Көктемнің құрбаны: Стравинский балеті

Кіріспе

1913 жылғы балет, Игорь Стравинскийдің туындысы

«Көктемнің құрбаны» – орыс композиторы Игорь Стравинскийдің балет және оркестрлік концерттік туындысы. Ол 1913 жылы Сергей Дягилевтің «Балет Рус» труппасының Париж маусымы үшін жазылған; бастапқы хореографияның авторы Васлав Нижинский, сахналық безендіру мен костюмдерді Николай Рерих жасаған. 1913 жылғы 29 мамырда «Шамп-Элизе» театрында алғаш рет орындалғанда, музыка мен хореографияның авангардтық сипаты сенсация тудырды. Көптеген адамдар премьераға берілген реакцияны «қақтығыс» немесе «қақтығысқа жақын» деп атады, бірақ бұл терминология он жылдан астам уақыт өткен соң, 1924 жылғы кешірек қойылымдар туралы сын-пікірлерде ғана пайда болды. Бұл туынды бастапқыда сахна үшін жоспарланғанмен, кейіпкерлер мен оқиғаларды сүйемелдейтін нақты бөлімдері бар, алайда музыка концерттік туынды ретінде де тең дәрежеде, тіпті одан да жоғары танылды және 20 ғасырдың ең ықпалды музыкалық туындыларының бірі саналады. Дягилев Стравинскийді «Балет Рус» үшін туындылар жасауға шақырған кезде, ол жас және дерлік белгісіз композитор болған. «Көктемнің құрбаны» – бұл оның үшінші ірі жобасы, бұған дейін үлкен табысқа ие болған «Күс» (1910) және «Петрушка» (1911) балеттері жатқан. «Көктемнің құрбаны» туындысының идеясы, Стравинскийдің бастапқы ойын дамытқан Рерихтің «Екі бөлімдегі жазыққыштар Ресейінің суреттері» деген қосымша атауымен көрсетілген; сюжет көктемнің келуін тойлайтын ежелгі обрядтарды бейнелейді, содан кейін жас қыз құрбандыққа шалынып, өліміне дейін билейді. Бастапқы қойылымдарға ара-жібірлі сын айтылып, Лондонға қысқа гастрольдік сапардан кейін, балет 1920 жылдарға дейін қайта қойылмады, ол кезде Леонид Массиннің хореографиясы Нижинскийдің түпнұсқасын, тек сегіз рет көрсетілгенін, алмастырды. Массиннің қойылымы әлемнің жетекші хореографтары салған көптеген инновациялық қойылымдардың алға басушысы болды, бұл туындыға бүкіл әлемде қабылдауға мүмкіндік берді. 1980 жылдары Нижинскийдің бұрын жоғалған деп есептелген түпнұсқа хореографиясы Лос-Анджелестегі Джоффри балетімен қайта жаңғыртылды. Стравинскийдің партитурасы өз заманы үшін көптеген жаңалықтарды қамтиды, соның ішінде тональность, өлшем, ырғақ, акцент және диссонанс бойынша тәжірибелер бар. Анализшілер партитурада орыс халық музыкасының маңызды негізін атап өтті, бірақ Стравинский бұл байланысты мойындауға құштар емес еді. Модернизмнің алғашқы туындыларының бірі саналатын бұл музыка 20 ғасырдың көптеген жетекші композиторларына әсер етті және классикалық репертуардағы ең көп жазылған туындылардың бірі болып табылады.

The Rite of Spring is a ballet and orchestral concert work by the Russian composer Igor Stravinsky. It was written for the 1913 Paris season of Sergei Diaghilev's Ballets Russes company; the original choreography was by Vaslav Nijinsky with stage designs and costumes by Nicholas Roerich. When first performed at the Théâtre des Champs Élysées on 29 May 1913, the avant garde nature of the music and choreography caused a sensation. Many have called the first night reaction a "riot" or "near riot", though this wording did not come about until reviews of later performances in 1924, over a decade later. Although designed as a work for the stage, with specific passages accompanying characters and action, the music achieved equal if not greater recognition as a concert piece and is widely considered to be one of the most influential musical works of the 20th century. Stravinsky was a young, virtually unknown composer when Diaghilev recruited him to create works for the Ballets Russes. Le Sacre du printemps was the third such major project, after the acclaimed Firebird (1910) and Petrushka (1911). The concept behind The Rite of Spring, developed by Roerich from Stravinsky's outline idea, is suggested by its subtitle, "Pictures of Pagan Russia in Two Parts"; the scenario depicts various primitive rituals celebrating the advent of spring, after which a young girl is chosen as a sacrificial victim and dances herself to death. After a mixed critical reception for its original run and a short London tour, the ballet was not performed again until the 1920s, when a version choreographed by Léonide Massine replaced Nijinsky's original, which saw only eight performances. Massine's was the forerunner of many innovative productions directed by the world's leading choreographers, gaining the work worldwide acceptance. In the 1980s, Nijinsky's original choreography, long believed lost, was reconstructed by the Joffrey Ballet in Los Angeles. Stravinsky's score contains many novel features for its time, including experiments in tonality, metre, rhythm, stress and dissonance. Analysts have noted in the score a significant grounding in Russian folk music, a relationship Stravinsky tended to deny. Regarded as among the first modernist works, the music influenced many of the 20th century's leading composers and is one of the most recorded works in the classical repertoire.

Құрамы

Стравинскийдің эскиз кітапшалары 1911 жылдың қыркүйегінде Украинадағы Устилугқа оралғаннан кейін, ол «Көктемнің жариялаушылары» және «Көктемнің билері» атты екі бөлімде жұмыс істегенін көрсетеді. Қазан айында ол Устилугтан Швейцариядағы Кларенске кетті, онда кішкентай және қарапайым жабдықталған бөлмеде – тіпті шкафтай, тек дыбысы басылған тік пианино, үстел және екі орындықпен – 1911–12 жылдардың қысында партитура бойынша жұмыс істеді. 1912 жылдың наурызына қарай, эскиз кітапшасының хронологиясына сәйкес, Стравинский І бөлімді аяқтап, ІІ бөлімнің көп бөлігін жазды. Ол сондай-ақ «Le Sacre» атты туындысының алғаш рет жарияланған нұсқасы болған төрт қолға арналған фортепианолық аранжировкасын жасады; ол және композитор Клод Дебюсси 1912 жылдың маусымында оның бірінші жартысын бірге орындады. Ол Париж маусымын ұнатты және Диагилевпен бірге «Парсифаль» қойылымын көру үшін Байройт фестиваліне барды. Стравинский күзде «Құрбандық» шығармасы бойынша жұмысты қайта бастады; эскиз кітапшалары 1912 жылдың 17 қарашасында соңғы құрбандық биінің жоспарын аяқтағанын көрсетеді. Наурыздың соңында оркестрлік репетициялар басталғаннан кейін Монте композитордың назарын бірнеше мәселе тудыратын үзінділерге аударды: естілмейтін валторналар, жезді аспаптар мен скрипкалардың үстінен естілмей қалған флейталық соло, сондай-ақ фортиссимо кезінде жезді аспаптар тобындағы аспаптар арасындағы тепе-теңдікке қатысты бірнеше мәселелер. Стравинский осы үзінділерді түзетіп, сәуір айының соңына дейін «Құрбандық биінің» соңғы тақтарын қайта қарап, жаңадан жазып жатты. Партитураны қайта қарау 1913 жылғы премьераға дайындалған нұсқамен аяқталған жоқ; керісінше, Стравинский келесі 30 жыл немесе одан да көп уақыт бойы өзгерістер енгізуді жалғастырды. Ван ден Тоорнның айтуынша, «Стравинскийдің басқа ешбір туындысы премьерадан кейін осыншама көп қайта қараудан өткен жоқ». Стравинский шығарманың бастапқы бас мелодиясының литвалық халық әндерінің жинағынан алынғанын мойындады, бірақ бұл оның осындай көздерден алған жалғыз нәрсесі екенін мәлімдеді; егер басқа элементтер ежелгі халық музыкасына ұқсаса, ол «белгісіз халықтық естелікке» байланысты деді. Алайда Мортон І бөлімдегі бірнеше әуендердің литвалық жинақта пайда болғанын анықтады. Соңғы кезде Ричард Тарускин партитурада Римский-Корсаковтың «Жүз орыс халық әнінің» бірінен бейімделген мелодияны тапты. Тарускин «Құрбандық» композитордың ерте туындыларының ең революциялықсы деп есептелгенімен, шын мәнінде орыс музыкасының дәстүрлеріне байланысты парадоксқа назар салды.

Stravinsky's sketchbooks show that after returning to his home at Ustilug in Ukraine in September 1911, he worked on two movements, the "Augurs of Spring" and the "Spring Rounds". In October he left Ustilug for Clarens in Switzerland, where in a tiny and sparsely furnished room—an closet, with only a muted upright piano, a table and two chairs—he worked throughout the 1911–12 winter on the score. By March 1912, according to the sketchbook chronology, Stravinsky had completed Part I and had drafted much of Part II. He also made a four hand piano arrangement which became the first published version of Le Sacre; he and the composer Claude Debussy played the first half of this together, in June 1912. He enjoyed the Paris season, and accompanied Diaghilev to the Bayreuth Festival to attend a performance of Parsifal. Stravinsky resumed work on The Rite in the autumn; the sketchbooks indicate that he had finished the outline of the final sacrificial dance on 17 November 1912. After the orchestral rehearsals began in late March, Monteux drew the composer's attention to several passages which were causing problems: inaudible horns, a flute solo drowned out by brass and strings, and multiple problems with the balance among instruments in the brass section during fortissimo episodes. Stravinsky amended these passages, and as late as April was still revising and rewriting the final bars of the "Sacrificial Dance". Revision of the score did not end with the version prepared for the 1913 premiere; rather, Stravinsky continued to make changes for the next 30 years or more. According to Van den Toorn, "[n]o other work of Stravinsky's underwent such a series of post premiere revisions". Stravinsky acknowledged that the work's opening bassoon melody was derived from an anthology of Lithuanian folk songs, but maintained that this was his only borrowing from such sources; if other elements sounded like aboriginal folk music, he said, it was due to "some unconscious 'folk' memory". However, Morton has identified several more melodies in Part I as having their origins in the Lithuanian collection. More recently Richard Taruskin discovered in the score an adapted tune from one of Rimsky Korsakov's "One Hundred Russian National Songs". Taruskin notes the paradox whereby The Rite, generally acknowledged as the most revolutionary of the composer's early works, is in fact rooted in the traditions of Russian music.

Орындалуы

Тарускин Реррих өзінің эскиздерін жасағанда бірнеше дереккөздерді пайдаланғанын айтты. Олардың ішінде 12 ғасырда жазылған ертедегі язычничество дәстүрлерін қамтитын «Бастапқы жылнама», және Александр Афанасьевтың шаруалар фольклоры мен язычничество тарихына арналған зерттемелері бар. Княгиня Тенишеваның костюмдер жинағы алғашқы шабыт көзі болды. Заманауи хат алмасудан көрініп тұрғанындай, Стравинский бастапқыда Нижинскийдің хореограф ретіндегі дарынына ризашылықпен қараған; ол Финдейзенге жіберген хатында бишінің «күшті ынтасы мен толыққанды өзінен жаңылғанына» жоғары баға берген. Дегенмен, 1936 жылғы естеліктерінде Стравинский Нижинскийді осы рөлге тартар шешімі оны алаңдатқанын жазады; ол Нижинскийді биші ретінде бағаласа да, хореограф ретінде оған сенімсіздік танытқан: «кедей бала музыка туралы ештеңе білмейді. Ол оны оқи да, ойнай да алмайды». Нижинскийдің әпкесі Бронислава Нижинская кейіннен ағасының балалайка, кларнет және фортепиано сияқты бірнеше аспапта ойнай алатынын мәлімдеді. 1913 жылдың басында, Нижинский жоспардан қалып қалғанда, Дягилев Стравинскийге: «Егер дереу келмесеңіз, «Құрбандық» көрсетілмейді» деп ескертті. Бұл қиындықтар біртіндеп шешілді, және 1913 жылдың мамырындағы соңғы репетицияларда бишілер жұмыстың қиындықтарын жеңгендей көрінді. Тіпті «Ресей балетінің» скептик режиссері Сергей Григорьев та Нижинскийдің хореографиясының жаңашылдығы мен динамикасына ризашылық білдірді. Дирижер Пьер Монте 1911 жылдан бері Дягилевпен жұмыс істеді және «Петрушканың» премьерасында оркестрді басқарды. Монте Стравинскийдің фортепианода орындаған «Құрбандық» нұсқасын тыңдағаннан кейін алғашқы реакциясы бөлмеден шығып, тыныш орын табу болды. Ол Дягилевті жақынға шақырып, осындай музыканы ешқашан дирижерлік етпейтінін айтты; Дягилев оның ойын өзгертуге тырысты. Ол міндеттерін адал орындап, кәсібилікті сақтаса да, ешқашан жұмыстан ләззат алмады; премьерадан соң жарты ғасырдан астам уақыт өткен соң, ол сұрағандарға оны жек көретінін айтты. Қартайған шағында сэр Томас Бичемнің өмірбаяуын жазған Чарльз Рейдке: «Мен сол кезде «Құрбандық» маған ұнамады. Содан бері оны 50 рет дирижерлік еттім. Қазір де ұнамайды» деді. Оркестр, негізінен Париждегі Консерт Колонн оркестрінен құралған, 99 музыканттан тұрды, бұл театр үшін әдеттегіден гөрі көп, және оркестр шұңқырына сыюда қиындықтар туды. Балеттің бірінші бөлімі наурыз айында екі толық оркестрлік репетициядан кейін Монте мен труппа Монте-Карлоға өнер көрсетуге кетті. Олар оралғаннан кейін репетициялар қайта басталды; 13 мамырда Стравинскийдің Парижге келгенінен кейін ашылуға дейін қалған екі апта ішінде суреттемедегідей, он жеті оркестрлік және бес бишілермен бірге репетициялар өткізілді. Музыкада көптеген ерекше ноталар комбинациясы болды, сондықтан Монте музыканттардан партитурада қателік тапқандарын ойлап, үзіліске түсіп жатса, тоқтауын сұрады, егер бірдеңе дұрыс ойналмаса, оларға хабарлайтынын айтты. Дорис Монте айтуынша, «музыканттар оны толығымен ақымақтық деп ойлады». Құрбандық болатын рөлді Нижинскийдің әпкесі Бронислава Нижинская билеуі керек еді; ол репетиция кезінде жүкті болғандықтан, оның орнына сол кездегі салыстырмалы түрде белгісіз Мария Пилц келді.

