Кіріспе

Хачатурянның "Гаян" балетінен "Сабыр биі" – Арам Хачатурянның "Гаян" балетінің (1942) соңғы актісіндегі музыкалық бөлім, онда бишілер сабырмен өнер көрсетеді. Композитордың өзінің айтуынша, бастапқыда "Күрд биі" деп аталған, кейін "Сабыр биі" болып белгілі болған бұл туынды, репетициялар басталғаннан кейін Киров театрының директорының талабымен жазылған. Хачатурян партитураны аяқталған деп есептесе де, соңғы актіге қосымша би қосуға мәжбүр болды. "Сабыр биі" 20 ғасырдың ең танымал музыкалық шығармаларының бірі саналады. Ол поп-артистердің орындауында кеңінен танымал болды, алғаш рет 1948 жылы АҚШ-та, содан кейін басқа елдерде де. Он жылдықтар бойы фильмдер мен телешоуларда жиі қолданылуы оның даңқына үлкен үлес қосты. "Сабыр биі" кем дегенде бес елден келген көптеген мәнерлеп сырғанаушылардың өнер бағдарламаларында пайдаланылған.

Құрамы

Ол перкуссиялық аспаптарды, әсіресе ксилофонды (немесе тубафонды) пайдалануымен ерекшеленеді. Дэниел Четельдің айтуынша, онда ксилофон жетекшілік ететін "өте белсенді перкуссия" және "сурнай мен тромбон үшін эффектілі глиссандо" бар. Тигран Мансурианның сөзіне қарағанда, бұл Гюмриден шыққан әрмендік той биінің синтезі, "Америкадан келгендей" сезім беретін саксофондық контрапунктпен байланысқан. Ағаштан жасалған үрлемелі аспаптарға пикколо, гобой және бас-кларнет жатады. Арфа тұрақты түрде ойнайды, ал селеста ән соңында ғана естіледі. "Нью-Йорк Таймс" газеті Хачатурянның "Бейіт биін ешқашан мойындамағанын", бірақ оның басқа шығармаларына назар аудармаудан қынжырланғанын жазды. Ол америкалық журналиске: "Бұл менің көйлегімдегі бір түйме ғана, ал менде олардан көп" деді. Николай Капустиннің айтуынша, Хачатурянға "адамдар оның Бейіт биін үнемі орындап, сонымен бірге сыбызғылауы" ұнамайтын. Капустин Хачатурянның бірде "біз үшін осындай орындалуды еліктегенін" айтты. Біз күліп отырдық. Хачатурянның, Прокофьев сияқты, ерекше юморі болды. Олар достарымен әзілдесетін, бірақ тек жақын адамдарымен ғана, кез келген адаммен емес. Стивен Пул оның "ксилофонмен акценттелген, қайта-қайта орындалатын мелодиясы" "музыкалық стереотипке айналған, әлемдік деңгейде танылған" деді. Джед Дистлер оны "жаман атқа ие" деп сипаттаса, Дэвид Мермельштейн оны "көзге жараспайтын және кең таралған" деп атады. Басқа сыншылар оны "шапшаң темпте", "көзге жарқын", "көңілді", "қуатты", "жалынды", "жоғары кернеулі, құлаққа жағымды және ырғақты тұрақты" деп сипаттады.

