Кіріспе

Геосаяси теория және академиялық ой мектебі. Гуманитарлық ғылымдардағы сындық теория шеңберінде сындық геосаясат – мемлекеттік саясат шеберлерінің белгілі бір жерлер туралы ұғымдарды құруы, осы ұғымдардың олардың саяси мінез-құлқы мен саяси шешімдеріне әсер етуі және нығайтуы, сондай-ақ адамдардың жерлер мен саясат туралы өз түсініктерін қалыптастыруына ықпал ететініне негізделген академиялық ой мектебі. Сындық геосаясат геосаясатты төрт байланысты аспектіден тұрады деп қарастырады: халық геосаясаты, ресми геосаясат, құрылымдық геосаясат және қолданбалы геосаясат. Геосаясатты сынауға бағытталған зерттеулер геосаяси дискурстар, геосаяси тәжірибе (яғни сыртқы саясат) және геосаясат тарихына қатысты мәселелерді талдауды жалғастыруда.

Негізгі идеялар мен ұғымдар

Постструктурализмге және постколониалдық зерттеулердің әртүрлі нұсқаларына негізделген сын геосаяси сараптама, негізінен, геосаяси дискурстардың жұмыс істеуімен, өзара әрекеттесуімен және оларға қарсы күресумен айналысады. Бұл постструктуралистік көзқарас, әлемдік саяси кеңістіктің шындығы тәуелсіз, бәрін білетін бақылаушыларға ғана ашылмайды деп санайды. Керісінше, геосаяси білімдер белгілі бір субъектілік позициялардан туындайтын, ішінара және орналасқан ретінде қарастырылады. Осы тұрғыда, геосаяси тәжірибелер бәсекелес идеялар мен дискурстардың күрделі жиынтығынан туындайды және оларды өз кезегінде өзгертеді. Географиялық үлгілер мен процестердің, бір жағынан, және түрлі дискурстардың, екінші жағынан арасындағы байланыс, бұқаралық ақпарат құралдары мен коммуникация географиясына маңызды үлес қосады. Бұл сонымен қатар геосаяси тәжірибе проблемасыз "дұрыс" немесе "табиғи" емес екенін көрсетеді. Геосаяси білім ішінара, орналасқан және денеге енген ретінде қарастырылғандықтан, ұлттық мемлекеттер сын геосаясатындағы геосаяси талдаудың жалғыз "заңды" бірлігі емес. Оның орнына, геосаяси білім көбірек тараған болып көрінеді, ал "халықтық" геосаяси дискурс "формалды" және "практикалық" геосаясатпен қатар қарастырылады. Геосаяси ойдың осы үш "бағыты" төменде сипатталған:

Халықтық геосаясат

Халықтық геосаясат – геосаяси білімді қалыптастырудың бір жолы. Ол геосаяси идеялардың мемлекет, зиялы элиталар және саясаткерлер ғана емес, сонымен қатар халықтық мәдениет және күнделікті практикалар арқылы қалыптасатынын және таратылатынын көрсетеді. Халықтық мәдениет фильмдер, кітаптар, журналдар сияқты құралдарды пайдаланып, әлемдік саясатқа қатысты ортақ түсініктерді құрайды.

Геосаясаттың пайда болуы

Критикалық геосаясат – француз географы Ив Лакосттың "La géographie ça sert d'abord à faire la guerre" ("География ең алдымен соғыс жүргізу үшін керек") атты еңбегі 1976 жылы жарық көргеннен және "Hérodote" журналын құрғаннан кейін кеңінен танымал болған үздіксіз дамып келе жатқан жоба. Бұл тақырып 1990-шы жылдары, ішінара 1996 жылы "Political Geography" журналының "Критикалық геосаясат" арнайы санының (том 15/6 7) және сол жылы Gearóid Ó Tuathail-дің "Критикалық геосаясат" атты маңызды кітабының жарық көргенінің арқасында ағылшын тіліндегі география әдебиеттеріне енді. Ó Tuathail-дің 1996 жылғы "Критикалық геосаясат" кітабы сол кездегі бұл ғылым саласының жай-күйін анықтады және оның әдістемелік және интеллектуалдық негіздерін қалыптастырды. Еуропаның тарихи рөлі геосаясаттағы сын тұрғысынан қарастырылған еңбектердің бай дәстүріне ие, бұл Алан Инграм, Мерже Куус және Чи Юань Вун редакциялаған Routledge баспасының "Критикалық геосаясат" сериясы, сондай-ақ Яннис Стивахтис редакциялаған "Критикалық еуропалық зерттеулер" сериясында (Routledge баспасы) көрініс тапқан. Бұл салаға Жозеф Борёчтың "Еуропалық одақ және жаһандық әлеуметтік өзгерістер: сындық геосаяси-экономикалық талдау" атты кітабы да үлес қосты.