Джулианнан фортепианода өзінің бір шығармасын ойнауын сұрайды. Джулиан ойнағаннан кейін Лермонтов Джулианның «От жүрегінің» нағыз композиторы екенін түсінеді. Лермонтов Джулианды компанияның оркестрінің репетиторы және компания дирижері Ливингстон Монтегюдің (компания ішінде «Ливи» деп танылатын) ассистенті ретінде жұмысқа алады. Джулиан мен Викки бір күні Лермонтов балетіне жұмысқа келеді. Кейін Викки Балет Рамбертпен бірге Меркурий театрында, Ноттинг Хилл Гейтте Мари Рамберт жетекшілік еткен компаниямен «Лебедь көлі» спектаклінде билейді (ол фильмде сөзсіз камеода өзінің рөлінде пайда болады). Бұл қойылымды көрген Лермонтов оның әлеуетін байқайды және Виккиді Лермонтов балетімен Париж бен Монте-Карлоға баруға шақырады. Ол оған басты рөлді беріп, «Қызыл туфлі балеті» атты жаңа балет жасауды шешеді, онда Джулиан музыкасын жазады. Олар үш апта бойы балетті бірге жасағанда Джулиан мен Викки бір-біріне өнер адамы ретінде сенуді және құрметтеуді үйренеді. «Қызыл туфлі балеті» үлкен жетістікке жетеді. Лермонтов Виккидің басты рөлдерде ойнауы арқылы компанияның репертуарын жаңартады, ал Джулианға жаңа музыка жазу тапсырылады. Осы уақыт аралығында Викки мен Джулиан ғашық болып, Лермонтовтан қарым-қатынастарын жасырады. Лермонтовтың Виккиге деген жеке сезімдері оянады; ол оның Джулианмен араласуын білгеннен кейін ренжіді. Импресарио Джулианды жұмыстан шығарады, Викки онымен бірге компаниядан кетеді. Олар үйленеді және Лондонда тұрады, онда Джулиан жаңа опера жазумен айналысады. Біраз уақыттан кейін саяхаттап жүргенде Виккиге Лермонтов келіп, оны компанияға қайта оралуға, «қызыл туфліні тағы киюге» және өзінің әйгілі рөлін қайтадан билеуге көндіреді. Премьера кешінде Джулиан оның киім бөлмесінде пайда болады; ол оны тауып, қайтарып алу үшін Ковент-Гардендегі операсының премьерасынан бас тартады. Лермонтов келеді; ол Джулианмен Виккидің махаббаты үшін күреседі, әрқайсысы оның нағыз тағдыры тек онымен бірге екенін айтады. Джулианға деген махаббаты мен билеуге деген қажеттілігі арасында ол соңғысын таңдайды. Джулиан оны жоғалтқанын түсінгеннен кейін теміржол станциясына кетеді; Лермонтов Виккиді жұбатады және оның назарын кешкі қойылымға аударуға тырысады. Викки қызыл туфлі киіп сахнаға шығады және олардың ықпалымен театрдан қашып кетеді. Желжол вокзалының платформасында Джулиан оған қарай жүгіреді. Викки балконнан секіріп түсіп, жақындап келе жатқан пойыздың алдына құлайды. Бұл өзіне-өзі қол жұмсау ма, әлде (қызыл туфлінің салдарынан) кісі өлтіру ме – бұл сұрақ жауапсыз қалады. Содан кейін, дірілдеген Лермонтов көрермендердің алдына келіп: «Пейдж ханым бүгін және ешқашан билемейді» деп жариялайды. Құрмет көрсету мақсатында компания «Қызыл туфлі балеті» спектаклін орындайды, Викки билеген орынға шам жарығы қойылады. Викки таспада жан тәсілім еткенде, ол Джулианнан қызыл туфліні шешуін сұрайды, дәл балет аяқталған кезде.

