Кіріспе

1968–1969 жылдар аралығындағы яхта жарысы. The Sunday Times Golden Globe Race – 1968–1969 жылдары өткізілген, үздірілмей, бір қолмен әлемді айналып өтетін яхта жарысы және әлемді айналып өту бойынша алғашқы жарыс. Жарыс көптеген қатысушының жарысты аяқтамауы және бір қатысушының өзін-өзі өлтіруі салдарынан даулы болды. Дегенмен, ол BOC Challenge және Vendée Globe әлемді айналып өту жарыстарының құрылуына әкелді, екеуі де сәтті және танымал болып табылады. Жарысты британдық Sunday Times газеті демеушілік етті және ол әртүрлі теңізшілер жоспарлап отырған жеке әлемді айналып өту сапарларын пайдалану мақсатында ұйымдастырылды. Осы себепті, біліктілік талаптары болмады және қатысушыларға 1 маусым мен 31 қазан аралығында кез келген уақытта қатысуға және бастауға рұқсат берілді. Алтын глобус кубогы үлкен мұхиттар арқылы әлемді көмексіз, үздірілмей, бір қолмен айналып өткен алғашқы адамға ұсынылды, ал ең жылдам бір қолмен айналып өткенге 5000 фунт стерлинг сыйлық тағайындалды. Жарысқа тоғыз теңізші қатысты, ал төрт теңізші Атлант мұхитынан шыққанға дейін жарыстан шықты. Қалған бесеудің ішінде, ешқандай желкендеу тәжірибесі жоқ Чей Блайт, Жақсы Үміт мүйісінен өтіп, кейін жарыстан шықты; Найджел Тетли көшбасшы болып тұрғанда кемесі батып кетті; Дональд Кроухерст қаржылық қиындықтан құтылу үшін әлемді айналып өту сапарын жалғандап көрсетуге тырысып, психикалық денсаулығының нашарлау белгілерін көрсетті, содан кейін өзін-өзі өлтірді; ал Бернард Мойтессьер коммерциялық жарыс философиясын қабылдамағандықтан, жеңіске жетуге мүмкіндігі бар кезде жарыстан бас тартты және бір жарым рет жер шарын айналып, Таитиге жеткенге дейін үздірілмей желкендеуді жалғастырды. Робин Нокс Джонстон жарысты аяқтаған жалғыз қатысушы болды, ол әлемді бір қолмен және үздірілмей айналып өтуге қол жеткізген алғашқы адам атанды. Ол екі сыйлықты да алды және кейіннен 5000 фунтты Кроухерсттің отбасын қолдау қорына сыйлады.

Жарыс пайда болуы

Ұзақ қашықтықтағы жалғыз қолмен жүзудің бастауы 19 ғасырда болды, сол кезде бірнеше теңізшілер Атлантика мұхитын жалғыз өте бастады. 1895 және 1898 жылдар аралығында Джошуа Слокум әлемді жалғыз қолмен айналып өтті, содан бері көптеген теңізшілер оның ізімен жүріп, көптеген тоқтаулармен әлемді айналып өтуді аяқтады. Дегенмен, жылдамдық бәйгесі ретінде жалғыз қолмен әлемді айналуға ең алғаш кіріскен Фрэнсис Чичестер болды, ол 1960 жылы алғашқы Observer Single handed Trans Atlantic Race (OSTAR) жарысын жеңіп алды. 1966 жылы Чичестер клиперлік маршрутпен әлемді айналуға шықты, Англиядан бастап Сиднейде тоқталып, қайтадан Англияға оралды, мақсаты – кішкентай қайықпен клипер кемелерінің жылдамдық рекордын жаңару болды. Оның саяхаты үлкен табысқа ие болды, өйткені ол әлемді 9 ай мен 1 күнде айналып өтті, теңізде 226 күн өткізді, ал 1967 жылдың 28 мамырында Англияға оралғаннан кейін королева Елизавета II оған рыцарь атағын берді. Бірақ ол оралмас бұрын, тағы бірнеше теңізшілер назарын келесі логикалық міндетке – әлемді тоқтаусыз жалғыз қолмен айналып өтуге – аударды.

Жоспарланған жоспарлар

1967 жылдың наурыз айында 28 жастағы британдық сауда флоты офицері Робин Нокс Джонстон "қазіргі таңда жалғыз өзі әлемді айналып өтуден басқа іс қалмады" деген тұжырымға келді. Нокс Джонстонның ағаш кеші, "Сухайли" болды, оны ол және бірнеше досы Үндістанда Уильям Аткин Эриктің жобасы бойынша салған; достарының екеуі кейін қайықты Оңтүстік Африкаға жеткізді, ал 1966 жылы Нокс Джонстон оны Лондонға жалғыз өзі айдап әкелді. Нокс Джонстон әлемді жалғыз өзі тоқтамай айналып өтуге алғашқы болып британдықтың қол жеткізуі керек деп шешті және осы жетістікті іске асыруға бел буды. Дайындықтарын қаржыландыру үшін ол Чичестердің демеушісі, британдық "Sunday Times" газетінен қолдау іздеді. "Sunday Times" сол кезде сәтті тоқтамай жүзумен байланыстыруға қызығушылық танытты, бірақ саяхатқа дайындалып жатқандардың арасында Нокс Джонстон мен оның ағаш кешінің сәтті болу мүмкіндігі ең төмен деп шешті. Нокс Джонстон ақыры "Sunday Mirror" газетінен демеушілік алды. Тағы бірнеше теңізшілер қызығушылық білдірді. Бұрынғы Корольдік теңіз күштерінің суасты кемелерінің командирі Билл Кинг, ауыр жағдайларға арналған "Галвей Блейзер II" атты жүк тіркелген шхунаны жасады. Ол "Express" газетінен демеушілік алуға қол жеткізді. 1966 жылы Джон Риджвей мен Чей Блайт, британдық армия офицері және сержанты, қайықпен Атлант мұхитын кесіп өтті. Олар тәуелсіз түрде тоқтамай жүзуге тырысуға шешім қабылдады, бірақ қайықпен жүзудегі жетістіктеріне қарамастан, теңіздегі тәжірибесінің жетіспеуіне тап болды. Екеуі де қайықтарды алуға келісті, бірақ қорғалған суларда жүзуге арналған және Оңтүстік мұхитының жағдайларына тым жеңіл салынған, мүлдем қолайсыз кемелерге ие болды. Риджвей "The People" газетінен демеушілік алды. 1967 жылдың соңында әлемді айналып өтуді қарастырып жатқан ең белгілі теңізшілердің бірі француз теңізшісі және жазушысы Бернард Мойтессье болды. Мойтессье Slocum атымен аталатын "Джошуа" атты темір кешін әйелі Франсуазамен бірге Франциядан Таитиге дейін жүзді. Олар кейін үйлеріне, яғни балаларын көру үшін тез қайту үшін Кейп-Горн арқылы қайтадан жүзіп келді. Ол теңіздегі тәжірибелері туралы жазған екі сәтті кітабының арқасында белгілі бір танымалдылыққа ие болды. Алайда, ол өзінің атақ-даңқының материалдық жағына көңілі толмады, кітаптарын жылдам коммерциялық табысқа жету үшін жазып, өзі үшін рухани тәжірибе болған нәрсені сатқан деп сенді. Ол жаңа және жақсы кітаптың негізі болатын жаңа сын-қатер ретінде әлемді айналып өту идеясын тапты.

