Кіріспе

Шешілген спорттық матчтың соңына таяу уақыт. Спортта, "қоқыс уақыты" – бұл ойынның барысы айқын болған, нәтижесі анықталған кезде, жаттықтырушылардың бірі немесе екеуі де негізгі ойыншыларын қосалқы ойыншылармен алмастыратын кезең. Мұның мақсаты көбінесе тәжірибесі аз немесе жас ойыншыларға ойын тәжірибесін беру, сондай-ақ, ең жақсы ойыншыларды жарақат алу қаупінен сақтау болып табылады.

Атауы

Қоқыс уақыты атауын ойынның осы кезеңіндегі ойын сапасының күрт төмендеуіне байланысты алған. Мұның екі басты себебі бар. Біріншіден, сол кездегі ойыншылар көбінесе жас және тәжірибесіз болады, олар негізгі құрамдағы ойыншылардай жиі ойнамайды. Екіншіден, көбінесе алаңға шықпайтын ойыншылар болашақта көбірек ойнауға ұмтылады, сондықтан алаңға шыққанда, командалық ойынды жақсы орындаудан гөрі жеке өзін көрсетуге тырысады; бұл әсіресе қоқыс уақытында айқын байқалады, себебі сол кезде жеңімпаз команда анықталған болады.

Қолданылуы

Қоқыс уақытында артта қалған команда кейде ерекше жоғары статистика жинап алады, бұл олардың нақты ойын көрсетіміне қатысты нәтижелер тізімінің бұрмалануына әкеледі. Мысалы, американдық футболда, егер жеңілген команда бірнеше тачдаунға артта қалса, шабуыл толығымен есе жіберуге тырысуы мүмкін. Сонымен қатар, жетекші команда (қорғаныс шебінде, екінші немесе үшінші құрам ойыншылары) оларға ойынды аяқтауға мүмкіндік береді (бұл оларға уақытты тоқтату арқылы пайда әкеледі). Бұл статистикада жеңілген команданың көптеген пастың қашықтығын көрсетуі мүмкін, бұл команданың іс жүзінде жақсы ойнағанын көрсетеді. Кейбір жағдайларда екі команда да қоқыс уақытында екінші немесе үшінші құрам ойыншыларын қолданады, ал колледжде, егер бірінші құрам ойыншылары драфтқа жарамды кіші немесе үлкен курстың студенттері болса, екінші және үшінші құрам ойыншылары келесі маусымда бірінші құрамға ілігу үшін мүмкіндік алады. Кейде резервтік ойыншылар қоқыс уақытында алған тәжірибе олардың дамуы үшін өте маңызды болуы мүмкін, себебі оларға ойын уақытын алу қиын (әсіресе резервтік квотербек сияқты белгілі бір позицияларда), бірақ бұл тәжірибе қоқыс уақытының жоғары қысыммен жүрмейтіні және ерекше стратегиялар қолданылуы мүмкін деген ескертумен бірге келеді. Бұл стратегияны толықтырып, командалар бірінші құрам ойыншыларын қоқыс уақытында тынықтырады, оларға көбірек демалыс беруге және болашақ ойындарда жарақат алудан сақтануға мүмкіндік береді. Бейсболда, үлкен есеппен жеңіліп жатқан командалар көбінесе ұзақ рельефтік немесе тіпті позициялық ойыншыны питчер ретінде пайдаланады; соңғысы болашақ ойындар үшін булпенді сақтап қалады. Жалпы алғанда, әрқашан олай бола бермейді, бірақ американдық футболда жеңілген команданың жеңімпаз командаға қарағанда көбірек пастың қашықтығына ие болуы жиі кездеседі. Көбінесе колледж ойынында, бірінші курс студенті квотербек жоғары сыныпты квотербек ойынды шешуші емес жағдайға жеткізгеннен кейін қоқыс уақытында ойнайды, екінші немесе үшінші құрам қабылдаушыларымен және шабуылшыларымен тәжірибе жинап алады. Әсіресе жастар деңгейінде, қоқыс уақытын жою үшін мейірімділік ережесі қолданылады, бұл жеңіс маржасы еңсерілмейтін деңгейге жеткен кезде ойынды автоматты түрде аяқтайды.

Ережелер

Кейбір спорт түрлерінде, ойын аяқталуға жақын қалғандағы "жазба ережесіз қағидалар" бар. Олар бойынша, көш бастап келе жатқан команда бастапқы ойыншыларын алаңда ұзақ ұстамауы, есесін арттыруға артық күш жұмсамауы, және аса қиын немесе көз тартарлық әрекеттер жасаудан аулақ болуы керек. Мұндай әрекеттер қарсыласын ұялтпақ немесе кемсітпек болып жасалған, спортқа жатпайтын әрекет ретінде қарастырылады. Ал кейбір жағдайларда бұл қарсыластың немесе команданы сынағандардың өшігуі болуы мүмкін (осындай мінез-құлықты толық түсіндіру үшін "есепті көтеру" деген мақаланы қараңыз). Дегенмен, команданың есепті көтеруге заңды себептері болуы мүмкін, мысалы, жеңіс маржасы рейтингтерде маңызды рөл атқарса, бұрынғы Bowl Championship Series жүйесінде көп жылдар бойы осылай болған.

Спорт түріне тән

"Қалдық уақыт" деген тіркес – баскетбол терминдерінің бірі. Олардың көптегені телекомментатор Чик Херн тарапынан ойлап табылған немесе оның хабарларында қолдану арқылы кеңінен танымал болған деп саналады. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл термин бокс сияқты жекпе-жек спортында қолданылмайды, себебі онда соңғы секундтарда үлкен есебімен ұтылып бара жатқан қарсылас нокаутқа түсіріп жеңіске жете алады.