Taruskin has listed a number of sources that Roerich consulted when creating his designs. Among these are the Primary Chronicle, a 12th century compendium of early pagan customs, and Alexander Afanasyev's study of peasant folklore and pagan prehistory. The Princess Tenisheva's collection of costumes was an early source of inspiration. It is apparent from contemporary correspondence that, at least initially, Stravinsky viewed Nijinsky's talents as a choreographer with approval; a letter he sent to Findeyzen praises the dancer's "passionate zeal and complete self effacement". However, in his 1936 memoirs Stravinsky writes that the decision to employ Nijinsky in this role filled him with apprehension; although he admired Nijinsky as a dancer he had no confidence in him as a choreographer: "the poor boy knew nothing of music. He could neither read it nor play any instrument". refn|group=n|Nijinsky's sister Bronislava Nijinska later insisted that her brother could play a number of instruments, including the balalaika, the clarinet and the piano. By the beginning of 1913, when Nijinsky was badly behind schedule, Stravinsky was warned by Diaghilev that "unless you come here immediately the Sacre will not take place". The problems were slowly overcome, and when the final rehearsals were held in May 1913, the dancers appeared to have mastered the work's difficulties. Even the Ballets Russes's sceptical stage director, Serge Grigoriev, was full of praise for the originality and dynamism of Nijinsky's choreography. The conductor Pierre Monteux had worked with Diaghilev since 1911 and had been in charge of the orchestra at the premiere of Petrushka. Monteux's first reaction to The Rite, after hearing Stravinsky play a piano version, was to leave the room and find a quiet corner. He drew Diaghilev aside and said he would never conduct music like that; Diaghilev managed to change his mind. Although he would perform his duties with conscientious professionalism, he never came to enjoy the work; nearly fifty years after the premiere he told enquirers that he detested it. In old age he said to Sir Thomas Beecham's biographer Charles Reid: "I did not like Le Sacre then. I have conducted it fifty times since. I do not like it now". The orchestra, drawn mainly from the Concerts Colonne in Paris, comprised 99 players, much larger than normally employed at the theatre, and had difficulty fitting into the orchestra pit. After the first part of the ballet received two full orchestral rehearsals in March, Monteux and the company departed to perform in Monte Carlo. Rehearsals resumed when they returned; the unusually large number of rehearsals—seventeen solely orchestral and five with the dancers—were fit into the fortnight before the opening, after Stravinsky's arrival in Paris on 13 May. The music contained so many unusual note combinations that Monteux had to ask the musicians to stop interrupting when they thought they had found mistakes in the score, saying he would tell them if something was played incorrectly. According to Doris Monteux, "The musicians thought it absolutely crazy". The role of the sacrificial victim was to have been danced by Nijinsky's sister, Bronislava Nijinska; when she became pregnant during rehearsals, she was replaced by the then relatively unknown Maria Piltz.

Премьера

Париждің Champs Élysées театры 2 сәуір 1913 жылы ашылған жаңа ғимарат болды. Театр директоры Габриэль Аструк 1913 жылғы «Орыс балеттері» маусымын өткізуге ниеттеніп, Дягилевке әр қойылыс үшін 25 000 франк төледі, бұл өткен жылы төлеген сомасынан екі есе көп. 29 мамыр 1913 жылғы бағдарламаға, сондай-ақ Стравинскийдің премьерасына «Силфидтер», Вебердің «Розаның көлеңкесі» және Бородиннің «Половец билері» енді. Билет сатылымы кешкі қойылысқа 35 000 франкқа жетті, премьераға билет бағасы екі есеге өсті. Пресса өкілдері мен шақырылған қонақтардың қатысуымен киім көрсету репетициясы өтті. Стравинскийдің айтуынша, бәрі тыныш өтті. 29 мамыр күні кешке Густав Линор: «Зал ешқашан осыншалықты толы болған емес, сондай-ақ жарқыраған да емес; баспалдақтар мен дәліздер көруге және тыңдауға құштар көрермендермен толы болды». Кеш «Силфидтер» қойылымымен басталды, онда Нижинский мен Карсавина басты рөлдерді орындады. Нижинскийдің ассистенты Мари Рамберт кейіннен сахнада музыканы естіп болмағанын еске алды. Стравинский өз өмірбаяннда жазғандай, кіріспе бөлімінің алғашқы тақтарын күлкімен қарсы алу оны қынжырды, сондықтан ол аудиториядан шығып, қойылыстың қалған бөлігін сахнаның қанатынан қадағалады. Оның сөзіне қарағанда, наразылық «құлақ тұндырар дауылға» айналды, сахнадағы шумен бірге бишілерге қадамдарды айқайлап жеткізіп жатқан Нижинскийдің дауысын басып қалды. Премьерадан екі жыл өткен соң журналист және фотограф Карл Ван Вехтен «Ұлы соғыстан кейінгі музыка» кітабында өзінің артында отырған адамның қызығудан қалжырап, «басымды ырғақты түрде соққан» деді. Ол кезде Париж балетінің көрермендері екі түрлі топтан тұрды: әдемі музыкамен дәстүрлі қойылымды күтетін бай және сәнді топ, және «богемиялық» топ, ақын-философ Жан Коктоның айтуынша, «жаңа нәрсені дұрыс немесе бұрыс деп мақтайтын». Монте екі топ бір-біріне шабуыл жасағанда дау-дамақ басталды деп сенді, бірақ олардың өзара ашуы көп ұзамай оркестрге бағытталды: «Бізге қол жетімді барлық нәрсе лақтырылды, бірақ біз ойнауды жалғастырдық». Ең көп бұзылық жасаған қырыққа жуық адам шығарылды – мүмкін полицияның араласуымен, бірақ бұл расталмады. Барлық кедергілерге қарамастан, қойылым үзіліссіз жалғасты. Екінші бөлімдегі жағдай біршама жайылды, ал кейбір мәліметтер бойынша Мария Пилцтің орындаған соңғы «Құрбандық биі» тыныш атмосферада тамашаланды. Соңында бишілерге, Монте мен оркестрге, Стравинский мен Нижинскийге көптеген қосымша қойылымдар жасалды. Баспасөздің жауыз сыншыларының бірі «Le Figaro» газетінің сыншысы Анри Квиттард болды, ол туындыны «еңбекке толы және балалық варварлық» деп атады және «М. Стравинский сияқты суретшінің өзін осы алаңдататын оқиғаға араластырғанына өкінеміз» деп қосты. Екінші жағынан, жетекші театр журналында жазған Густав Линор «Comœdia», қойылымның, әсіресе Мария Пилцтің тамаша екенін ойлады; шатасулар өкінішті болғанымен, екі әдепсіз топ арасындағы «қауыз айтыс» болды. Музыканы естімеген «Les Marges» журналынан Эмиль Раудин: «М. Аструктан жақсы ниетті көрермендер үшін бір қойылымды бөліп қоюын сұрауға бола ма? Біз кем дегенде әйелдер тобын шығаруды ұсына аламыз» деді. Бұл пікірді сыншы Мишель Димитри Кальвокоресси де бөлісті, ол былай деп жазды: «Бұл идея жақсы болды, бірақ оны жүзеге асыра алмады». Кальвокоресси композиторға тікелей қарсылық танытпады, оның айтуынша, Дебюссидің «Пеллеас және Мелисанда» операсының 1902 жылғы премьерасынан айырмашылығы. Кейінгі хабарларға қарағанда, ардагер композитор Камиль Сент-Сенс премьерадан шығып кетті, Стравинский бұл мүмкін емес екенін айтты; Сент-Сенс қатыспады. Стравинский Коктоның спектакльден кейін Стравинский, Нижинский, Дягилев және Коктоның өзі Бой де Булоньге таксимен барғандығы туралы әңгімесін де қабылдамады, онда көз жасын төгіп жатқан Дягилев Пушкиннің өлеңдерін оқыды. Стравинский тек Дягилев пен Нижинскиймен бірге тойлау кешкі ас өткізгенін еске алды, онда импресарио нәтижеге толық қанағаттанғанын білдірді. Римский-Корсаковтың бұрынғы оқушысы Максимилиан Штайнбергке Стравинский Нижинскийдің хореографиясы «салыстыруға келмейтін: бірнеше жерді қоспағанда, бәрі мен қалаймын». «Бұл - ақымақ, ал музыкасы - сойқы» деп жазған. Халық шыбырдап, күліп, қол шапалақтады». Тифпен ауырып, төсекте жатқан Стравинский, Дрюри-Лейндегі Корольдік театрда төрт қойылым үшін Лондонға барған кезде компанияға қосылмады. Лондондық қойылымды қарап шыққан «The Times» газетінің сыншысы жұмыстың әртүрлі элементтерінің үйлесімді тұтас құрағанын бағалады, бірақ музыкаға осылай жақсы баға бермеді, Стравинскийдің ырғақ үшін мелодия мен гармонияны толығымен құрбан еткенін айтты: «Егер М. Стравинский шынымен примитив болғысы келсе, оның балетін тек барабандарға ғана арнауға тиіс еді». Балет тарихшысы Сирил Бомонт бишілердің «баяу, жабайы қимылдарына» назар салды, олардың классикалық балет дәстүріне «толық қарсы» екенін анықтады. Париждік бастапқы қойылымдар мен Лондондық қойылымдардан кейін, балеттің қойылуына кедергі келтіретін жағдайлар туды. Келли «осыншалықты керемет, осыншалықты қайталанбас, осыншалықты нәзік сақталуға келмейтін» деп сипаттаған Нижинскийдің хореографиясы 1980 жылдары қайта жаңғырту әрекеттеріне дейін қайтадан көрсетілмеді. Өнер сыншысы және тарихшысы Александр Бенуаға жазған хатында Стравинский: «Би саласында ешқандай құнды нәрсені көру мүмкіндігі бұрыннан жойылды, тіпті маңыздырақ – менің осы туындымды қайтадан көру мүмкіндігі де жойылды» деп жазды. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін және көптеген суретшілер тарап кеткеннен кейін Дягилев Нижинскийді биші және хореограф ретінде қайтадан шақыруға дайын болды, бірақ Нижинский Венгриядағы үй қамауында болды, өйткені ол Ресейдің жауы болды. Дягилев 1916 жылы оның АҚШқа гастрольдік сапары үшін босатылуын келісімге келтірді, бірақ бишінің психикалық денсаулығы нашарлап, 1917 жылдан кейін кәсіби балетке қатыспады. 1920 жылы Дягилев «Құрбандық» туындысын қайта жандандыруды шешкенде, ешкімнің хореографияны есінде қалмағанын анықтады. Соғыстың көп бөлігін Швейцарияда өткізген және 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін отаннан мүңкіп кеткен Стравинский соғыс аяқталғаннан кейін Дягилевпен серіктестігін қайта жаңартты. 1920 жылдың желтоқсанында Эрнест Ансерме Париждегі жаңа қойылымды ұйымдастырды, оны Леонид Массин хореографиялады, Николай Рерихтің декорациялары сақталды; басты биші Лидия Соколова болды. Соколова кейінірек еске алғандай, қойылымға байланысты керістер болды, Стравинский «жүз құдай қызын қорқытатын сипатта» оркестр репетициясы кезінде «орталық дәлізбен жоғалып-төмен шапқылап» жүрді.

