Құрған динозаврлар туысы: Уненлагия

Кіріспе

Құрып кеткен динозаврлар туысы, динозавр

Уненлагия (латын тіліндегі мапудунгун тілінде "жартылай құс" деген мағынаны білдіреді) – Соңғы креда кезеңінде Оңтүстік Америкада өмір сүрген дромаэозаврид теропод динозаврының туысы. 1997 жылы Фернандо Эмилио Новас және Пабло Пуэрта Уненлагия комахуэнсис (Unenlagia comahuensis) деп атап, сипаттады. Туыстың атауы мапуче тіліндегі uñùm, "құс" және llag, "жартылай" сөздерінен алынған, себебі сипаттаушылар бұл түрді құстар мен негізгі тероподтар арасындағы байланыс деп есептеді. Түр атауы Комахуэ аймағына сілтеме жасайды. 2004 жылы Хорхе Кальво, Хуан Порфири және Александр Келнер оны екінші түр ретінде атап, сипаттады: Уненлагия пайнемили (Unenlagia paynemili). Бұл түр атауы Пайнемиль қауымының басшысы Максимино Пайнемильдің құрметіне берілген. Голотипі – MUCPv 349, жартылай қаңқа, оған бір иық сүйегі және екі ұялы сүйек кіреді. Бірнеше паратиптер де анықталды: MUCPv 343, тырнақ; MUCPv 409, ішінара иілгіш сүйек; MUCPv 415, саусақ сүйегі және MUCPv 416, омыртқа. Кейбір зерттеушілер Невкенрапторды (Neuquenraptor) Уненлагияның кіші субъективті синонимі деп санайды.

Сипаттама

Unenlagia денесінің ұзындығы күмәнді, себебі белгілісі тек аяқтарының ұзындығы ғана, ал оны Dromaeosauridae-лердің төмен орналасқан пропорцияларын немесе ұзын аяқты базальдық құстардың пропорцияларын қолданып экстраполяциялау керек пе деген мәселе бар. және тек қана ұзындығы. Дегенмен, Томас Холц Unenlagia-ның ұзындығын 9,1 метр, ал салмағын 22,7 кг (20-50 фунт) деп бағалаған. Сондай-ақ, бас пішінінің түсіндірілуі қысқа тұмсықты дромеозавридтік ерекшеліктен кейіннен табылған туысқан түрлері Buitreraptor және Austroraptor-дан белгілі созылған пішінге өзгерді. Новас пен Пуэртаның зерттеулерінде Unenlagia-ның жамбас аймағы, әсіресе илиумның пішіні, ертедегі құс Archaeopteryx-ке өте ұқсас болған. Unenlagia-ның иық белдеуі бастапқыда қабырғалардың үстіне орналасқан жалпақ scapula арқылы, иық буынын бүйірге қарай жылжытып, ұшуға бейімделгендей түсіндірілді. Бұл Филип Сентердің кейінірек жасаған гипотезасына сәйкес келді, ол Unenlagia сияқты құс емес тероподтардың алдыңғы аяқтарын арқасынан жоғары көтере алмайтынын, тіпті Archaeopteryx сияқты ең алғашқы құстардың да солай болатынын айтқан. Оңтүстік Америкалық ғалымдар оған толық келіспейді, керісінше, scapula-ның бүйірлік орналасуы Unenlagia-ның coracoid сүйегінің қабырға қуысына енуіне себеп болады, бұл анатомиялық тұрғыдан мүмкін емес сияқты. Unenlagia, Unenlagiinae деп аталатын dromaeosaurids-тің құсқа ұқсас Гондваналық кладына жататындығы және Buitreraptor және Neuquenraptor сияқты түрлермен тығыз байланысты болуы мүмкін (мүмкін, бұл түрлер Unenlagia-ның өзі болса да болады). Маковицкий және тағы басқалар 2005 жылы «ұшатын жыртқыш» Rahonavis-ті осы топтың мүшесі ретінде қарастырды, бұл Unenlagia-ның екінші рет ұшу қабілетін жоғалтқандығын, Rahonavis-ке ұқсас ата-бабаларынан дамығандығын немесе құс сияқты ұшу қабілеті кем дегенде екі рет пайда болғандығын білдіреді. Norell және тағы басқалар 2006 жылы Rahonavis-ті Unenlagia-ның туыс таксоны деп тапты. Бұл пікір бірауыздан қабылданбады. 2011 жылы Новас пен Федерико Агнолин Avialae ішінде Unenlagiidae-нің орналасқандығын көрсететін зерттеу жариялады. Төменде Хартман және тағы басқалардың 2019 жылғы кладограммасы келтірілген, онда Unenlagia Dakotaraptor-мен бірге одан да дамыған мүше болып табылады: Бұл кладограмма Motta және тағы басқалардың 2020 жылғы еңбегінен алынған, ол Unenlagia-ның дәстүрлі dromaeosaurids-ке қарағанда көбірек дамығандығын көрсетеді:

The body length of Unenlagia has been disputed, due to the fact that only the leg length is well known and it is uncertain whether this should be extrapolated using the proportions of the low slung Dromaeosauridae or the long legged basal birds. and a length of just on the other. However, Thomas Holtz has estimated Unenlagia at long and 9.1 22.7 kg (20 50 lbs) in weight. Likewise, the interpretation of the head form has changed from a shorter snouted dromaeosaurid condition to the elongated shape known from the later discovered related genera Buitreraptor and Austroraptor. Novas and Puerta found that the pelvic region of Unenlagia, especially the form of the ilium, was very similar to that of the early bird Archaeopteryx. The shoulder girdle of Unenlagia was originally interpreted as if it was adapted for flapping, with a flat scapula positioned on top of the ribcage, making the shoulder joint point more laterally. This conformed to a later hypothesis by Philip Senter that non avian theropods like Unenlagia were unable to lift their forelimbs above their back, as even would still have been the case for the basalmost bird Archaeopteryx. South American workers have remained unconvinced though, countering that a laterally positioned scapula would make the coracoid of Unenlagia jut into its ribcage, which seems anatomically implausible. Unenlagia would have belonged to the extremely bird like Gondwanan clade of dromaeosaurids called the Unenlagiinae, and be closely related to species such as Buitreraptor and Neuquenraptor (which might be the same species as Unenlagia). Makovicky et al. in 2005 also recovered the 'flying raptor' Rahonavis as a member of this group, which would mean that either Unenlagia is secondarily flightless, having evolved from flying, Rahonavis like ancestors, or that bird like flight evolved at least twice. Norell et al. in 2006 also found Rahonavis to be the sister taxon of Unenlagia. This position has not been unanimously accepted. In 2011 Novas and Federico Agnolín published a study in which a Unenlagiidae was positioned within Avialae. Below is a cladogram conducted by Hartman et al. 2019, in which Unenlagia is found to be a more derived member alongside Dakotaraptor:

This cladogram is from Motta et al., 2020, showing Unenlagia being more derived than traditional dromaeosaurids: