Кіріспе

Командалық жарыстар, сондай-ақ командалық желкендесу деп те аталады, қайық және яхта жарыстарының танымал түрі. Жарысқа екі команда қатысады, әр команда бір кластағы екі-төрт қайықпен жарысады. Жеңімпаз команда әр команданың қайықтарының нәтижелерін есепке алып анықталады. Бұл клубтар арасындағы жарыстардан өзгеше, онда үш немесе одан көп клубтың қайықтары қатысып, әр клубтың нәтижелері оның жалпы орнын анықтайды. Командалық жарыстарда ең төмен ұпай жинау жүйесі қолданылады. Бірінші орын алған қайық 1 ұпай, екінші орын алған 2 ұпай және т.с.с. алады. Әр команданың қайықтары жинаған ұпайлар қосылып есептеледі. Ең аз ұпай жинаған команда жеңіске ие болады, ал 2 және 4 қайықтық форматта тең түскен жағдайда қосымша ережелер қолданылады. Командалық жарыстар үшін 6-10 минуттық қысқа трассалар пайдаланылады. Бір трасса түрі – бүйірге бұрылған сандық «S» немесе «N» пішімі. Бұл старттан және белгіден оңға қарай бағытталған жүріске, қысқа қашықтықтан және белгіден оңға қарай, солдан жүгіруге және белгіден солға қарай, қысқа қашықтықтан және белгіден солға қарай, содан кейін финишқа қарай жүріске мүмкіндік береді. Екінші түрі – оң жақтан (оңнан) «қорап» пішімі. Бұл старт/фиништен жүріске, қысқа қашықтыққа, жүгіруге, қысқа қашықтыққа және старт/фиништен жүріске мүмкіндік береді. Бұл трасса форматтары жарыс тактикасына басымдық береді, нәтиже тек қайықтың жылдамдығына байланысты болмайды. Судағы төрешілік 1987 жылы енгізілгеннен бері қалыпты жағдайға айналды. Қайықтар ереже бұзған жағдайда бір рет жазалау айналымын жасауға құқылы. Әйтпесе, егер олар жалғастырса, екі рет жазалау айналымын жасап, төрешінің жазасына ұшырайды. «Командалық жарыс жолдасы» командалық жарыстар мен қажетті дағдылар туралы қысқаша мәлімет береді. Осы беттің соңындағы ұсынылатын әдебиеттер бөлімінде осы және басқа да қатысты жарияланымдар тізімделген.

АҚШ, Ұлыбритания және Ирландияда командалық жарыстардың тарихы - алғашқы оқиғалар

Клубтар арасындағы жарыстар мен командалық жарыстар яхта спортының пайда болған сәтінен бастап қалыптасқан. Ең алғашқы ресми тіркелген «заманауи» командалық жарыс, екі, үш немесе төрт қайықтан тұратын екі команданың бірнеше жарыста бақ сынасуы – Оксфорд-Кембридж университетінің матчы. Кембридж университетінің круиздік клубы (CUCrC) мен Оксфорд университетінің яхт клубы (OUYC) арасындағы бұл матч 1913 жылы екі командалық жарыс ретінде, ал 1914 жылы қайтадан өтті (1913 жылы Оксфордта жеңіс, 1914 жылы Элиде Кембридж жеңіске жетті). Екі университет арасындағы алғашқы желкендік жарыс 1912 жылы Элиде үш матч түрінде өтті (Кембридж 2:1 есебімен жеңді). Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін командалық жарыстар 1920 жылы Норфолк графтығындағы Оултон Бродтың бейтарап суларында қайта жанданды (әр командада екі қайық), онда Оксфорд жеңіп алды. Одан бері жыл сайын Ұлыбританияның әртүрлі аймақтарында, көбінесе жағалау аймақтарында үш қайықтан тұратын командалар арасында өткізіліп келеді (1930 жылдардың ортасынан бастап). Сонымен қатар, Кембридж колледждері арасында 1924 жылдан бері жыл сайын командалық жарыс (әр командада екі қайық), ал Оксфордта 1926 жылдан бері ұқсас жарыс ұйымдастырылып келеді. Алғашқы халықаралық командалық жарыс – «Алты метрлік» кластағы (әр командада 4 қайық) ағылшын-американ кубогы сериясы. Ол алғаш рет 1921 жылы Коуста Ұлыбританияның ұсынысымен өтті, нәтижесінде Ұлыбритания 4:3 есебімен жеңіске жетті. Серия екі жылда бір рет қызықты өтіп, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін аса белсенді болды. 1955 жылы АҚШ тағы да 4:0 есебімен жеңіп алғаннан кейін тоқтатылды, себебі шығындар өсіп, сыныптың 1952 жылы Олимпиада статусын жоғалтуына байланысты қызығушылық төмендеді.