"Өнер мен өмір"

"Қызыл аяқ киім" фильмінің орталық тақырыбы – орындаушының өнері мен жеке өмірі арасындағы қақтығыс. Осы тақырыпқа қатысты Пауэлл өзі фильмнің "өнер үшін өлу, өнер үшін өлуге тұрарлық" екенін айтқан. Алайда, кино зерттеушісі Адриен Маклин Викторияның өлімге секіруі бұл идеяны толыққанды көрсете алмайды деп санайды. Оның пікірінше, Виктория "оны жақсы көретіндердің, оны қолдағаннан гөрі иеленгісі келетіндердің" ықпалында қалған, ал фильм "қатыгез мінезді" адамдардың "әлсіз немесе тартымды" жандарға тигізетін әсерін көрсетеді. "Cinema Journal" журналындағы ғалым Питер Фрейзер өнер мен өмір арасындағы бұл шиеленіс туралы айта келіп, фильмнің "ерекше және лирикалық әлемі" Вики қызыл аяқ киімге қарап, өзінің лирикалық бейнесі екенін түсінген сәттен бастап құлдырай бастайды деп атап өтеді, сол кезде оның екі әлемі бірігіп кетеді. Ол лириканың баяндаумен өзара әрекеттесуі "шығарманың мәнін өзгертеді" дейді. Лирика мен баяндаудың бұл араласуы фильмнің соңында, Вики пойыз жолына секіргенде көрінеді; ол гримерлік бөлмесінде дайындалғанда киген қызыл аяқ киім киген, бірақ қойылымда оның кейіпкері балеттің ортасында ғана оларды киеді. Пауэлл мен Прессбергер осы ерекшелікті талқылаған және ол көптен бері сынға ұшырауда. Пауэлл Виккидің сол кезде қызыл аяқ киім киюі көркемдік тұрғыдан "дұрыс" екенін шешкен, себебі ол оларды кимесе, оның неге қайтыс болғанына қатысты түсініксіздік туындайды.

Қызыл аяқ киім балеті

"Қызыл аяқ киім" балетінің орталық бөлігі ретінде 17 минуттық балеттік сахнаны ( "Қызыл аяқ киім балеті" атты балеттен) көрсетуімен әйгілі. Бұл сахнада Ханс Кристиан Андерсеннің ертегісімен "импрессионистік байланыс" орнату үшін, сондай-ақ басты рөлді билейтін Виктория Пейдждің жеке күресін көрсету үшін әртүрлі кино тәсілдері қолданылады. Маклин балетінің ғана емес, Викторияның өзінің тарихын да қайталайтынын, сонымен қатар балет оркестрінің композиторы және дирижері Джулианға деген махаббатын, ал балет директоры Лермонтовтың ашкөз қызғанышын да болжайтынын атап көрсетеді. Балет бойында Викторияның өміріне қатысты бейнелі метафоралар мен фантастикалық сілтемелер көрініс табады, соның ішінде ол тек қағаз ғана емес, Хелпманның кейіпкерінің бейнесіне айналатын, ауада қалқып жүзетін газетпен билейтін эпизод бар. Бұл Виктория балетте басты рөлге ие болғанын білген түні ие болған желмен соққан газетке жасалған сілтеме. "Қызыл аяқ киім" балетіндегі балеттік сахна, дәстүрлі фильмдегі театрлық балеттен айырмашылығы, бір тұтас, тоқталмайтын кадр емес, оның орнына әртүрлі монтаждау тәсілдері, жақын планға түсіру және арнайы эффекттер қолданылады. Балет дамыған сайын, Маклиннің айтуынша, сахнадағы оқиға "сахнаның оң жағынан сол жағына қарай жылдамдап, тез орындалатын шағын көріністер мен әсем безендірілген декорациялармен алмасады. Содан кейін, қыздың жары Роберт Хелпман көпшілікпен бірге алысқа кетіп, қызды қызыл аяқ киімде жалғыз қалдырады, оқиға балеринаның санасының тереңіне еніп, кері қайта басталады". Оның динамикалық сипаты мен кинематографиялық тәсілдерді шектен тыс пайдалануына байланысты Маклин балеттік сахнаның "биден гөрі үлкен немесе ерекше фильм тәжірибесі" екенін айтады.

Жанр

Қызыл аяқ киімнің жанрлық мәселесі сыншылар мен ғалымдардың жиі қайталап талқылайтын тақырыбы болып табылады, себебі ол бір жанрдың шеңберіне толықтай сыймайды. Фильмдегі ұзақ балет сахналары кейбір зерттеушілерді оны музыкалық фильм деп сипаттауға әкелсе де, Маклин "басқа [музыкалық] фильмдердегі фантастикалық элементтерге жол ашатын дәстүрлі сигналдар Қызыл аяқ киімде жоқ" деп көрсетеді. Фрейзер фильмнің стандартты мюзиклдің үлгісі емес екенін, себебі оның трагикалық және зорлыққа толы аяқталуы бар екенін, ал оны музыкалық фильм дәстүрінен туындаған "жанрлық өзгерістің прототипі" ретінде түсіну дұрыс екенін айтады. 21-ші ғасырдың сыншысы Питер Брэдшоу фильмдегі қорқыныш элементтерін, әсіресе орталық, сюрреалистік балетті, "Льюис Кэрроллдің айнасының бетіне" теңейді, оның арқылы көрермен таңғажайып және құпия қорқынышқа толы жаңа әлемге көшіріледі.

Сценарий

1934 жылы продюсер Александр Корда балет тақырыбындағы фильмді ойластырды, ол Васлав Нижинский туралы биофильм болуы тиіс еді. Жоба іске аспады, бірақ 1937 жылы Корда өзінің болашақ әйелі Мерл Оберон үшін балет тақырыбындағы фильм жазуға қайта шабыттанды. Корда режиссер Майкл Пауэллмен бірге Оберонның сыртқы келбетіне негізделген фильм жасады, бірақ ол шебер биші болмағандықтан, Корда би сахналары үшін дублерді пайдалану қажет екенін түсінді. Ақырында Корда бұл жобадан бас тартып, "Бағдад ұрысы" (1940) фильміне көшті. 1946 жылы Пауэлл мен оның режиссерлік серіктесі Эмерик Прессбергер Кордамен бірлесіп жазған сценарийдің құқықтарын 9 000 фунт стерлингке сатып алды. Пауэллдің сөзіне сүйенсек, бастапқы сценарийде әңгімеге көп орын берілген, ал сюжет жеңіл болған. Борис Лермонтов кейіпкерінің прототипі, негізінен, "Ресей балеті" импресариосы Сергей Дягилев болды, бірақ оның кейбір ерекшеліктері продюсер Ж. Артур Ранк және тіпті режиссер Пауэллдің өзінен алынған. Дягилевтің кейіпкерін қалыптастыруға ықпал еткен оқиға – ол өзінің алғашқы балеті "Леда және аққу" премьерасында Фредерик Эштонмен билеген 14 жасар Диана Гулдты көрген кез. Осыдан кейін Дягилев оны өзінің труппасына шақырды, бірақ жоспар іске аспай, ол қайтыс болды.

Негізгі

Ханс Кристиан Андерсеннің әңгімесінде жетім Кареннің түстерді ажырата алмаушылықтан зардап шегетін қамқоршысы оған шіркеудегі расталу рәсіміне сәйкес келмейтін қызыл түсті аяқ киім сатып алады, бірақ қателік байқалған соң, оны киюіне тыйым салады. Ол бұйрыққа бағынбайды. Шіркеу есігінде тұрған мүгедек "қарт солдат" Каренге олар билеуге арналған аяқ киім екенін айтады. Кейін ол оларды бір кешке киіп, билеуді тоқтаталмайды. Ол күндіз-түні билейді, соңында өтініші бойынша жазалаушы оның аяқтарын кесіп тастайды; аяқ киімдер олармен бірге билейді. Одан кейін ол пастордың отбасында тұрады, және ол ақыры жексенбілік жиынға қатыса алатындығы туралы арманмен дүние салады. Бұл әңгімеде аяқ киімдер "оның күнәсін", жалған мақтаныш пен дүниелік құштарлықты (көрінеу, әйелдік сексуалдық тартымдылықты) бейнелейді, бұл оны қайырымдылық, құлшыныс және қауымдық өмірден алшақтатты. Балетте үш кейіпкер бар: Қыз, Бала және Аяқ киімші. Роберт Хелпман сомдаған Бала бастапқыда қыздың жігіті болады; ол билеген кезде ол мөлдір целлофанға айналған сурет болып көрінеді. Кейін ол маңдайында "Le Jour" ("Күнделікті") деп жазылған және бүктелген газеттерден жасалған өзінің көлеңкесімен, содан кейін жеңіске жеткен Pas de deux / алтылықта патшазада ретінде пайда болады. Ақырында, Бала ауылдың пасторы болып шығады; ол қызыл аяқ киімнің байлауын шешкенде, қыз оның құшағында көз жұмады. Леонід Массин сомдаған Аяқ киімші, "қарт солдаттан" әлдеқайда зұлым тұлға. Ол үнемі билеп, қызды аяқ киіммен азғырып, "кино әдісімен" оларды аяғына кигізіп, онымен қысқа ғана билейді және жалпы алғанда оның қыңырлығы мен үмітсіздігіне қуанады. Бір сәтте ол оны қоршап тұрған "жабайы" монстрлердің тобын жетектейді, бірақ олар оны жеңіске жеткен балерина позында жоғары көтереді. Соңында аяқ киімші лақтырылған аяқ киімдерді жинап алып, көрермендерге ұсынады. Фильмнің контекстінде аяқ киімдер Лермонтов ұсынған, қалыпты адамдық қарым-қатынастар есебінен ұлы биші болу таңдауын білдіреді.