Paris's Théâtre des Champs Élysées was a new structure, which had opened on 2 April 1913 with a programme celebrating the works of many of the leading composers of the day. The theatre's manager, Gabriel Astruc, was determined to house the 1913 Ballets Russes season, and paid Diaghilev the large sum of 25,000 francs per performance, double what he had paid the previous year. The programme for 29 May 1913, as well as the Stravinsky premiere, included Les Sylphides, Weber's Le Spectre de la Rose and Borodin's Polovtsian Dances. Ticket sales for the evening, ticket prices being doubled for a premiere, amounted to 35,000 francs. A dress rehearsal was held in the presence of members of the press and assorted invited guests. According to Stravinsky, all went peacefully. On the evening of 29 May, Gustav Linor reported, "Never has the hall been so full, or so resplendent; the stairways and the corridors were crowded with spectators eager to see and to hear". The evening began with Les Sylphides, in which Nijinsky and Karsavina danced the main roles. Marie Rambert, who was working as an assistant to Nijinsky, recalled later that it was soon impossible to hear the music on the stage. In his autobiography, Stravinsky writes that the derisive laughter that greeted the first bars of the Introduction disgusted him, and that he left the auditorium to watch the rest of the performance from the stage wings. The demonstrations, he says, grew into "a terrific uproar" which, along with the on stage noises, drowned out the voice of Nijinsky who was shouting the step numbers to the dancers. Two years after the premiere the journalist and photographer Carl Van Vechten claimed in his book Music After the Great War that the person behind him became carried away with excitement, and "began to beat rhythmically on top of my head with his fists". At that time, a Parisian ballet audience typically consisted of two diverse groups: the wealthy and fashionable set, who would be expecting to see a traditional performance with beautiful music, and a "Bohemian" group who, the poet philosopher Jean Cocteau asserted, would "acclaim, right or wrong, anything that is new because of their hatred of the boxes". Monteux believed that the trouble began when the two factions began attacking each other, but their mutual anger was soon diverted towards the orchestra: "Everything available was tossed in our direction, but we continued to play on". Around forty of the worst offenders were ejected—possibly with the intervention of the police, although this is uncorroborated. Through all the disturbances the performance continued without interruption. The unrest receded significantly during Part II, and by some accounts Maria Piltz's rendering of the final "Sacrificial Dance" was watched in reasonable silence. At the end there were several curtain calls for the dancers, for Monteux and the orchestra, and for Stravinsky and Nijinsky before the evening's programme continued. Among the more hostile press reviews was that of Le Figaros critic Henri Quittard, who called the work "a laborious and puerile barbarity" and added "We are sorry to see an artist such as M. Stravinsky involve himself in this disconcerting adventure". On the other hand, Gustav Linor, writing in the leading theatrical magazine Comœdia, thought the performance was superb, especially that of Maria Piltz; the disturbances, while deplorable, were merely "a rowdy debate" between two ill mannered factions. Emile Raudin, of Les Marges, who had barely heard the music, wrote: "Couldn't we ask M. Astruc to set aside one performance for well intentioned spectators? We could at least propose to evict the female element". a view shared by the critic Michel Dimitri Calvocoressi, who wrote: "The idea was excellent, but was not successfully carried out". Calvocoressi failed to observe any direct hostility to the composer—unlike, he said, the premiere of Debussy's Pelléas et Mélisande in 1902. Of later reports that the veteran composer Camille Saint Saëns had stormed out of the premiere, Stravinsky observed that this was impossible; Saint Saëns did not attend. Stravinsky also rejected Cocteau's story that, after the performance, Stravinsky, Nijinsky, Diaghilev and Cocteau himself took a cab to the Bois de Boulogne where a tearful Diaghilev recited poems by Pushkin. Stravinsky merely recalled a celebratory dinner with Diaghilev and Nijinsky, at which the impresario expressed his entire satisfaction with the outcome. To Maximilien Steinberg, a former fellow pupil under Rimsky Korsakov, Stravinsky wrote that Nijinsky's choreography had been "incomparable: with the exception of a few places, everything was as I wanted it". described the choreography as ridiculous and the music cacophonous—"the work of a madman. The public hissed, laughed—and applauded". Stravinsky, confined to his bed by typhoid fever, did not join the company when it went to London for four performances at the Theatre Royal, Drury Lane. Reviewing the London production, The Times critic was impressed how different elements of the work came together to form a coherent whole, but was less enthusiastic about the music itself, opining that Stravinsky had entirely sacrificed melody and harmony for rhythm: "If M. Stravinsky had wished to be really primitive, he would have been wise to score his ballet for nothing but drums". The ballet historian Cyril Beaumont commented on the "slow, uncouth movements" of the dancers, finding these "in complete opposition to the traditions of classical ballet". After the opening Paris run and the London performances, events conspired to prevent further stagings of the ballet. Nijinsky's choreography, which Kelly describes as "so striking, so outrageous, so frail as to its preservation", did not appear again until attempts were made to reconstruct it in the 1980s. In a letter to the art critic and historian Alexandre Benois, Stravinsky wrote, "[T]he possibility has gone for some time of seeing anything valuable in the field of dance and, still more important, of again seeing this offspring of mine". With the disruption following the outbreak of the First World War in August 1914 and the dispersal of many artistes, Diaghilev was ready to re engage Nijinsky as both dancer and choreographer, but Nijinsky had been placed under house arrest in Hungary as an enemy Russian citizen. Diaghilev negotiated his release in 1916 for a tour in the United States, but the dancer's mental health steadily declined and he took no further part in professional ballet after 1917. In 1920, when Diaghilev decided to revive The Rite, he found that no one now remembered the choreography. After spending most of the war years in Switzerland, and becoming a permanent exile from his homeland after the 1917 Russian Revolution, Stravinsky resumed his partnership with Diaghilev when the war ended. In December 1920 Ernest Ansermet conducted a new production in Paris, choreographed by Léonide Massine, with the Nicholas Roerich designs retained; the lead dancer was Lydia Sokolova. Sokolova, in her later account, recalled some of the tensions surrounding the production, with Stravinsky, "wearing an expression that would have frightened a hundred Chosen Virgins, pranc[ing] up and down the centre aisle" while Ansermet rehearsed the orchestra.