Ұрпақтың пайда болуы

1968 жылдың қаңтарына қарай осы бәсекелестік жоспарлар туралы ақпарат тарады. Чичестерді демеу арқылы күтпеген табысқа жеткен «Санди Таймс» газеті алғашқы тоқтамайтын айналыс саяхатына қатысуға ниеттенді, бірақ ең сәтті болатын теңізшіні таңдау мәселесі туындады. Кинг пен Риджвейге бұрыннан демеушілік қарастырылған еді, сондай-ақ дайындықтарын жүргізіп жатқан бірнеше күшті үміткерлер де болды. Австралиялық круиздік теңізші «Тахити» Билл Хауэлл 1964 жылғы OSTAR жарысында жақсы көрсеткен, Мойтессьер де күшті талапкер саналды, ал басқа да әлеуетті айналыс саяхатшылар дайындық жұмыстарын жүргізіп жатқан болуы мүмкін. «Санди Таймс» газеті бірінші тоқтамайтын жеке айналыс саяхатына демеушілік етуді жоспарлаған, бірақ оны басқа теңізші жеңіп алмас үшін, сол жылы саяхатқа шығатын барлық теңізшілерді қамтитын жарыс ұйымдастыру туралы ойға келді. Жарысқа қатыспаған біреу саяхатын бірінші болып аяқтап, жаңалықты ұрлап алмауы үшін, қатысу автоматты деп белгіленді: сол жылы әлемді жеке өзі айналатын кез келген адам жарысқа қатысушы деп есептелер еді. Бұл оларға жүлде туралы мәселені шешуді қалдырды. Әлемді ең жылдам айналып өту жарысы жүлде беруге лайықты тақырып болды, бірақ тоқтамайтын айналыс саяхатын бірінші болып аяқтаған адамға да қызығушылық зор еді, ал мүмкін болатын үміткерлерді бірлескен старт күтуге көндіру мүмкін емес еді. Сондықтан «Санди Таймс» газеті екі жүлде тағайындауды шешті: алтын глобус кубогы – әлемді жеке өзі, тоқтамай айналатын алғашқы адамға; және 5000 фунт стерлинг (1968 жылғы 5000 фунт стерлингтің қазіргі шамамен <есептелген сомаға> тең екендігі ескеріледі) – ең жылдам уақыт көрсеткенге. Бұл автоматты қатысу ережесінің бір кемшілігі – жарыс ұйымдастырушылары қатысушылардың осы қиын саяхатты қауіпсіз жүзеге асыруға қабілеттілігін тексеріп отыра алмады. Мысалы, сол жылы өткен OSTAR жарысы қатысушылардан 500 теңіз шақырымын (930 км) жеке өтуді талап еткен. Қауіпсіздік үшін жасалған жалғыз шара – барлық қатысушылардың 1 маусым мен 31 қазан аралығында старт беруі керек болды, осылайша Оңтүстік мұхиттан жаз айларында өтуге мүмкіндік алатын еді. Жылдамдық рекордын мағыналы ету үшін, қатысушылар Британ аралдарынан старт беруі керек еді. Алайда, сәтті айналыс саяхатын жасауға ең мүмкіндігі бар Мойтессьер Францияның Тулон қаласынан кетуге дайындалып жатқан еді. «Санди Таймс» газеті оны жарысқа қатысуға шақырғанда, ол өзінің саяхатын коммерцияландыруды, оған шабыттандырған рухани идеалды бұзу деп есептеп, қорқып қалды. Бірнеше күннен кейін Мойтессьер келісім берді, жарысқа қатысып, жеңіске жетсе, жүлдесін алып, ешқандай алғыс айтпастан кететінін ойлады. Әдеттегідей, ол сыртқы әлемнің бұл араласуының саяхатына нұқсан келтіретініне сеніп, прогресті баяндау үшін тегін радио ұсынысынан бас тартты; алайда, ол камераны алып, мүмкіндік болса, түсірілген пленкаларды жіберуге келісті.