Кастинг

Пауэлл мен Прессбергер бишілерді, актерлік шеберлік таныта білетіндерін, билеуге ғана қабілетті актерлерді емес, қолдану керектігін ерте түсінді. Балет труппасының жұмысын шынайы көрсету үшін, сондай-ақ фильмнің басты шары ретінде он бес минуттық балетті қосу үшін, олар Корольдік балеттен көптеген бишілерді шақырып, өз балет труппасын құрды. Виктория Пейдж рөліне үміткерлерді іріктегенде Пауэлл мен Прессбергер тәжірибелі, сонымен қатар актерлік дағдысы бар бишіні іздеді. Шотланд балеринасы Моира Ширерді Иван Болеславский рөлінде түскен Роберт Хелпман ұсынды, ол орталық балет сахнасының хореографы болып тағайындалды; Хелпман бұрын Ширермен бірлесіп оның "Горбалс ғажайыбы" балетін қойған. Ол кезде Ширер Нинетт де Валуа басқаратын Садлер Веллс би компаниясымен бірге билеп жүрді. Сценарийді оқығаннан кейін Ширер ұсыныстан бас тартты, себебі кинодағы рөл оның би мансабына зиян келтіруі мүмкін деп ойлады. Сондай-ақ ол сценарийдегі балет труппасының "барлық балет труппаларынан мүлдем өзгеше" болып көрінгенін айтты. Ол былай деп есіне алды: "Мен "Қызыл туфліні" ең соңғы қаламайтын нәрсе еді. Мен бір жыл бойы сол фильмнен құтылуға тырыстым, бірақ режиссерден қашып шыға алмадым". Ширер рөлден бас тартқаннан кейін американдық балериналар Нана Голлнер мен Эдвина Сивер рөлге үміткер болды, бірақ олардың актерлік қабілеттері Пауэлл мен Прессбургерді қанағаттандырмады. Ширер ойын өзгертер алдында биші емес Хэйзел Корт пен Энн Тодт қысқа ғана уақытқа қарастырылды, содан кейін де Валуаның батасымен рөлді қабылдауға келісті. Ширердің айтуынша, де Валуа осы мәселеге ашуланып, ақырында рөлді қабылдауға кеңес берді. Пауэлл де Валуаның процесте "көбірек манипуляция жасағанын" және Ширер фильм түсіру аяқталғаннан кейін қайта оралатын компанияда орны бола ма, жоқ па, бұл туралы ойланып, шешімін кешіктіргенін айтты. Викторияға ғашық болатын музыкант Джулиан Крастер рөліне Мариус Горинг шақырылды. Горинг сол кезде 30-дан асып, рөлге сәл қарт болғанымен, Пауэлл мен Прессбургер оның "өнерге деген сыпайылығы мен өзімшілдіксіз көзқарасына" әсерленді. Олар Викторияның балет директоры Борис Лермонтов рөліне Антон Уолбрукты да осы себептермен шақырды, оны "әдепті және сезімтал актер" деп санады, ол Ширерге бірлескен эмоционалдық сахналарда көмектесе алады. Фильмдегі басқа басты бишілер қатарында Леонид Массин (ол "Қызыл туфлі" балетіндегі аяқ киім жасаушы рөлінің хореографы болды), биші Гриша Любовты бейнелеген, және Людмила Черина биші Ирина Боронская рөлінде болды; соңғысын Пауэлл таңдады, ол оның ерекше сұлулығына тәнті болды.

Түсірілім

"Қызыл аяқ киім" фильмінің түсірілімі негізінен Парижде өтті, ал негізгі түсірілім 1947 жылдың маусым айында басталды. Джек Кардифф, бұрын Пауэлл мен Прессбергердің "Қара нарцисс" фильмін түсірген, оператор болып жұмыс істеді. Түсірілім кестесі шамамен он бес аптаға созылды. Бюджеті Лондон, Монте-Карло және Лазурь жағалауында да түсірілімдер жүргізілді. Кейбір сахналар Пайнвуд студиясында түсірілді, оның ішінде фильм үшін арнайы салынған сахна мен оркестр алаңы. Биограф Марк Коннеллидің сөзіне қарағанда, түсірілім барысында актерлер мен түсірілім тобы "құрметті уақыт" өткізді. Түсірілімнің алғашқы күні Пауэлл актерлер мен түсірілім тобына: "Біз бұрын ешкім жасаған емес нәрселерді істейміз, көп жұмыс істеуіміз керек, бірақ бәріне тұрарлық екенін білемін" деді. Фильмнің орталық бөлігі – "Қызыл аяқ киім балеті" түсірілімі шамамен алты аптаға созылды, деп еске алды Ширер, ол өндірістің ортасында аяқталғанын айтты. Пауэлл оған қарсы шығып, оның фильмнің соңғы түсірілген бөлігі болғанын мәлімдеді. Балетті түсіру тәжірибелі бишілер үшін қиын болды, себебі олар тікелей балеттен түсірілімге көшкенде, бірнеше секундтық кадрларды түсіруге сағаттап дайындалуға тура келді. Ширер балеттің "осыншалықты кинолық тұрғыдан ойластырылғандықтан, бір минутқа билеуге мұңлы едік" деп еске алды. Түсірілім жоспарланған он бес аптаның орнына жиырма төрт аптаға созылды, ал соңғы бюджет 500 000 фунт стерлингтен асты. The Rank Organisation бас бухгалтері Джон Дэвис, фильмнің бюджеті жоспардан асып кеткендігіне байланысты Пауэлл мен Прессбергердің жалақысын 10 000 фунт стерлингке төмендетті. Түсірілім кестеден тысқары уақытқа созылғандықтан, Пауэлл мен Прессбергер актерлер мен түсірілім тобына қыркүйек айында екі апталық демалыс беруге уәде берді.

Хореография және музыка

Австралиялық балет жұлдызы Роберт Хелпман балетке хореография қойып, Лермонтов балетінің жетекші бишісінің рөлін ойнады және жігіт рөлін биледі. Леонид Массин өзінің рөлі үшін жеке хореография жасады. Брайан Истдейл фильмге арнап түпнұсқа музыка жазды, оның ішінде "Қызыл туфли" балеті де бар. Фильмдегі музыканың көп бөлігін Истдейл дирижерлік етті, бірақ "Қызыл туфли" балетінде Сэр Томас Бичем дирижерлік етіп, экранда ерекше аталып өтті. Бичемнің Корольдік филармониялық оркестрі фильмнің негізгі оркестрі болды. "Қызыл туфли" үшін жазылған музыка "кинолық стильге сәйкес" болуы тиіс еді және бұл жұмыс дәстүрден тыс жолмен аяқталды: Истдейл фильмнің орталық балеттік көрінісі үшін музыканы Хелпман бекіткен мультфильмдер мен сюжеттік тақталар негізінде жазды, олар дұрыс ретпен жинақталды. Истдейлге тиімді музыкалық қосымша жазуға көмектесу үшін барлығы 120 сурет ұсынылды. Балеттік көріністің түсірілімі барысында қолмен салынған суреттер аяқталған түсірілген кадрлармен ауыстырылды. 1948 жылы Истдейл үздік түпнұсқа музыка үшін "Оскар" сыйлығын алды, бұл құрметтің алғашқы британдық кинокомпозиторына бұйырғандығы еді.