Кейінгі хореографиялар

Балет алғаш рет 1930 жылдың 11 сәуірінде АҚШ-та көрсетілді, онда Массиннің 1920 жылғы нұсқасын Филадельфиядағы Филадельфия оркестрі Леопольд Стоковскийдің жетекшілігімен орындады, ал Марта Грэм Таңдалған рөлін биледі. Балет Нью-Йоркке көшірілді, онда Массин көрермендердің ынталы екенін көріп қуанды, бұл Нью-Йорк тұрғындары балетке қатысты көзқарасын өзгерткенін көрсетеді деп ойлады. 1937 жылы алғашқы американдық қойылымды қазіргі заманғы би өкілі Лестер Хортон жасады. Оның нұсқасы түпнұсқадағы славяндық емес, Дикий Батыс аймағын және үнді билерін пайдаланды. Мәскеуде "The Rite" алғаш рет 1965 жылы Наталья Касаткина мен Владимир Васильевтің "Большой балет" үшін қойған хореографиялық нұсқасында көрсетілді. Бұл қойылым төрт жылдан кейін Ленинградтағы Кіші опера театрында көрсетілді. Джонсон бұл қойылымды "мемлекеттік атеизмнің өнімі, советтік пропаганданың жарқын мысалы" деп сипаттады. "The Guardians" басылымындағы Лук Дженнингстің жазуынша, соңында "бишілердің денесі терге малшық, кір және тыныстары естіледі". Бұл бидің бөлігі "Пина" фильмінде де пайда болды. Америкада 1980 жылы Пол Тейлор Стравинскийдің төрт қолды фортепианолық нұсқасын балалардың өлтірілуі және гангстерлік фильмдерге негізделген сюжет үшін музыкалық фон ретінде пайдаланды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің сыншысы бұл қойылымды "таңғажайып, толығымен бастауыш, қарапайым эмоцияларды тайпалық рәсімдердей терең білдіретін, әдейі қараңғылығымен ерекшеленіп, мағынасы зор" деп бағалады. 1987 жылдың 30 қыркүйегінде Джоффри балеті Лос-Анджелесте Нижинскийдің 1913 жылғы хореографиясының қалпына келтірілген нұсқасын көрсетті, ол бұрын қайта орындалмаған деп есептелген. Бұл қойылымды жылдар бойы зерттеудің нәтижесінде жасады, негізінен Милисент Ходсон түпнұсқалық партитуралар, заманауи эскиздер мен фотосуреттер, сондай-ақ Мари Рамберт және басқа да куәгерлердің естеліктерінен жинаған материалдарды пайдаланды. Ходсонның нұсқасы содан бері Киров балетімен 2003 жылы Мариинский театрында және сол жылы Ковент-Гарденде қойылды. 2012–2013 жылғы маусымда Джоффри балеті Техас университетінде (2013 жылдың 5-6 наурызы), Массачусетс университетінде (2013 жылдың 14 наурызы) және Кливленд оркестрімен (2013 жылдың 17-18 тамызы) сияқты көптеген сахналарда ғасырлық мерекелік қойылымдарды ұйымдастырды. Музыкалық баспагерлер Boosey & Hawkes балет алғашқы қойылымынан бері кем дегенде 150 қойылым жасалғанын, олардың көптегені классикалық туындыларға айналып, бүкіл әлемде орындалғанын хабарлады. Соңғы жылдары Молисса Фенли мен Хавьер де Фрутос салған солистік би нұсқалары және Майкл Кларктың панк-рок интерпретациясы пайда болды. 2004 жылғы "Ритм - осы!" фильмі дирижер Саймон Ратлдың Берлин филармониясымен және хореограф Ройстон Малдуммен бірлесіп, Берлиннің мемлекеттік мектептерінен 25 елден келген 250 баланың қатысуымен балетті сахналау жобасын көрсетеді. "Rites" (2008) қойылымында Австралия балеті Bangarra Dance Theatre-мен бірлесіп жер, ауа, от және су элементтерін аборигендердің көзқарасымен бейнеледі.

The ballet was first shown in the United States on 11 April 1930, when Massine's 1920 version was performed by the Philadelphia Orchestra in Philadelphia under Leopold Stokowski, with Martha Graham dancing the role of the Chosen One. The production moved to New York, where Massine was relieved to find the audiences receptive, a sign, he thought, that New Yorkers were finally beginning to take ballet seriously. The first American designed production, in 1937, was that of the modern dance exponent Lester Horton, whose version replaced the original pagan Russian setting with a Wild West background and the use of Native American dances. Moscow first saw The Rite in 1965, in a version choreographed for the Bolshoi Ballet by Natalia Kasatkina and Vladimir Vasiliev. This production was shown in Leningrad four years later, at the Maly Opera Theatre, and introduced a storyline that provided the Chosen One with a lover who wreaks vengeance on the elders after the sacrifice. Johnson describes the production as "a product of state atheism Soviet propaganda at its best". At the end, according to The Guardians Luke Jennings, "the cast is sweat streaked, filthy and audibly panting". Part of this dance appears in the film Pina. In America, in 1980, Paul Taylor used Stravinsky's four hand piano version of the score as the background for a scenario based on child murder and gangster film images. The New York Times critic declared the performance "a triumph totally elemental, as primal in expression of basic emotion as any tribal ceremony, as hauntingly staged in its deliberate bleakness as it is rich in implication". On 30 September 1987, the Joffrey Ballet performed in Los Angeles The Rite based on a reconstruction of Nijinsky's 1913 choreography, until then thought lost beyond recall. The performance resulted from years of research, primarily by Millicent Hodson, who pieced the choreography together from the original prompt books, contemporary sketches and photographs, and the recollections of Marie Rambert and other survivors. Hodson's version has since been performed by the Kirov Ballet, at the Mariinsky Theatre in 2003 and later that year at Covent Garden. In its 2012–13 season the Joffrey Ballet gave centennial performances at numerous venues, including the University of Texas on 5–6 March 2013, the University of Massachusetts on 14 March 2013, and with the Cleveland Orchestra on 17–18 August 2013. The music publishers Boosey & Hawkes have estimated that since its premiere, the ballet has been the subject of at least 150 productions, many of which have become classics and have been performed worldwide. More recently there have been solo dance versions devised by Molissa Fenley and Javier de Frutos and a punk rock interpretation from Michael Clark. The 2004 film Rhythm Is It! documents a project by conductor Simon Rattle with the Berlin Philharmonic and choreographer Royston Maldoom to stage a performance of the ballet with a cast of 250 children recruited from Berlin's public schools, from 25 countries. In Rites (2008), by The Australian Ballet in conjunction with Bangarra Dance Theatre, Aboriginal perceptions of the elements of earth, air, fire and water are featured.

Концерт қойылымдары

1914 жылы 18 ақпанда «The Rite» өзінің алғашқы концерттік орындалысын (балетсіз музыка) Санкт-Петербургте Серж Кусевицкий жетекшілігімен өткізді. Сол жылдың 5 сәуірінде Стравинский «Le Sacre» концерттік туындысының Париж казиносында халық арасында кең танылғанын өзі көзімен көрді. Орындалыс аяқталғаннан кейін, Монтекс жетекшілігімен композиторты әзірлеушілерінің иығында залдан шығарып, құрмет көрсетті. «The Rite» британдық концерттік тұңғыш рет орындалуы 1921 жылы 7 маусымда Лондонның Queen's Hall залында Юджин Гуссенс жетекшілігімен болды. Ал туындының американдық премьерасы 1922 жылы 3 наурызда өтті, онда Стоковский оны Филадельфия оркестрінің бағдарламасына қосты. Гуссенс сондай-ақ, 1946 жылы 23 тамызда Сидней симфониялық оркестрінің қонақ дирижері ретінде «The Rite» туындысын Австралияға, Сидней қалалық залына әкелуге жауапты болды. Стравинский алғаш рет 1926 жылы Амстердамдағы Concertgebouw оркестрінің концертінде осы туындыны дирижерлік етті; екі жылдан кейін ол оны Париждегі Salle Pleyel-ге өзі жетекшілік ете отырып, екі рет әкелді. Кейінірек ол бұл оқиғалар туралы: «Түрлі оркестрлермен жұмыс істеген тәжірибемнің арқасында мен қалағанымды, қалаған уақытта ала алатын болдым» деп жазды. Самалықтар бұл туындының концерт залында сахнаға қарағанда зор әсер еткеніне келіседі; Стравинскийдің музыкаға енгізген көптеген өзгертулері театр емес, концерт залын ескере отырып жасалды. Бұл туынды барлық жетекші оркестрлердің репертуарының маңызды бөлігіне айналды және Леонард Бернштейн оны «20 ғасырдың ең маңызды музыкалық туындысы» деп атады. 1963 жылы, премьерадан кейін 50 жыл өткен соң, Монте (сол кезде 88 жаста) Лондонның Корольдік Альберт залында естелік концерт өткізуге келісті. Композитордың жақын досы Исайя Берлиннің айтуынша, Стравинский оған өзінің музыкасын «сол қорқынышты қасапшының қолынан өлтіргісі келмейтінін» айтқан. Оның орнына ол сол кешке Ковент-Гардендегі Моцарттың «Фигароның үйленуі» операсының қойылымына билеттер алды. Достарының ықпалымен Стравинский операны бірінші актіден кейін тастап кетуге көндірілді. Ол Альберт-холлға «The Rite» орындалысы аяқталғанда келді; композитор мен дирижер білмейтін, шулы қол соққан көрермендер алдында жылы құшақтасты. Монтекс туралы жазған Джон Канарина бұл оқиғаға өзгеше көзқарас ұсынады, ол кеш соңында Стравинскийдің «Монтекс дирижерлердің ішінде жалғыз ғана «The Rite» туындысын арзандатпаған және өзінің даңқы үшін пайдаланбаған, сонымен қатар ол өмір бойы оны ең жоғары адалдықпен орындаған» деп мәлімдегенін жазды.

On 18 February 1914 The Rite received its first concert performance (the music without the ballet), in Saint Petersburg under Serge Koussevitzky. On 5 April that year, Stravinsky experienced for himself the popular success of Le Sacre as a concert work, at the Casino de Paris. After the performance, again under Monteux, the composer was carried in triumph from the hall on the shoulders of his admirers. The Rite had its first British concert performance on 7 June 1921, at the Queen's Hall in London under Eugene Goossens. Its American premiere occurred on 3 March 1922, when Stokowski included it in a Philadelphia Orchestra programme. Goossens was also responsible for introducing The Rite to Australia on 23 August 1946 at the Sydney Town Hall, as guest conductor of the Sydney Symphony Orchestra. Stravinsky first conducted the work in 1926, in a concert given by the Concertgebouw Orchestra in Amsterdam; two years later he brought it to the Salle Pleyel in Paris for two performances under his baton. Of these occasions he later wrote that "thanks to the experience I had gained with all kinds of orchestras I had reached a point where I could obtain exactly what I wanted, as I wanted it". Commentators have broadly agreed that the work has had a greater impact in the concert hall than it has on the stage; many of Stravinsky's revisions to the music were made with the concert hall rather than the theatre in mind. The work has become a staple in the repertoires of all the leading orchestras, and has been cited by Leonard Bernstein as "the most important piece of music of the 20th century". In 1963, 50 years after the premiere, Monteux (then aged 88) agreed to conduct a commemorative performance at London's Royal Albert Hall. According to Isaiah Berlin, a close friend of the composer, Stravinsky informed him that he had no intention of hearing his music being "murdered by that frightful butcher". Instead he arranged tickets for that particular evening's performance of Mozart's opera The Marriage of Figaro, at Covent Garden. Under pressure from his friends, Stravinsky was persuaded to leave the opera after the first act. He arrived at the Albert Hall just as the performance of The Rite was ending; composer and conductor shared a warm embrace in front of the unaware, wildly cheering audience. Monteux's biographer John Canarina provides a different slant on this occasion, recording that by the end of the evening Stravinsky had asserted that "Monteux, almost alone among conductors, never cheapened Rite or looked for his own glory in it, and he continued to play it all his life with the greatest fidelity".

Жалпы сипаты

Комментаторлар The Rites музыкасын көбінесе айқын тілмен сипаттаған; Пол Розенфелд 1920 жылы оны былай деп жазды: "қозғалтқыштардың ырғағымен соғылып, бұрандалар мен ұшқыш дөңгелектер сияқты айналып, еңбек ететін металл сияқты сынып, айқайлайды". Жақындағы бір талдауда The New York Times сыншысы Донал Хенахан "латулы аспаптардан шыққан қатты, ашулы аккордтар мен тимпаниден күркіреген соққылар" туралы айтты. Композитор Джулиус Харрисон шығарманың ерекшелігін теріс бағалады: ол Стравинскийдің "музыканың осы көптеген ғасырлар бойы тұрған барлық құндылықтарына деген жеккөрушілігін көрсетті – адамның барлық тырысы мен прогресі қорқынышты дыбыстарға орын беру үшін жойылды". "Көңілді құс" шығармасында Стравинский битоналдылықпен (бір уақытта екі түрлі тональностьты қолдану) тәжірибе жасауды бастады. Ол бұл әдісті "Петрушка" шығармасында одан әрі дамытты, бірақ толық әсерін "Рит" үшін сақтап қалды, онда, сарапшы Э. Уайт түсіндіргендей, ол "оны логикалық шешіміне жеткізді". Уайт музыканың күрделі метрикалық ерекшелігін де атап өтеді, онда екі және үш уақыттың үйлесімдері бар, онда күшті, ретсіз соққы күшті соққы аспаптарымен күшейтіледі. Музыкалық сыншы Алекс Росс Стравинскийдің дәстүрлі орыс халық музыкасын шығармаға бейімдеу және сіңірудің ерекше процесін сипаттады. Ол "оларды ұнтақтап, мотивтік бөліктерге айналдырып, қабаттап, содан кейін кубистік коллаждар мен монтаждар түрінде қайта құрады". Шығарманың ұзақтығы шамамен 35 минутты құрайды.

ІІ бөлім: Құрбандық

ІІ бөлімнің байланыстылығы алдыңғы бөлімге қарағанда артық. Хилл музыканы кіріспе сөздің бастамынан соңғы бидің аяқталуына дейін созылатын доға тәрізді сипаттайды. Тарускин «The Rite-тің ерекше статусының бір белгісі – оған арналған кітаптардың саны, ол кез келген басқа балеттен, тіпті жеке музыкалық шығармадан да көп» деп жазады. Келлидің пікірінше, 1913 жылғы премьера «20 ғасыр музыкасы тарихындағы ең маңызды бір сәт» деп есептелуі мүмкін, ал оның салдары 21 ғасырда да сезіледі. Росс «The Rite» шығармасын болашақты көрсететін туынды деп сипаттайды, ол классикалық композициядағы «екінші авангард» дәуірін болжады – бұл дене музыкасы, емес, сана музыкасы, онда «мелодиялар сөздің үлгілерін қайталайды; ырғақтар бидің күшіне сай келеді, гармониялар өмірдің шын мәнісіндегі қаталдығын көрсетеді». Бұл туынды музыкадағы модернизмнің алғашқы үлгілерінің бірі саналады. 20 ғасыр композиторларының арасында «The Rite» шығармасына ең көп әсер еткен – Стравинскийдің замандасы, 1913 жылғы премьераға қатысқан Эдгард Варез. Росс айтуынша, Варез әсіресе «қатал гармониялар мен жігерлендіретін ырғақтарға» қызығушылық танытқан, оларды өз концерттік туындысында толыққанды пайдаланған – «Amériques» (1921), үлкен оркестрге қосымша арыстанның аңырауы мен зарлаған сиренаның дыбыстарын қосып. Аарон Копландқа Стравинский студенттік кезінде ерекше ықпал еткен, ол «The Rite» шығармасын «ауыстырылған акцент пен политональды аккордтың онжылдығын» жасаған шедевр деп санады. Копланд Стравинскийдің кішкентай бөлімдерде композициялау тәсілін қабылдады, содан кейін бастаудан соңына дейін жұмыс істеудің орнына оларды ауыстырып, қайта құрастырды. Росс Копландтың «Billy the Kid» балеті музыкасы «The Rite» балетінің «Жазғы айналымдар» бөлімінен тікелей алынғанын айтады. Оливье Мессиан үшін «The Rite» ерекше маңызға ие болды; ол туындыны үнемі талдап, түсіндіріп отырды, бұл оған ырғақтық күш пен материалды жинаудың тұрақты үлгісін берді. Стравинский туындының тым интеллектуалды талдауына күмәндана қарады. «Адам әр нотаның себебін тапты және 3-беттегі кларнет желісі 19-беттегі мүйіздің инвертті контрпункты екенін айтты. Мен бұл туралы ешқашан ойламаған едім», - деп Мишель Легран Пьер Булездің бұл мәселеге қатысты пікірін сұрағанда айтқан сөзі ретінде келтіріледі. Премьерадан кейін жазушы Леон Валлас Стравинскийдің өзінің заманынан 30 жыл бұрын, 1940 жылы тыңдауға лайықты музыка жазғанын айтты. Сәйкестік бойынша, сол жылы Уолт Дисней «Фантазия» анимациялық фильмін шығарды, онда «The Rite» және басқа классикалық композициялардан музыка қолданылды, дирижерлік еткен – Стоковски. Кейінірек Стравинский бейімделуді ұнатпағанын мәлімдеді, бірақ Росс айтқандай, ол сол кезде ешқандай сын айтқан жоқ; Росс айтуынша, композитор Пол Хиндемит «Игорь оны жақсы көретін сияқты» деп байқаған.

Part II has a greater cohesion than its predecessor. Hill describes the music as following an arc stretching from the beginning of the Introduction to the conclusion of the final dance. Taruskin writes that "one of the marks of The Rite's unique status is the number of books that have been devoted to it—certainly a greater number than have been devoted to any other ballet, possibly to any other individual musical composition " According to Kelly the 1913 premiere might be considered "the most important single moment in the history of 20th century music", and its repercussions continue to reverberate in the 21st century. Ross has described The Rite as a prophetic work, presaging the "second avant garde" era in classical composition—music of the body rather than of the mind, in which "[m]elodies would follow the patterns of speech; rhythms would match the energy of dance sonorities would have the hardness of life as it is really lived". The work is regarded as among the first examples of modernism in music. Among 20th century composers most influenced by The Rite is Stravinsky's near contemporary, Edgard Varèse, who had attended the 1913 premiere. Varèse, according to Ross, was particularly drawn to the "cruel harmonies and stimulating rhythms" of The Rite, which he employed to full effect in his concert work Amériques (1921), scored for a massive orchestra with added sound effects including a lion's roar and a wailing siren. Aaron Copland, to whom Stravinsky was a particular inspiration in the former's student days, considered The Rite a masterpiece that had created "the decade of the displaced accent and the polytonal chord". Copland adopted Stravinsky's technique of composing in small sections which he then shuffled and rearranged, rather than working through from beginning to end. Ross cites the music of Copland's ballet Billy the Kid as coming directly from the "Spring Rounds" section of The Rite. For Olivier Messiaen The Rite was of special significance; he constantly analysed and expounded on the work, which gave him an enduring model for rhythmic drive and assembly of material. Stravinsky was sceptical about over intellectual analysis of the work. "The man has found reasons for every note and that the clarinet line in page 3 is the inverted counterpoint of the horn in page 19. I never thought about that", he allegedly replied to Michel Legrand when asked about Pierre Boulez's take on the matter. After the premiere the writer Léon Vallas opined that Stravinsky had written music 30 years ahead of its time, suitable to be heard in 1940. Coincidentally, it was in that year that Walt Disney released Fantasia, an animated feature film using music from The Rite and other classical compositions, conducted by Stokowski. In later life Stravinsky claimed distaste for the adaptation, though as Ross remarks, he said nothing critical at the time; according to Ross, the composer Paul Hindemith observed that "Igor appears to love it".