Классикалық орындаушылықтар мен жазбалар

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Хачатурянның "Гаян" балетінен билердің жазбалары батысқа жеткенде, "Сабер биі" "бірден сенсация тудырып, классикалық хитке айналды". 1948 жылы "Сабер биі" әнінің үш дискісі Billboard тізілімінде классикалық өнердің ең көп сатылатын жазбаларының бірінші орынына жетті: Чикаго симфониялық оркестрі (дирижері Артур Родзинский), Нью-Йорк филармониясы (дирижері Ефрем Курц). 1966 жылы Михаил Рожков пен Георгий Миняев оны Совет Орталық Телевидениесінде балалайка мен гитарада орындады. Дейв Эдмундстың Love Sculpture тобының электр гитаралық нұсқасы 1968 жылдың желтоқсанында Ұлыбританияның сингл тізімінде 5-орынға жетті. Швейцарияда 6-орын, Нидерландыда 20-орын, Батыс Германияда 28-орын алды. Голландиялық рок-тобы Ekseption 1969 жылы дебюттік альбомында оны қайта жазды. 1970 жылы "Боян" орыс халық аспаптар оркестрі оны "Голубой огонёк" советтік шоу-бағдарламасында орындады. Джеймс Ласт оны 1972 жылы "Ресей күндіз бен түні арасында" альбомында шығарды. Spontaneous Combustion 1973 жылы екі нұсқасы бар сингл шығарды: топтың өндірген "Сабер биі" және Роберт Фрипптің (гитарамен) өндірген "And Now For Something Completely Different! Sabre Dance". Британ-американдық рок-тобы The Pretenders 1979 жылы Лондонның Marquee Club-ында орындады, ол кейіннен 2006 жылы олардың дебюттік альбомының қайта шығарылуына енгізілді. Ағылшын панк-рок тобы The Boys оны 1979 жылғы "To Hell with the Boys" альбомында жариялады. Иван Реброфф оны 1982 жылы Сиднейдегі концертте орындады. Немец панк-рок әншісі Нина Хагеннің 1985 жылғы "Nina Hagen in Ekstasy" альбомындағы "The Lord's Prayer" әнінде "Сабер биінен" үзінділер бар. Ағылшын панк-рок тобы U.K. Subs оны 1988 жылғы "U.K. Subs" альбомында қайта жазды. Ағылшын панк-рок тобы Toy Dolls оны 1989 жылғы "Wakey Wakey" альбомында қайта жазды. Минскідегі "Чаровницы" әйелдер тобы 1989 жылы Мәскеудегі Лужники спорт сарайында жаңа жылдық концертте орындады. Немецтік хэви-метал тобы Mekong Delta оны 1992 жылғы "Kaleidoscope" альбомында қайта жазды. Cheap Trick тобының 1994 жылғы "Didn't Know I Had It" синглінің үшінші трегі. Ол 1994 жылғы "Death Row" альбомынан Accept тобының "Содом мен Гоморра" әнінде кеңінен қолданылды. Чехиялық Master's Hammer металл тобының 1995 жылғы "Šlágry" альбомында "Šavlový tanec" бар. Британдық Skyclad хэви-метал тобы оны 1996 жылғы "Irrational Anthems" альбомында қайта жазды. Ванесса Мэйдің нұсқасы 2004 жылғы "Choreography" альбомында пайда болды. Ол 2004 жылғы "Classified" альбомындағы "Highly Strung" әнінде қолданылды. Американдық рок-музыканты Тони Левин оны 2006 жылғы "Resonator" альбомында жариялады.

Халықтық мәдениетте қолдану

"Sabre Dance" көптеген жылдар бойы көптеген фильмдерде, анимациялық фильмдерде, телесериалдарда, бейне ойындарда және жарнамаларда қолданылып келеді, көбінесе әзілдік эффекттер үшін. Бұл туындының кең танылуына көшпенді цирктерде және "Эд Салливан Шоуы" сияқты телешоуларда, мысалы, табақ айналдырушылар сияқты жаңалықты өнер көрсетілген кезде, сүйемелдеу ретінде жиі қолданылуы ықпал етті. 2013 жылдың 6 маусымында, Хачатурянның туғанына 110 жыл толуына орай, Ереван Каскадында "Барэкамутюн" би ансамблі мен Армения филармониясы "Көшедегі семсер биінің" заманауи нұсқасын орындады.

Фильмдер мен сериалдар

"Sabre Dance" әні қолданылған фильмдерге "Бродвейдің Барклилері" (1949), "Бір, екі, үш" (1961), "Жүйе" (1964), "Ланс-капрал Збруевтің жеті қалыңдығы" (1970), "Амаркорд" (1973), "Жақсы, сен күте тұр!" 6-шы эпизод "Ауыл" (1973), "Pee wee's Big Adventure" (1985), "Jumpin' Jack Flash" (1986), "Repentance" (1987), "Punchline" (1988), "Hocus Pocus" (1993), "Radioland Murders" (1994), "The Hudsucker Proxy" (1994), "Суды ішпе" (1994), "Мен таңғажайып адамға үйлендім!" (1997), "Vegas Vacation" (1997), "A Simple Wish" (1997), "Blues Brothers 2000" (1998), "The Lion King 1½" (2004), "Kung Fu Hustle" (2005), "Scoop" (2006), "Sicko" (2007), "Ghost Town" (2008), "Witless Protection" (2008), "Le Concert" (2009), "Pájaros de papel" (2010), "Sabre Dance" (2015) жатады. Бұл ән "The Amazing Race 28" телешоуында қолданылды, онда командалар Арменияға сапар шегіп, Ереван опера театрында келесі нұсқауды іздеуге тиіс болды.

Спортта пайдалану

Ұлттық хоккей лигасының (NHL) «Буффало Сэбрс» командасы 1970 жылы құрылғаннан бері осы туындыны тақырыптық ән ретінде пайдаланып келеді. Бір уақытқа тоқтатылғаннан кейін, «Sabre Dance» 2011 жылы қайтадан олардың тақырыптық әні болды. 2010-2013 жылдары «Sabre Dance» украиналық футбол клубы «Шахтер Донецк» стадионында, армян футболшысы Хенрих Мхитарян гол соққан сайын ойнатылды. «Sabre Dance» 2014 жылғы қысқы Олимпиаданың ашылу салтанатында, 7 ақпан күні Ресейдің Сочи қаласындағы «Фишт» Олимпиада стадионында орындалды.