Жарыс жарияланды

Жарыс 1968 жылғы 17 наурызда жарияланды, сол кезде Кинг, Риджвей, Хауэлл (кейіннен бас тартқан), Нокс Джонстон және Мойтессьер бәсекелестер ретінде тіркелді. Чичестер, кейбір үміткерлердің дайындығына қатысты үлкен күмәндануына қарамастан, төрешілер алқасының төрағасы болуға тиіс еді. Төрт күннен кейін британдық электроника инженері Дональд Кроухерст қатысу ниетін білдірді. Кроухерст теңізшілерге арналған сәтті радио-навигациялық құралдарды жасаған және теңіз саяхаты туралы білімімен көптеген адамдарды таң қалдырған инженер еді. Электрондық бизнесінің күйреуіне байланысты, ол табысты саяхатты және оның құралындағы жарнаманы қаржылық қиындықтарын шешудің жолы ретінде қарастырды – бұл, негізінен, жарнама мен қаржылық сыйақыны өз саяхатына қарсы көретін Мойтессьерге керісінше болды. Кроухерст тримаранда қатысуды жоспарлады. Бұл қайықтар жылдамдығы үшін жақсы таныла бастады, бірақ олардың теңізге лайықтылығы күмәнді болды; олар қалыпты жағдайларда өте тұрақты болғанмен, мысалы, күтпеген толқын соққанда, тіктеп қою өте қиын еді. Кроухерст тримаранның кемшіліктерін жою үшін масттың үстінде автоматты түрде ісіп кететін ауа қапшығына негізделген революциялық өзін-өзі тіктеу жүйесін жасауды жоспарлады. Ол саяхаты барысында жүйені сынап, кейін оны өндіріске енгізіп, тримарандарды крейсерлік кемелер үшін қауіпсіз ететін еді. Маусым айында Кроухерст қайықты, содан кейін отбасылық үйін кепілге беру арқылы қаржылық қолдау алды. Алайда, Кроухерст қайығы әлі салынбаған еді; жарысқа кеш тіркелгеніне қарамастан, ол маусымның соңында құрылысы басталған арнайы қайық жасау идеясын іске қосты. Кроухерст тримаранның оған ең жылдам айналып өту жүлдесін жеңіп алуға мүмкіндік беретініне сенді, тіпті ол өте оптимистік болжамдар кестесінің көмегімен, 1 қазанда жоспарланған шығуға қарамастан, бірінші болып аяқтайтынын болжады.

Бастау (1 маусымнан 28 шілдеге дейін)

Жарыс дизайнын ескере отырып, ұйымдастырылған старт болмады; бәсекелестер бірнеше ай бойы дайын болғанда жолға шықты. 1968 жылдың 1 маусымында, рұқсат етілген алғашқы күні Джон Риджвей «Англиз Роза IV» демалыс кемесімен Ирландияның Инишмор аралынан шықты. Бір аптадан кейін, 8 маусымда, Чей Блайт та ілесе кетті, тіпті теңізде тәжірибесі болмаса да. Ол кемеге отырғанда, достарынан «Дитиск» қайығын дайындауды және оған дұрыс маневрлерді көрсету үшін басқа қайықта жүруді сұрады. Нокс Джонстон 14 маусымда Фалмуттан жолға шықты. Ол жұма күні сапарға шығудың жамандыққа әкелетініне сенетін теңізшілердің әдеттегі ырым-жырымына қарамастан, алаңдамады. Консервіленген тағамдармен тығыз толтырылған «Сухайли» суда төмен және баяу болды, бірақ теңізге жақсы дайындалған қайық көп ұзамай Риджвей мен Блайтты қуып жете бастады. Көп ұзамай Риджвейге оның қайығы мұндай сапарға шығуға лайық емес екені және ол жалғыздықтан мазасыздық сезінетіні анық болды. 17 маусымда Мадейрада ол достарымен кездесіп, фотосуреттері мен кемелік күнделіктерін тапсырды, ал орнына пошта алды. Ол жақында алған «Санди Таймс» газетін оқып отырғанда, көмекке қатысты ережелерге сәйкес поштаны, тіпті осы газетті де алуға тыйым салынғанын білді, сондықтан ол техникалық тұрғыдан жарыстан шеттесті. Ол мұны тым ұсақ-түйек деп есептесе де, көңілі тоқырап сапарын жалғастырды. Кемесінің жағдайы нашарлай берді, соңында Оңтүстік Мұхиттың қиын жағдайларын көтере алмайтынына көз жеткізді. 21 шілдеде Бразилияның Ресифе қаласына кіріп, жарыстан шықты. Жарыс басталғаннан кейін де, басқа бәсекелестер қатысуға ниет білдіре берді. 30 маусымда Корольдік теңіз күштерінің офицері Найджел Тетли өзі мен әйелі тұратын тримаранда жарысатынын мәлімдеді. Ол британдық «Music for Pleasure» бюджеттік жазбалар компаниясынан демеушілік алып, Плимутте өзінің «Victress» қайығын дайындауға кірісті, онда Мойтессье, Кинг және француз Лоик Фужерон дайындықтарын жүргізіп жатты. Фужерон Касабланкада мотоцикл компаниясын басқаратын Мойтессьедің досы болды және болаттан жасалған гафті кескіш «Капитан Браунмен» жарысуды жоспарлады. Ал Кроухерст тримаранның үш корпусын құрастыруды 28 шілдеде Норфолк шебіндегі кеме жасаушылықта басталды.

Қалқымалық кезең басталады (29 шілдеден 31 қазанға дейін)

Блайт пен Нокс Джонстон осы кезде Атлантиканың орта тұсына жеткен еді. Тәжірибелі теңізші Нокс Джонстон жағдайдан ләззат алды, бірақ «Сухайлиде» кельге жақын тігістердің ағуынан проблемалар туды. Дегенмен, Нокс Джонстон суға сүңгіп, су астындағы тігістерді қаптау арқылы жақсы жөндеу жұмыстарын жүргізді. Блайт көп ұзамай жетті, және жарыста көш бастап тұрғанына қарамастан, оның қайығы қиын жағдайларда зардап шегуде, сондықтан одан да үлкен қиындықтарға тап болды. Ол сондай-ақ генераторының отынының ластанғанын анықтады, бұл радио байланысын толығымен тоқтатты. 15 тамызда Блайт әйеліне хабар жіберу үшін Тристан-да-Куньяға атырды және бекітілген жүк кемесі «Гиллиан Гэггинстің» экипажымен сөйлесті. Оның кемеге шақырылуына шотландтық капитан да себеп болды. Блайт бұл ұсыныстан бас тарта алмады және кемеге көтерілді, ал кеме инженерлері оның генераторын жөндеп, отын қорын толықтырды. Осы кезде ол өзінің назарын жарыстан жеке мақсатына – өзінің шектерін анықтауға ауыстырған еді. Сондықтан, көмек алғаны үшін техникалық түрде жарыстан шығарылғанына қарамастан, ол Кап-Таунға қарай жалғастырды. Дегенмен, оның қайығы нашарлай берді, және 13 қыркүйекте ол Шығыс Лондонға кірді. Атлантиканың барлық ұзындығын сәтті жүзіп өтіп, Агульяс мүйісін лайықты емес қайықпен айналып өткеннен кейін, ол теңізді қайтадан бағындыруды шешті, бірақ жақсырақ қайықпен және өз шарттарымен. Зейнеткерлікке шыққандарға қарамастан, басқа жарыскерлер де жарысқа қатыса бастады. 22 тамызда бейсенбі күні Мойтессиер мен Фугерон жолға шықты, ал Кинг сенбі күні оларға қосылды (ешқайсысы жұма күні аттанғысы келмеді). «Джошуа» жарысқа дайындалғаннан кейін, Мойтессиер осы маршруттың сол бөлігінде Нокс Джонстондан екі еседен астам жылдамдықпен жүрді. Тетли 16 қыркүйекте теңізге түсті, ал 23 қыркүйекте Кроухерстің «Тейньмут Электрон» қайығы Норфолкта суға жіберілді. Уақыттың қысымымен Кроухерст үш күн ішінде жоспарланған шығу орны – Тейньмутқа жетуді жоспарлады. Қайық желге қарай жақсы жүргенімен, Англия жоғалауындағы қарсы желмен күрес қайықтың желге қарсы өте нашар екенін көрсетті, және Тейньмутқа сапар 13 күнге созылды. Осы уақыт аралығында Мойтессиер үлкен жетістіктерге жетті. 29 қыркүйекте ол Оңтүстік Атлантикада Триндадені басып өтті, ал 20 қазанда Кап-Таунға жетті, онда ол өзінің жетістіктері туралы хабар қалдырды. Ол шығысқа қарай Оңтүстік мұхитқа қарай жүзіп, 28 қазанда жақсы жылдамдықпен шамамен жүзді. Басқалары мұхит жағдайына осылай бейімдесе алмады. 30 қазанда Фугерон Тристан-да-Куньяны басып өтті, ал Кинг бірнеше жүз теңіз шақырымымен алға шықты. Келесі күні, Хэллоуинде, екеуі де қатты дауылдың ортасында қалды. Фугерон желге қарсы тұрды, бірақ ауыр соққыға ұшырады. Кинг қайығына өздігінен бағынуға рұқсат берді (жалған корпус ретінде танылған процедура), бірақ оның жағдайы одан да нашар болды; қайығы аударылып, алдыңғы мачтасын жоғалтты. Екеуі де жарыстан шығуға шешім қабылдады.

Соңғы стартерлер (31 қазан - 23 желтоқсан)

Төрт стартқа шыққан қатысушы осы кезде зейнеткерлікке шығуға шешім қабылдады, сол кезде Мойтессьер Кейптауннан шығысқа қарай, Нокс Джонстон Ұлы Австралия шығанағының ортасында көш бастап келе жатты, ал Тетли Триндейдке жақындап қалды. Дегенмен, 31 қазан – жарысқа қатысушылар үшін соңғы рұқсат етілген күн болды және соңғы екі бәсекелес, Дональд Кроухерст пен Алекс Кароццо осы күні старт алды. Жоғары саналатын итальяндық теңізші Кароццо сол жылы OSTAR жарысына қатысқан (бірақ аяқтамаған). Өзін теңізге дайын емес деп санаған ол, жарыстың міндетті басталу күніне сәйкес болу үшін 31 қазанда "теңізге шықты", бірақ қайығын сырттан көмексіз дайындауды жалғастыру үшін тікелей тұраққа орналасты. Кроухерст те дайын емес еді – оның кемесі, тіпті аяқталмаған, жиналмаған заттармен толы болды, ал өзін-өзі түзеу жүйесі құрастырылмаған еді. Ол бәрібір шығып кетті және ағылшын арнасының басым желдеріне қарсы баяу жылдамдықпен жол тартты. Қарашаның ортасында Кроухерст қайығымен мәселелер туындады. Асығыспен салынған қайық дайындықсыз екенін көрсетті, ал жүріске асыққандықтан Кроухерст маңызды жөндеу материалдарын қалдырып кеткен. 15 қарашада ол әлі де шешілмеген мәселелерін және Оңтүстік мұхитында кездесетін тәуекелдерді мұқият бағалады; сонымен қатар, оны үйде күтіп тұрған қаржылық қиындықтарды да жақсы білді. "Тейгнмут Электрон" кемесінің "Қырықжылдық желдерде" кездесетін ауыр жағдайларға төтеп бере алмайтынын түсінгеніне қарамастан, ол жолын жалғастырды. Кароццо 14 қарашада зейнеткерлікке шықты, өйткені ол асқазан жарасынан қан құса бастады және медициналық көмек алу үшін Португалиядағы Портоға баруға мәжбүр болды. Тағы екі қатысушының зейнеткерлікке шығуы туралы хабар тез тарады, өйткені Кинг 22 қарашада Кейптаунға жетті, ал Фугерон 27 қарашада Сент-Хеленада тоқтады. Бұл желтоқсан айының басында жарыста төрт қайық қалды: Нокс Джонстонның "Сухайли", Тынық мұхитының оңтүстігінде көңіл көншітпейтін және күтпеген қарсы желмен күресіп, Мойтессьердің "Джошуа", Тасманияға жақындап, Тетлидің "Виктресс", Жақсы Үміт мүйісінен өтіп, және Кроухерсттің "Тейгнмут Электрон", әлі де Солтүстік Атлантикада. Тетли енді "Қырықжылдық желдерге" кіріп, қатты желге тап болды. Ол әртүрлі шапшаңдардың комбинациясына негізделген өзін-өзі басқару жүйелерін сынап көрді, бірақ кейбір қиындықтарды шешуге тура келді. 21 желтоқсанда ол тыныштыққа тап болды және кеме қабатын біршама тазарту мүмкіндігін пайдаланды; солай істеп жатып, ол қайық айналасында аңшылап жүрген акуланы көрді. Кейіннен ол оны акула ілгеріліп, бір консерваға ілінген жұмыр етпен (сиыр етімен) ұстап, суретке түсіру үшін кемеге көтеріп әкелді. Оның журналы желкенді ауыстыру және басқа да осындай теңіздік техникалық мәліметтермен толы және ол сапарды эмоционалды тұрғыдан қалай жеңгеніне ешқандай әсер қалдырмайды; демалыс айының 15-і күні ауыр төмендеуді сипаттап, ол өзінің сезімдерін білдіріп, "неліктен мен бұл сапарда болдым" деп ойлады. Нокс Джонстон қиындықтарға тап болды, өйткені "Сухайли" ұзақ және қиын саяхаттың салдарынан тозу белгілерін көрсетті. 3 қарашада оның өзін-өзі басқару құрылғысы соңғы рет бұзылды, өйткені ол барлық қосалқы бөлшектерін пайдаланған еді. Оның кемесінде әлі де тесіктер болды және руль босап тұрды. Дегенмен, ол қайықтың негізі берік деп ойлады, сондықтан ол рульді мүмкіндігінше бекітті және қайықты тұрақты бағытта өздігінен жүзу үшін теңестіруді үйренді. 7 қарашада ол Мельбурнға пошта жіберді, ал 19 қарашада Жаңа Зеландияның Оңтүстік жағалауында Жаңа Зеландияның Отаго қаласынан келген "Sunday Mirror" журналисімен кездесу өткізді.

Кроухерсттің жалған сапары (6-23 желтоқсан)

10 желтоқсанда Кроухерст ақыры жылдам жүзуге мүмкіндік алғанын хабарлады, соның ішінде 8 желтоқсандағы бір күндік жүрісі 24 сағаттық жаңа рекордты көрсетті. Фрэнсис Чичестер Кроухерсттің өнімділігіндегі күрт өзгеріске күмәндана қарады, және оның себебі болды – 6 желтоқсанда Кроухерст өзінің саяхаты туралы жалған жазба жасауды бастады, онда оның орны шындығында болғаннан гөрі тез жылжығандай көрсетілді. Бұл жалған журналды жасау өте күрделі процесс болды, ол аспандық навигацияны кері бағытта қолдануды қажет етті. Бұл алғашқы алдаудың себебі, әлдебір қиындыққа тап болмас бұрын, назар аудару үшін рекорд жасай алуы болуы мүмкін. Алайда, сол кезден бастап ол екі журналды жүргізді: нақты навигациялық журналын және әлемді айналып өту туралы жалған сипаттамалар енгізетін екінші журналды. Бұл өте қиын міндет болды, себебі әлемнің басқа бөлігіндегі ауа райы мен теңіз жағдайларын сенімді түрде сипаттау, сондай-ақ күрделі кері навигация жасау қажет болды. Ол мүмкіндігінше ұзақ уақытқа дейін өз нұсқаларын ашық ұстауға тырысты, негізінен өте тұспалдаусыз позициялық хабарламалар жіберу арқылы; бірақ 17 желтоқсанда ол экватордан өтіп кеткенін көрсететін қасақана жалған хабарлама жіберді, ол шындықта өтілмеген еді. Осы уақыттан бастап оның радио хабарлары, түсініксіздігін сақтап, әлемді айналып өтудегі үнемі жақсы нәтижелерді көрсетті, бірақ ол ешқашан Атлантикадан шықпады, және желтоқсаннан кейін қайығының күшейіп бара жатқан проблемалары оның мұны ешқашан істемейтініне себеп болды.

Теңіздегі Рождество (24-25 желтоқсан)

1968 жылғы Рождество күні достары мен отбасысынан шалқап алыс болған төрт жарыскер үшін ерекше күн болды. Кроухерст Рождество қарсаңында әйеліне радиоарна арқылы қоңырау шалып, нақты орналасқан жерін сұрады, бірақ ол оны айтудан бас тартты. Оның орнына, ол өзінің "Кейптауннан" жол тартқанын айтты, бұл оның жоспарлаған жалған орналасқан жерінен әлдеқайда алда, ал шынайы орналасқан жерінен – Бразилияның ең шығыс нүктесінен, экватордан оңтүстікке қарай 7 градусқа дейін – одан да алыс еді. Кроухерст сияқты Тетли де көңілі төмен болды. Ол Рождестволық тойға дастарханды безендіріп, құс етінен дайындалған дәмді тағамды жеді, бірақ жалғыздықтан қатты қиналды. Кнокс Джонстон теңізде өзін үйсін сезініп, өзіне жомарт мөлшерде виски құйып ішіп, жеке ән шырқатып, салтанатты шіркеу қызметін өткізді, содан кейін сағат 3-те патшайымға тост көтерді. Ол АҚШ радиостанцияларын ұстап алып, алғаш рет Айдың айналасында бірінші рет ұшқан "Аполлон-8" ғарышкерлері туралы естіді. Ал Моитесье сол кезде Жаңа Зеландияның оңтүстік-батысындағы қырық градустық ендікте, мүлдем тыныш суларда күнге күйіп жатты.

Рогты айналдыру (26 желтоқсан - 18 наурыз)

