Кіріспе

Үндістанда жаңа мемлекет құру науқаны

Горхаланд қозғалысы – Батыс Бенгалияның Горхаланд аймағында непали тілінде сөйлейтін үндістер үшін Үндістанның жеке мемлекетін құруға бағытталған науқан. Ұсынылатын штатқа Дарджилинг, Калимпонг аудандарының таулы аймақтары және Жалпайгури, Алипурдуар және Куч Бехар аудандарының бір бөлігін қамтитын Дуарс аймақтары кіреді. Дарджилингте жеке әкімшілік бірлік құру туралы талап 1909 жылдан бері бар, сол кезде Дарджилингтегі Hillmen's Association жеке әкімшілік құрылымды талап етіп, Минто-Морли реформаларына меморандум ұсынған. Ұсынылған Горхаландтың ауданы 7500 шаршы километрден асады, бұл Үндістанның Гоа және Сикким штаттарынан үлкен. Оның халқы шамамен 4 миллион адамды құрайды, бұл Манипур және Трипура штаттарының халқына шамалас. Дегенмен, ұсынылатын штаттың халқының көп бөлігін горхалар құрамайды. Ұсынылған штаттың жалпы халқының шамамен 35 пайызын ғана горхалар құрайды (Дарджилинг ауданында халықтың 40 пайызы непали тілінде сөйлейді, ал Калимпонг ауданында – 51 пайызы).

Тарих

1980 жылдары Субхаш Гисинг Дарджилинг төбелерінен және Дарджилингке іргелес Дуарс және Силигури аймақтарынан Горкхаланд атты штат құру талабын көтерді. Горхалар 1907 жылдан бері Батыс Бенгалиядан бөлінуді талап етіп келеді, себебі олардың мәдени және этникалық ерекшеліктері бар. Бұл талап зорлыққа ұласып, 1200-ден астам адамның қаза табуына әкелді. Қозғалыс 1988 жылы Дарджилинг Горха Хилл Кеңесінің (ДГХК) құрылуымен аяқталды. ДГХК 23 жыл бойы Дарджилинг төбелерін белгілі бір дәрежеде автономиямен басқарды. 1986 жылы Субхаш Гисинг басқаратын Горха Ұлттық Азаттық Майданы (ГҰАМ) жеке Горкхаланд штатын құру үшін жаңа зорлық қозғалысын бастады. Бұл наразылық 1988 жылы Дарджилинг ауданының белгілі бір бөліктерін басқару үшін Дарджилинг Горха Хилл Кеңесі (ДГХК) деп аталатын жартылай тәуелсіз орган құруға әкелді. Алайда, 2007 жылы «Горха Жанмукти Морча» (ГЖМ) атты жаңа партия тағы да жеке Горкхаланд штатын құру талабын көтерді. Төртінші ДГХК сайлауы 2004 жылы өтуі тиіс болған. Бірақ үкімет сайлау өткізбей, Субхаш Гисингті жаңа Алтыншы кестедегі тайпалық кеңес құрылғанға дейін ДГХК-нің жалғыз уақытша басшысы етіп тағайындады. Бұрынғы ДГХК кеңесшілері арасында наразылық күшейді. Олардың ішінде Бімал Гурунг, бір кезде Гисингтің сенімді серігі, ГҰАМ-нан бөлінуге шешім қабылдады. Дарджилингтен шыққан «Индиан Айдл» байқауының қатысушысы Прашант Таманға халықтың зор қолдауы осы мүмкіндікті пайдаланып, Бимал Гисингті биліктен ығыстырды. Ол «Горха Жанмукти Морча» партиясын құрып, Горкхаланд штатын құру талабын қайта көтерді. Ахил Бхаратиялық Горкха Лигасының жетекшісі Мадан Таманның қазасы Горкхаланд талабына жаңа серпіліс берді. 2010 жылдың 21 мамырында Дарджилингте ГЖМ жақтастары оны аяусыз басып өлтірді, бұл Дарджилингтің үш таулық бөлімшесінде – Дарджилинг, Калимпонг және Курсеонгта стихиялық жабылуға әкелді. Мадан Таманның өлтірілуінен кейін Батыс Бенгалия үкіметі ГЖМ-ға қарсы шаралар қабылдауға уәде берді, оның жетекшілерінің есімдері тергеу материалдарында көрсетілген, сонымен қатар ГЖМ партиясымен аралық келісім туралы келіссөздерді тоқтату мүмкіндігін айтты, себебі партия «қазадан кейін халықтың қолдауын жоғалтқан». 2011 жылдың 8 ақпанында полиция Бимал Гурунг бастаған падьятра кезінде Горубатаннан Джейгаонға баруға тырысқан ГЖМ-нің үш белсендісін атып өлтірді (олардың бірі кейін алған жарақатынан қайтыс болды). Бұл Дарджилинг төбелерінде зорлық-зомбылыққа әкелді және ГЖМ 9 күнге созылған бекіткісіз ереуілге шақырды. 2011 жылдың 18 сәуірінде өткен Батыс Бенгалия штатының сайлауында ГЖМ үміткерлері Дарджилингтегі үш төбелік сайлау округінде жеңіске жетті, бұл Горкхаланд талабының Дарджилингте әлі де күшті екенін көрсетті. ГЖМ үміткерлері Трилок Деван Дарджилинг сайлау округінен, Харка Бахадур Шетри Калимпонг сайлау округінен және Рохит Шарма Курсеонг сайлау округінен жеңіске жетті. Сонымен қатар, Дуарс аймағындағы Кальчини сайлау округінен ГЖМ қолдаған тәуелсіз кандидат Уилсон Чампрамари жеңіске жетті.

2013 жылғы агитация

2013 жылдың 30 шілдесінде Конгресс жұмыс комитеті Андхра-Прадештен бөлек Телангана штатын құруды ҮНК басқаратын орталық үкіметке ұсыну туралы резолюцияны бірауыздан қабылдады. Бұл бүкіл Үндістанда талаптардың күшеюіне әкелді, олардың ішінде Батыс Бенгалиядағы Горхаланд және Ассамдағы Бодоландқа штат мәртебесі беру талаптары ең бастылары болды. 3 күндік тоқтаудан кейін, GJM 3 тамыздан бастап мерзімі белгісіз тоқтау жариялады. Көбінесе бейбіт ахуалда саяси оқиғалар орын алды. Батыс Бенгалия үкіметі Калькутта жоғарғы сотының тоқтауды заңсыз деп жариялаған шешіміне ие болғаннан кейін, кез келген зорлық-зомбылықты басу үшін жартылай әскери күштердің 10 ротасын жіберіп, GJM-нің көрнекті көшбасшылары мен мүшелерін қамауға алды. Жауап ретінде GJM "Janta Bandh" деп аталатын ерекше наразылық формасын жариялады, онда ешқандай пикет немесе күш қолданбастан, тау халқы 13 және 14 тамызда өз үйлерінде қалуға шақырылды. Бұл үкімет үшін үлкен жетістікке және ұятқа айналды. 16 тамызда Дарджилингте "Горха Джанамукти Морча" (GJM) ұйымдастырған «барлық партиялық кеңесте» Горхаландты қолдайтын партиялар бейресми түрде «Горхаланд бірлескен іс-қимыл комитетін» құрды.

2017 жылғы агитация

2017 жылдың маусым мен қыркүйек айлары аралығында Дарджилингте тағы бір алалау болды. Наразылықтар 16 мамырда Батыс Бенгалия үкіметі штаттағы барлық мектептерде бенгал тілін міндетті пән ретінде енгізу туралы хабарлағаннан кейін басталды. Бұл Горха Жанұтты Морча (ГЖМ) басқаратын және көпшілігі непали тілінде сөйлейтін аймақта, шетелдік мәдениетті таңу деп қабылдалды. Бастапқыда полиция мен наразылар арасында бірнеше қақтығыстар болды. Бірнеше рет ереуіл жарияланды. 15 маусымда полиция ГЖМ кеңсесіне шабуыл жасап, соқа, орақ, садақ, жебе, тырма және қашақ тәркілегенде жағдай нашарлады. Бұдан кейін полиция мен наразылар арасында зорлықты қақтығыстар болды. Содан кейін ГЖМ аймақта мерзімі шексіз ереуіл жариялады және барлық мекемелерді жапты. Горкхаланд қозғалысын қолдаушылар үнемі жаппай митингілерге шықты. Горкхаландты қолдаушылар мен қауіпсіздік күштерінің өкілдері көптеген жарақат алды. Қазіргі уақытқа дейін наразылықтарда 11 адам қаза тапты. Үкімет аймақтағы интернет қызметін де тоқтатты. Аймақта адам құқықтары бұзылғаны туралы шағымдар түсті, және мәселені тергеу үшін APDR (Демократиялық құқықтарды қорғау қауымдастығы) тобы аймаққа жіберілді. 9 шілдеде наразылық Нью-Делиге жетті. Жақтаушылар Радж-Гаттан Жантар-Мантарға дейін шеру ұйымдастырды. Бимал Гурунг заңсыз қызметтің алдын алу туралы заң бойынша тұтқындалудан қорқып, сол кезде бері жасырынып жүр.

Горкхаландтың аумақтық әкімшілігі

Дарджилинг таулары үшін жартылай дербес әкімшілік орган болып табылатын Горхаланд аумақтық әкімшілігін (ГТА) құру туралы келісімге 2011 жылдың 18 шілдесінде қол қойылды. Бұған дейін Мамата Банерджи Батыс Бенгалияда 2011 жылғы сайлау науқаны кезінде Дарджилинг Бенгалияның ажырамас бөлігі екенін айтқан болатын. Мамата бұл Горхаланд қозғалысының аяқталуы екенін білдірсе, Бимал Гурунг бұл мемлекеттік мәртебеге қадам екенін қайталады. Екі тарап та Силигуридің жанындағы Пинтайл ауылында үш тарапты келісімге қол қойылған орында сөз сөйледі. 2011 жылдың 2 қыркүйегінде Батыс Бенгалия заң шығару жиналысында ГТА құру туралы заң қабылданды. Батыс Бенгалия үкіметі 2012 жылдың 14 наурызында ГТА заңына қатысты ресми хабарлама жариялады, бұл ГТА сайлауына дайындық екенін көрсетті. 2012 жылдың 29 шілдесінде өткен сайлауда ЖДМ кандидаттары 17 округте жеңіске жетті, ал қалған 28 орын бәсекесіз берілді. Шамамен екі жылдық наразылықтан кейін, GJM тағы бір автономиялық орган құруға келісті, ол Горхаланд аумақтық әкімшілігі деп аталды. Гурунг қазіргі уақытта ГТА-ның бас атқарушы директоры болып табылады. Алайда, соңғы айларда GJM ГТА жұмысына наразылық білдіріп, Горхаланд жеке мемлекетін құру туралы талапты қайта көтерді. 2013 жылдың 30 шілдесінде Гурунг Батыс Бенгалия үкіметінің араласуы мен Горхаланд үшін жаңадан наразылықтарды айтып, ГТА-дан кетті.