Жазбалар

1929 жылы «The Rite» атты алғашқы граммофондық дискілер шыққанға дейін Стравинский «Aeolian Company» компаниясының Лондон бөлімшесі үшін шығарманың фортепианолық нұсқасын жасауға көмектесті. Ол сондай-ақ француздық «Pleyel» компаниясы өндірген «Pleyela» үшін әлдеқайда толық аранжировка жасады, және 1921 жылдың сәуір және мамыр айларында олармен екі келісімшартқа қол қойды, осы келісімшарттар бойынша оның көптеген ерте туындылары осы форматта қайта жарияланды. «Жазғы салт» әнінің «Pleyela» нұсқасы 1921 жылы жарық көрді, ал британдық пианист Рекс Лоусон осы шығарманы алғаш рет 1990 жылы осы түрінде жазды. 1929 жылы Стравинский мен Монтеу «The Rite» атты алғашқы оркестрлік граммофондық жазбаны жүргізу үшін бәсекелесті. Стравинский «L'Orchestre des Concerts Straram» оркестрін «Columbia» лейбліне жаздырды, ал Монтеу сол уақытта оны «HMV» лейбліне жаздырды. 1930 жылы Стоковскийдің нұсқасы жарық көрді. Стравинский 1940 және 1960 жылдары тағы екі жазба жасады. Сыншы Эдвард Гринфилдтің сөзіне қарағанда, Стравинский техникалық тұрғыдан аса көрнекті дирижер болмаған, бірақ Гринфилдтің айтуынша, 1960 жылы «Columbia» симфониялық оркестрімен жасаған жазбасында композитор «ерекше күш пен сергектікпен» орындауға шабыттандырды. Роберт Крафтпен болған әңгімелерінде Стравинский 1960-шы жылдарда жасалған «The Rite» әнінің бірнеше жазбаларын қарастырды. Ол Герберт фон Караянның 1963 жылы Берлин филармониясымен жасаған жазбасын жақсы деп ойлады, бірақ «орындауы тым жарқыраған, нағыз емес, жабайылықтың көрінісі ғана». Стравинский Пьер Булездің «Orchestre National de France» (1963) оркестрімен жасаған жазбасының «күткеннен нашар, өте жаман тембр мен дәмсіз өзгерістер» енгізілгенін айтты. Ол 1962 жылы Мәскеу мемлекеттік симфониялық оркестрінің музыканы орысша дыбыстатқанын мақтап, «осылай болу керек» деді, бірақ Стравинскийдің соңғы шешімі бойынша бұл үш орындаудың ешқайсысы сақтауға лайық емес еді. 2013 жылға қарай «The Rite» әнінің 100-ден астам әртүрлі жазбасы сатылымда болды, ал одан да көп жазбалар кітапханалардың дыбыс архивтерінде сақталды. Ол 20 ғасырдың ең көп жазылған музыкалық туындыларының біріне айналды.

Before the first gramophone disc recordings of The Rite were issued in 1929, Stravinsky had helped to produce a pianola version of the work for the London branch of the Aeolian Company. He also created a much more comprehensive arrangement for the Pleyela, manufactured by the French piano company Pleyel, with whom he signed two contracts in April and May 1921, under which many of his early works were reproduced on this medium. The Pleyela version of The Rite of Spring was issued in 1921; the British pianolist Rex Lawson first recorded the work in this form in 1990. In 1929 Stravinsky and Monteux vied with each other to conduct the first orchestral gramophone recording of The Rite. While Stravinsky led L'Orchestre des Concerts Straram in a recording for the Columbia label, at the same time Monteux was recording it for the HMV label. Stokowski's version followed in 1930. Stravinsky made two more recordings, in 1940 and 1960. According to the critic Edward Greenfield, Stravinsky was not technically a great conductor but, Greenfield says, in the 1960 recording with the Columbia Symphony Orchestra the composer inspired a performance with "extraordinary thrust and resilience". In conversations with Robert Craft, Stravinsky reviewed several recordings of The Rite made in the 1960s. He thought Herbert von Karajan's 1963 recording with the Berlin Philharmonic, was good, but "the performance is too polished, a pet savage rather than a real one". Stravinsky thought that Pierre Boulez, with the Orchestre National de France (1963), was "less good than I had hoped very bad tempi and some tasteless alterations". He praised a 1962 recording by The Moscow State Symphony Orchestra for making the music sound Russian, "which is just right", but Stravinsky's concluding judgement was that none of these three performances was worth preserving. As of 2013 there were well over 100 different recordings of The Rite commercially available, and many more held in library sound archives. It has become one of the most recorded of all 20th century musical works.

Басылымдар

Алғашқы жарияланған ноталар жинағы 1913 жылы төрт қолға арналған фортепианолық әдестеме болды (Edition Russe de Musique, RV196). 1914 жылдың тамызында соғыс басталғандықтан, толық оркестрлік ноталар жинағының жариялануына кедергі келтірілді. 1920 жылы туынды қайта жандандырылғаннан кейін, жеті жыл бойы оны естімеген Стравинский, 1921 жылы жарияланған ноталарға көптеген түзетулер енгізді (Edition Russe de Musique, RV 197/197b. үлкен және кішкентай ноталар). Түзетулер мен түзетілген басылымдардың музыкалық емес себебі авторлық құқық заңнамасы болды. Композитор Galaxy Music Corporation (Editions Russe de la Musique, бастапқы баспагердің агенттері) компаниясынан Associated Music Publishers компаниясына сол кезде ауысты, және оркестрлер толық туынды мен қайта қарастырылған Құрбандық биіне сәйкес келетін екі баспагерден екінші рет жалға алу ақысын төлеуге құлшынбады; сонымен қатар, қайта қарастырылған би тек Америкада жариялануы мүмкін еді. 1948 жылғы ноталар жинағы Америкада авторлық құқықты қорғады, онда ол жойылған еді, бірақ Boosey (Editions Russe каталогын сатып алған) қайта қарастырылған финалға құқықтарға ие болған жоқ. 1929 жылғы, 1948 жылы қайта қарастырылған ноталар жинағы "The Rite" қойылымының көптеген қазіргі орындалуларының негізін құрайды. Boosey & Hawkes өздерінің 1948 жылғы басылымын 1965 жылы қайта шығарды және 1967 жылы жаңадан өрнектелген басылымды (B&H 19441) шығарды. Компания сондай-ақ 1952 жылы 1913 жылғы фортепианолық әдестеменің өзгертілмеген қайта басылымын (B&H 17271) және 1967 жылы 1929 жылғы түзетулерді қамтитын фортепианолық нұсқасын қайта шығарды. 2000 жылы Kalmus Music Publishers компаниясы Филадельфия оркестрінің бұрынғы кітапханашысы Клинт Нивег жасаған 21 000-нан астам түзетулерді қамтитын басылымды шығарды. Содан бері жарияланған қателер тізіміне тағы 310 түзету қосылды. 2021 жылы Serenissima Music компаниясы Стравинскийдің қолжазбасына негізделген 2 200 түзетулерді қамтитын, 2000 жылғы ескі басылымды ескірген жаңа Nieweg басылымын шығарды.