Қаңтар айында Нокс Джонстонға қатысты алаңдаушылық күшейді. Оның радио хабарлағышымен мәселелер болды және ол Жаңа Зеландияның оңтүстігінен өткелі бері ешқандай хабар келген жоқ. Бірақ ол 1969 жылғы 17 қаңтарда Кейп-Хорнды сәтті айналып өтті. Саяхатының сәтті аяқталуына қуанған ол, Оңтүстік мұхитты екінші рет айналу мүмкіндігін қысқа ғана уақыт қарастырды, бірақ бұл ойдан бас тартып, үйіне, солтүстікке бет бұрды. Кроухерстің қасақана дұрыс емес позицияларын хабарлауы баспасөзді де алаңдатты, олар нақты деректерді іздеп шарлады. 19 қаңтарда ол қысымға көніп, өзінің Атлант мұхитының оңтүстігіндегі Гоф аралының оңтүстік-шығысында екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, ол генератордың бұзылуына байланысты радиосын біраз уақытқа өшіруге мәжбүр екенін хабарлады. Оның позициясы қате түсініліп, Изгі Үміт мүйісінің оңтүстік-шығысында деп қабылданды; бұл қате позицияның жоғары жылдамдығы келесі радио үндеуде газеттердегі болжамдарды қоздырды, ал оның орны әлемді шарлауда тез ілгерілеп бара жатқандай оптимистік түрде хабарланды. Ал Кроухерстің нақты орны Бразилия жағалауында болды, ол солтүстікке қарай баяу жылжып, жалған кестесіне енгізу үшін әлемнің түкпір-түкпірінен келіп түсетін ауа райы туралы хабарларды мұқият бақылап отырды. Ол сондай-ақ, нашар салынғандықтан бөліне бастаған «Тейнимут Электрон» қайығына қатысты алаңдады. Мойтессьеден де Жаңа Зеландиядан бері хабар жоқ еді, бірақ ол әлі де жақсы ілгерілеп, «ашулы елуінші ендіктердің» жағдайларымен оңай күресіп жатты. Ол Оңтүстік мұхиттағы жағдайды сипаттайтын, Кейп-Хорн маңындағы ескі теңізшілердің хаттарын алып жүрді және мұзға кездесу мүмкіндігін болжау үшін оларды жиі қарап отырды. Ол 6 ақпанда Кейп-Хорнға жетті, бірақ Плимутқа қайтуды ойлағанда, жарыс тұжырымдамасынан көңілі қалғанын түсінді. Ол Фолкленд аралдарынан өткенде оны байқады, және Тасманиядан бері оның бұл алғашқы хабары үлкен қызығушылық тудырды. Ол 24 сәуірде жеңімпаз ретінде үйіне оралады деп болжанды (бірақ Нокс Джонстон 22 сәуірде аяқтады). Ұлыбританияда оны күтіп алуға үлкен дайындық жүргізілді, одан кейін француз әскери кемелерінің флоты оны Францияға қарай сүйемелдеп апарады, онда одан да әсем қарсы алу жоспарланған. Оны сол жерде «Құрмет легионымен» марапаттауға дайын екендігі айтылды. Мойтессье бұл туралы білгенімен, саяхаты барысында ол қазіргі заманның шектен тыс әрекеттеріне деген жиіркенішін күшейтті; жоспарланған тойлар оған тағы бір материалдық әлемнің көрінісі болды. Көп ойланып, Англияда оны күтіп тұрғандарды еске алғаннан кейін, ол Үміт мүйісінен өтіп, Үнді мұхитынан екінші рет Тынық мұхитына қарай жүзуді шешті. Бұл туралы білмей, газеттер Атлантикадағы «болжамды» позицияларын жариялауын жалғастырды, 18 наурызда Мойтессье Кейптаун жағалауындағы кемеге консерві банкасында хабарлама жіберіп, таңғалысқа түскен әлемге өзінің жаңа жоспарларын жариялады: Сол күні Тетли көп корпусты желкенді қайықпен бұл жетістікті бірінші болып орындады. Оңтүстік мұхит сапарынан қатты зардап шеккен ол, жеңілдеп, солтүстікке бет бұрды.

Байланысты қалпына келтіру (19 наурыз - 22 сәуір)

Тейнимут Электроны да зақымдалған еді және Кроухерст жөндеу жұмыстарын жүргізуді қатты қалаған, бірақ артында қалған қосалқы бөлшектерсіз оған жаңа керек-жарақтар қажет болды. Біраз жоспарлағаннан кейін, 8 наурызда ол Аргентинаның Рио-де-ла-Плата өзенінің оңтүстігіндегі Рио-Саладо деген кішкентай елді мекенге кірді. Ауылда шағын жағалау күзет станциясы болса да, оның қатысуы тіркеліп, ол өзінің заттарын алып, жарнамасыз қашып кетті. Ол қайтадан оңтүстікке бет алды, Оңтүстік мұхиттың жағдайларын түсіріп, жалған журналын нығайтуға тырысты. Нокс Джонстон туралы алаңдау наурыз айында дабылға айналды, Жаңа Зеландиядан бері ол туралы ешқандай хабар жоқ еді; Солтүстік Атлантикадағы НАТО жаттығуына қатысқан ұшақтар Азор аралдары аймағында іздеу операциясын жүргізді. Алайда, 6 сәуірде ол сигналдық шамды қолдана отырып, британдық танкермен байланыс орнатты және үйден өзінің орналасуы туралы хабарлама алды. Бұл Ұлыбританияда сенсация тудырды, қазір Нокс Джонстон "Алтын глобус" кубогын жеңіп алуға дайын, ал Тетли ең жылдам уақыт үшін 5000 фунт стерлинг жүлдесін жеңеді деп болжанып жатыр. Кроухерст 10 сәуірде радио байланысын қайта ашты, ол өзін "Диего Рамирес аралдарына" қарай бет алып бара жатқанын хабарлады. Бұл жаңалық тағы бір сенсация тудырды, өйткені ол шілде айының басында Ұлыбританияға келуін болжағандықтан, енді ол ең жылдам уақыт үшін күресіп, тіпті Тетлимен жақын финиш сызығына жеткендей көрінді. Оның болжамды жалған орны нақты орнына жақындаған кезде ол жылдамдықпен солтүстікке қарай бет алды. Тетли, ең жылдам уақыт жүлдесінен айырылуы мүмкін екенін естіген соң, қайығында маңызды проблемалар болғанына қарамастан, одан да күшпен итермелей бастады – тримаранның сол жақ корпусының құлауын тоқтату үшін теңізде күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізіп, жарысты жалғастырды. 22 сәуірде ол шығысқа қарайғы трассасын кесіп өтті, бұл айналып өтудің бір анықтамасы.

Жетісу (22 сәуір - 1 шілде)

Сол күні, 22 сәуірде, Нокс Джонстон өзінің саяхатын бастаған жерде, Фалмут қаласында аяқтады. Осымен ол «Алтын глобус» жүлдесінің иегері атанды және әлемді тоқтамай, жалғыз өзі айналып шыққан алғашқы адам болды, бұл оған 312 күн уақыт алды. Бұл Тетли мен Кроухерсті ең жылдам уақыт көрсеткені үшін 5000 фунт стерлинг көлеміндегі сыйлық үшін күресуге мәжбүр етті. Дегенмен, Тетли қайығын тым көп жүктемеге салып жатқанын сезді. 20 мамырда Азор аралдарының жанындағы дауылға тап болып, қайықтың күйреуіне алаңдады. Дауыл тез тоқталатынына үміттене отырып, ол барлық желкендерін түсіріп, қайықтың жанына жатып ұйықтап қалды. Ертеңгі таңда ағаш сынып жатқан дыбысқа оянды. Порт корпусының сынғанын ойлап, оны босату үшін палубаға шықты, бірақ сынған бөлік негізгі корпуста үлкен тесік жасағанын, ал «Виктрес» енді суды тоқтатуға келмейтіндей жылдам сіңіріп алатынын көрді. Ол шұғыл көмек шақырды және сәтті, дереу жауап алды. «Виктрес» толығымен батып кеткенге дейін ол кемені тастап кетті және сол күні кешке құтқару салтынан құтқарылды, көп қабатты қайықпен жасалған ең маңызды саяхатты аяқтауға жақын болғанда. Кроухерст жарыста жалғыз қалды және жоғары көрсеткен жылдамдығымен 5000 фунт стерлинг сыйлығына дерлік кепілдік берді. Бірақ бұл оған шынайы «Кап-Хорн» ветерандары, мысалы, күмәнді Чичестер сияқты адамдардың өзіне, оның әңгімелеріне және кестелеріне қатысты қатаң тексеруді де қамтамасыз етті. Ол өзінің жалған кестесіне көп күш салғанымен, мұндай алдауды жүзеге асыру, әсіресе Оңтүстік Мұхит туралы нақты тәжірибесі жоқ адам үшін өте қиын болар еді, және ол мұны сезінген болуы керек. Тетлидің кемесі батқаннан кейін ол біраз уақыт бойы жылдам жүзіп, күніне шамамен тез жүзіп, кейін баяулап, мақсатсыз жүре бастады. Кроухерстің негізгі радиосы маусым айының басында, ол жалғыз бәсекелес екенін білгеннен кейін істен шықты. Көңілсіз жалғыздыққа түсіп, ол келесі апталарды радионы жөндеуге арнады және 22 маусымда Морзе әліпбиімен хабар тарата және қабылдай алды. Келесі күндерін агентімен және баспасөзбен хабар алмасып өткізді, оған синдикат құқықтары, қайықтар мен тікұшақтардың қарсы алуы және британ халқының ыстық қарсы алуы туралы хабарлар келді. Ол енді назардан қашып құтыла алмайтыны анық болды. Қиын жағдайдан шығу жолын таба алмағандықтан, ол абстрактілі философияға бойлап, метафизикада құтылу жолын іздеді және 24 маусымда өз ойларын білдіру үшін ұзақ эссе жаза бастады. Айнштейннің «Салыстырмалылық: Арнайы және жалпы теория» кітабынан (бұл дұрыс емес) шабыттанған Кроухерсттің жазуының тақырыбы – жеткілікті интеллектуалды сана нақты әлемнің шектеулерін жеңе алады. Келесі сегіз күн ішінде ол 25000 сөзден тұратын, шындықтан алыстаған сайын, Тейнмут Электрон солтүстікке қарай баяу қозғалғанда, көбінесе бақыланбайтын мәтін жазды. Соңында, 1 шілдеде ол жазуын түсініксіз суицидтік хатпен аяқтады және, болжам бойынша, теңізге секірді. Ал Моитесье өзінің жеке саяхатын сәтті аяқтады. Ол әлемді айналып, екінші рет айналудың үштен екі бөлігін тоқтамай, көбінесе қырық градустык ендікте жүзіп өтті. Ауа райының нашарлауына және бірнеше рет қайықтың аударылуына қарамастан, ол Хорн мүйісін тағы да айналып өтуді ойлады. Бірақ ол Джошуамен бірге тамақтанғаннан кейін Таитиге кемемен барды. Осылайша ол өзінің екінші жеке әлемді айналып өтуін (бұрынғы саяхатын әйелімен бірге есептегенде) 1969 жылғы 21 маусымда аяқтады. Ол кітабын жазуға кірісті.