Кассалық жинақ

Қызыл аяқ киім 1948 жылғы 22 шілдеде Лондонда тұңғыш рет көрсетілді, ал Ұлыбританияда кең таралғаны 1948 жылғы 6 қыркүйекте болды. Ұлыбританиядағы алғашқы көрсетілімінде фильм аз табыс әкелді, себебі Ранк ұйымы «Цезарь мен Клеопатра» (1945) фильмінің шығындарынан туындаған қаржылық қиындықтарға байланысты үгіт жұмысына көп ақша жұмсауға мүмкіндігі болмады. Сонымен қатар, Пауэллдің сөзіне сүйенсек, Ранк ұйымы фильмнің көркемдік құндылығын толыққанды түсінбеді, және Арчерлер мен Ранк арасындағы осы керісіп қарым-қатынас олардың серіктестігінің аяқталуына әкелді, Арчерлер Александр Кордаға жұмыс істеуге көшті. Жарнаманың жетіспеуіне қарамастан, фильм 1948 жылы британдық кинопрокатта ең танымал фильмдердің алтыншысы болды. Kinematograph Weekly журналының мәліметінше, 1948 жылы британдық кинопрокаттағы «ең үлкен жеңімпаз» – «Өміріміздің ең жақсы жылдары» фильмі болды, ал «Парк-Лейндегі көктем» ең жақсы британдық фильм деп танылды, ал «көшбасшылар» қатарында «Жексенбі күні әрқашан жаңбыр жауады», «Менің бауырлым Джонатан», «Рио жолы», «Миранда», «Идеалды күйеу», «Жалбыр қала», «Қызыл аяқ киім», «Жасыл дельфин көшесі», «Мәңгілік Эмбер», «Әкемен өмір», «Әлсіз жыныс», «Оливер Твист», «Құлаған сұлтандар» және «Уинслоу баласы» фильмдері болды. Фильмнің АҚШ-тағы тұңғыш көрсетілімі 1948 жылғы 21 қазанда Нью-Йорк қаласындағы Бижу театрында өтті, оны Eagle Lion Films компаниясы таратты. Жыл соңына қарай ол АҚШ прокатынан табыс тапты. 1950 жылғы 13 қарашада осы кинотеатрда 107 апта көрсетілді. Бұл көрсетілімнің сәттілігі Universal Pictures компаниясын «Қызыл аяқ киім» фильмінің құнды екеніне көндірді және олар 1951 жылы АҚШ-тағы тарату құқығын өздеріне алды. «Қызыл аяқ киім» барлық уақыттағы ең табысты британдық фильмдердің біріне айналды, ол 5 миллион доллардан астам табыс әкелді.

Марапаттар

Мекеме санаты Жүлдегер(лер) Нәтиже Ref. (Дереккөздер) Оскар сыйлығы Ең үздік фильм Майкл Пауэлл, Эмерик Прессбергер Ең үздік түпнұсқа сценарий Эмерик Прессбергер Ең үздік түпнұсқа музыка Браян Истдейл Ең үздік көркемдік безендіру Хайн Хекрот, Артур Лоусон Ең үздік фильм монтажы Реджинальд Миллс БАФТА кино сыйлығы Ең үздік британдық фильм «Қызыл туфлі» Алтын глобус сыйлығы Ең үздік түпнұсқа музыка Браян Истдейл Ұлттық сын кеңесінің үздік он фильмдері «Қызыл туфлі» Венеция кинофестивалінің бас жүлдесі «Қызыл туфлі»

Үйге арналған медиа және қалпына келтіру

Америкалық үй медиа компаниясы The Criterion Collection «Қызыл туфлі» фильмін 1994 жылы лазерлік дискіде, ал 1999 жылы DVD форматында шығарды. «Қызыл туфлі» фильмін қалпына келтіру жұмыстары 2000-шы жылдардың басында басталды. UCLA архивінің бас сақтаушысы Гитт, қалпына келтіруді қадағалады және Уайтхедке фильмнің әрбір кадрын – түпнұсқада 192 960, үш бөліктен тұратын негативте 578 880 кадрды қарап шығуға көмектесті. Кір, сызаттар және басқа да ақауларды жою үшін 4K сандық қалпына келтіру Прасад корпорациясы мен Warner Bros. Motion Picture Imaging компанияларының көмегімен аяқталды. 2010 жылдың 20 шілдесінде Criterion Collection фильмді қалпына келтірілген күйде DVD және Blu-ray форматында қайта шығарды.

Фильмге негізделген шығармалар

1952 жылы Хассе Экман режиссерлік жасаған «От құсы» фильмі «Қызыл аяқ киім» фильміне жасалған құрметтің көрінісі болып табылады. 1975 жылғы Бродвей мюзиклі «Хор желісі» және оның 1985 жылғы киноадаптациясында бірнеше кейіпкерлер «Қызыл аяқ киім» олардың биші болу шешіміне ықпал еткенін айтады. Кейт Буштың 1993 жылғы «Қызыл аяқ киім» әні мен альбомы осы фильмнен шабыттанды. Музыка кейіннен «The Line, the Cross and the Curve» (1993) фильмінде қолданылды, бұл фильмді Буш жазып, режиссерлік еткен және «Қызыл аяқ киім» фильміне сілтеме жасайды. Басты рөлдерді Миранда Ричардсон мен Линдси Кемп ойнады. Фильмді Джуль Стайн (музыка) және Марша Норман (әңгіме және әндер) Бродвей мюзикліне бейімдеді, оны Стэнли Донен қойды. «Қызыл аяқ киім» 1993 жылғы 16 желтоқсанда Гершвин театрында ашылды, онда Стив Бартон Борис Лермонтовты, Маргарет Иллман Виктория Пейджді, ал Хью Панаро Джулиан Крастерді сомдады. Лар Любовичтің хореографиясы TDF-тің Астер сыйлығына ие болды, бірақ мюзикл 51 алдын ала көрсетілімнен кейін және бес қойылым ғана өткен соң жабылды. 2005 жылы «Балет Ирландия» Сергей Дягилевке, «Ballets Russes» балеттік труппасын құрған балетмейстерге арналған құрмет ретінде «Дягилев және қызыл аяқ киім» балетін қойды. Бұл қойылымда осы атақты труппаның ең танымал туындыларынан үзінділер енгізілді. Дягилев Лермонтов кейіпкеріне шабыт көзі болғандықтан, «Қызыл аяқ киім» балетінен де үзінді қосылды. 2013 жылы корей әншісі IU «Modern Times» альбомын шығарды, оның басқа әні «The Red Shoes» ертегіден шабыттанды, ал музыкалық видеосы фильмнен бейімделді. Фильм Мэтью Борнның хореографиясымен балет ретінде қайта жаңғыртылды және 2016 жылдың желтоқсан айында Лондонда тұңғыш рет көрсетілді. Қойылымда Бернард Херрманның фильмдерге жазған музыкасы қолданылды, оның ішінде «The Ghost and Mrs. Muir» (1947) және «Vertigo» (1958) фильмдерінен алынған тақырыптар, 1948 жылғы фильмдегі Брайан Исталдың Оскарлық музыкасының орнына пайдаланылды. 2022 жылы марапатталған қысқаметражды фильм «Òran na h Eala» Моира Ширердің «Қызыл аяқ киім» фильмінде түсуге келіскенге дейін және кейін оның ой-сезімін терең зерттейді, бұл шешім оның өмірін түбірінен өзгертті. Фильмде Моира гримеркадағы айнаның алдында отырып, өзінің мансап таңдаулары туралы ойға батып, арманшыл көріністер тізбегі ретінде ашылады.

Мұра

Артқа қарап қарағанда, бұл Пауэлл мен Прессбургер еңбектестігінің ең жақсы фильмдерінің бірі саналады, ал 1999 жылы Британдық кино институты оны барлық уақыттағы ең ұлы британдық фильмдердің тоғызыншысы деп таныды. Содан бері ол культты фильм және би фильмінің үлгісі ретінде мәртебеге ие болды. 2017 жылы Time Out журналының 150 актер, режиссер, сценарист, продюсер және киносыншысы арасында өткізілген сауалнамада бұл фильм барлық уақыттағы ең жақсы британдық фильмдердің бесіншісі деп бағаланды. Брайан Де Пальма, Мартин Скорсезе, Фрэнсис Форд Коппола және Стивен Спилберг сияқты режиссерлер оны өмір бойындағы сүйікті фильмдерінің бірі деп атады, ал Роджер Эберт оны «Ұлы фильмдер» тізіміне енгізді. Фильм әсіресе операторлық шеберлігімен және әсіресе Техниколордың қолданылуымен танымал. Жан Ренуардың «Өзен» фильмінің Criterion Collection DVD-сіне жазған кіріспесінде Скорсезе «Қызыл туфлі» мен «Өзен» фильмдерін ең әдемі түсті фильмдер деп санайды.