Жарыстан кейінгі әсері

Нокс Джонстон, жалғыз финиш жасаған ретінде, "Алтын глобус" кубогы мен ең жылдам уақыт үшін 5000 фунт стерлинг сыйлық алды. Ол теңізде жүзіп, тағы үш рет әлемді айналып өтті. 1969 жылы CBE орденімен марапатталды, ал 1995 жылы рыцарь атағын алды. Егер Мойтессиер жарысты аяқтаған болса, жеңіске жетер ме еді деп айту қиын, себебі ол Нокс Джонстоннан өзгеше ауа райында жүзіп өткен болар еді. Бірақ оның бастапқы нүктеден Кейп-Хорнға дейінгі уақыты Нокс Джонстон уақытының шамамен 77% құрағандықтан, нәтиже тым жақын болар еді. Дегенмен, Мойтессиер өзі жеңіске жете алмайтынын мәлімдеген. Оның "Ұзақ жол" кітабы саяхатын рухани ізденіс пен теңізшілік оқиға ретінде көрсетеді және қазірге дейін теңізшілік әдебиетінің классикасы саналады. 1982 жылғы желтоқсанда "Джошуа" Кабо-Сан-Лукастағы дауылда көптеген яхталармен бірге жағаға шығып қалды. Мойтессиер Сан-Франциско шығанағынан Таитиге "Тамата" атты жаңа қайығымен оралды. Ол 1994 жылы қайтыс болды. 10 шілдеде Атлантика мұхитында ағып жүрген "Тейнимут Электрон" табылды, содан кейін Кроухерсттің отбасы үшін қор құрылды. Нокс Джонстон өзінің 5000 фунт стерлинг сыйлығын қорға берді, ал баспасөз және демеушілер қосымша қаржы жинады. Оның алданып, психикалық күйзеліске ұшырап, өзін-өзі өлтіргені туралы мәлімет бірнеше аптадан кейін жарияланды, бұл үлкен сенсация тудырды. Жарысқа қатысқан журналистер Николас Томалин мен Рон Холл 1970 жылы Кроухерсттің саяхаты туралы "Дональд Кроухерсттің таңғажайып соңғы сапары" атты кітап жазды. Хэммонд Иннес "Сандей Таймс" газетінде бұл кітапты "қызықты, мазасыз оқу" және Кроухерсттің құлдырауының "күшті зерттеуі" деп сипаттады. Тетлиге оқиғадан кейін бұрынғы өміріне оралу қиын болды. Оған 1000 фунт стерлинг жұбаныш сыйлығы берілді, ол оны әлемді айналып өтудің жылдамдық рекордын жаңаруға арналған тримаран жасауға жұмсауға шешім қабылдады. Оның "Мисс Вики" қайығы 1971 жылы салынды, бірақ жабдықтауға қажетті қаржыны табуға демеушілік іздеуі сәтсіз аяқталды. Оның "Тримаран Соло" кітабы жақсы сатылмады. Сырттай тыныш көрінсе де, қайта-қайта сәтсіздікке ұшырауы оның денсаулығына зиян келтіргені анық. 1972 жылғы ақпанда ол Довердегі үйінен жоғалып кетті. Үш күннен кейін оның денесі жақын жердегі орманнан ағаштан ілінген күйі табылды. Оның өлімі бастапқыда өз-өзіне қол жұмсау деп есептелді. Тергеу барысында мәйіттің іш киім киіп, қолы байланған екені анықталды. Патолог мазохистік сексуалдық белсенділік болуы мүмкін деген болжам жасады. Тетлинің өзін-өзі өлтіргеніне дәлел таба алмаған сот тергеушісі ашық үкім шығарды. Тетлинің денесі өртелді, Нокс Джонстон мен Блайт аза күтушілердің арасында болды. Блайт өмірін теңізге арнап, басқаларды да оның қиындықтарымен таныстыруға тырысты. 1970-1971 жылдары ол "Британдық болат" атты демеушілікпен қамқорланған қайықпен әлемді "кері бағытта", басым желге қарсы айналып өтті. Кейін ол Whitbread Round the World Yacht Race жарысына қатысып, әуесқойларға әлемді айналып жүруге мүмкіндік беретін Global Challenge жарысын құрды. Оның ескі серігі Джон Риджвей де осы жолға түсті. Ол Шотландияда приключение мектебін ашып, екі рет желкенмен әлемді айналдырды: бір рет Уитбрэдтің әлемді айналып өту жарысында, ал екінші рет әйелімен бірге. Кинг 1973 жылы "Галвей Блейзер II" қайығымен әлемді айналып өтті. "Сухайли" тағы бірнеше жыл теңізде болды, соның ішінде Гренландияға сапар жасады, және Гринвичтегі Ұлттық теңіз мұражайында бірнеше жыл көрмеге қойылды. Бірақ құрғақ климат салдарынан оның қабырғалары қысқара бастады. Оның нашарлап бара жатқанын қаламаған Нокс Джонстон оны мұражайдан алып, 2002 жылы қайта жөндеуден өткізді. Ол қайтадан суға жіберілді және қазір Ұлттық теңіз мұражайында орналасқан. "Тейнимут Электрон" Ямайкадағы туроператорға сатылып, ақырында зақымдалып, Кейман Брак аралында тасталып қалды, ол күні бүгінге дейін сол жерде жатыр. Дауыл кезінде Кабо-Сан-Лукасқа жағаға шығарылған "Джошуа" қайта қалпына келтіріліп, Францияның Ла-Рошель қаласындағы теңіз мұражайына қосылды, онда ол жаңадан кеме жүргішуді үйренушілер үшін оқу орталығының бөлігі болып табылады. Көптеген қатысушылардың сәтсіздігі мен Кроухерсттің саяхатының трагедиялық аяқталуын ескере отырып, жарыс пен оның ұйымдастырылуына қатысты көптеген даулар туды. Біраз уақыт бойы жарыс өткізілмеді. Алайда, 1982 жылы BOC Challenge жарысы ұйымдастырылды. Бұл тоқтаулармен бірге әлемді айналып өтетін жарыс "Алтын глобус" жарысынан шабыттанды және содан бері төрт жылда бір рет өткізіліп келеді. 1989 жылы Филипп Жанто Vendée Globe жарысын құрды, бұл тоқтамай, бір қолмен әлемді айналып өтетін жарыс. "Алтын глобус" жарысының мұрагері саналатын бұл жарыс та төрт жылда бір рет өткізіледі және спортқа көпшіліктің қызығушылығын арттырады.

2018 жылғы "Алтын глобус" жарысы

Бірінші жарыстың 50 жылдығына арналған 2018 жылы тағы бір "Алтын глобус" жарысы өтті. Қатысушылардың яхталары мен жабдықтары Сэр Робиннің түпнұсқа жарыста қолдағандарымен ұқсас болуы керек еді. Бұл жарыс 2018 жылдың 1 шілдесінде Лес-Сабль-д'Олоннен басталды. Жүлде қоры 75 000 фунт стерлинг деп белгіленді, ал 2019 жылдың 22 сәуіріндегі сағат 15:25-ке дейін аяқтаған барлық теңізшілер қатысу ақысын қайтарып алады.

2022 жылғы "Алтын глобус" жарысы

Бірінші жарыстың 54 жылдығына арналған 2022 жылы тағы бір "Алтын глобус" жарысы өтті. Қатысушылардың яхталары мен жабдықтары алғашқы жарыста Сэр Робинге қолжетімді болған үлгілерге ұқсас болуы керек еді, алайда екі санат бойынша жарыс өтті. Бұл жарыс 2022 жылдың 4 қыркүйегінде Лес-Сабль-д'Олоннен басталып, оңтүстік африкалық Кирстен Нойшефер 233 күн, 20 сағат, 43 минут және 47 секундты теңізде өткізіп, жеңіске жетті.

Құжаттамалық фильмдер

"Deep Water" Луиза Осмонд және Джерри Ротвеллдің режиссерлік жұмысы (2006).

Тарихи фильмдер

Гонка Века (Ғасыр жарысы), режиссері Никита Орлов (1986). Crowhurst, режиссері Саймон Рамли (2017). The Mercy, режиссері Джеймс Марш (2018).