Уилсон кубогы / Солтүстік-Батыс Англияның Firefly Чемпионаты / Ирландия командасының жарысы

Осылайша, алдыңғы тараудың соңғы абзацында айтылғандай, атақты Уилсон кубогы басталды, ол бүгінгі күнге дейін халықаралық командалық жарыстардың ішінде жетекші болып саналады. Вест-Кирби бастамасы 1948 жылы Ирландияның Дун Лаухейр қаласында өткен Ирландияның Дингхи жарыстар қауымдастығы (IDRA) және Корольдік Сент-Джордж YC командалық жарысының бірлескен нәтижесінен туындады (үш адамнан құралған форматта). Бұл Ұлыбритания мен Ирландиядағы ұлттық деңгейдегі алғашқы командалық жарыс болды, бұрынғылары тек жергілікті жарыстар болатын. Бірақ, бір типті қайықтардың жетіспеуіне байланысты, Firefly сияқты бірнеше дингхи кластары қолданылды. 1948 жылдың қыркүйегінде Royal St. George YC жеңіске жетті, бірақ финалда салыстырмалы түрде беймәлім Вест-Кирби командасынан шамалы емес қарсылық көрді. Вест-Кирби командасының мүшесі (Сэр) Сирил Кларк, Оксфорд және Кембридж желкендесу қоғамының мүшесі болды, ол және басқа екі рульмен (Гарри Деннис және Глин Эванс) келесі жылы Вест-Кирбиде осыған ұқсас жарыс ұйымдастыруға келісті. 1948 жылғы ирландиялық жарыстан кейін, Дун Лаухейр және оның үш яхта клубы (Royal St George YC, Royal Irish YC, National YC) Уилсон кубогының ирландиялық нұсқасына, Шон Хупер кубогына ие болды, бұл британдық-ирландиялық университеттер мен клубтардың командалық жарыстарын дамытуға көмектесті. 1980 жылдан бері бұл жарыс тек Корольдік Сент-Джордж YC ұйымдастыруымен өткізілуде.

Халықаралық 14 сынып командалық жарыстар

Жоғарыда айтылғандай, Халықаралық 14-класс командалық жарыстарға үлкен қызығушылық танытқан. Бірінші тіркелген командалық жарыс 1926 жылы өтті, онда Трент СК клубы Royal Norfolk & Suffolk YC клубына Ұлттық 14 қайықтарымен үштен бір командадан матч ұсынды (халықаралық мәртебе 1928 жылға дейін берілмеген), осылайша Трент ішкі суларының күндізгі кубогы іске қосылды. Бірінші халықаралық командалық жарыс (үштен бір командадан форматта), Канада, АҚШ (Лонг-Айленд пен Рочестерден екі команда) және Ұлыбритания арасында 1933 жылы Сиванхака Коринф YC клубында, Ойстер-Бей, Нью-Йоркте өтті және Ұлыбритания тартысты жеңіс тойлады. 1934 жылғы жарыста Ұлыбританияның төрт рульдісінің үшеуі O&CSS мүшелері болды (O&CSS-тің негізін қалаушы Стьюарт Моррис, Питер Скотт, Джон Винтер), ал 14-класс, O&CSS және командалық жарыстар арасындағы тығыз байланыс әлі де жалғасуда. Төрт мәрте әлем чемпионы болған Арчи Масси O&CSS мүшесі, ал класс әлі де екі жылда бір рет өткізілетін әлем чемпионатына дейін халықаралық командалық жарыстар ұйымдастырып тұрады.

Басқа халықаралық сынып командалық жарыстар

1983 жылы Халықаралық «Оптимист» класы (16 жасқа дейінгі жасөспірімдер үшін) әлем чемпионатында командалық жарыстарды енгізді, ал төрттен бір командадан тұратын командалық жарыстар ұлттық, аймақтық және әлем чемпионаттарында өткізіледі. 2022 жылғы әлем чемпионатына 48 ұлттық команда қатысты, АҚШ командасы финалда Украинаны жеңіп шықты. 2008 жылдан бері Ледрода Еуропаның үздік он алты ұлттық командасы үшін жеке Еуропалық командалық жарыстар чемпионаты ұйымдастырылып келеді. 2015 жылы, 2005 және 2006 жылдардағы екі алғашқы жарыстан кейін, Халықаралық 420 класы 21 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасындағы халықаралық командалық жарыстар чемпионатын бастады, ол басқа чемпионаттардан бөлек үштен бір командадан тұратын форматта өтеді.

Ұлыбритания ұлттық командасы

Уилсон Трофи Вест-Кирби СК Ұлыбританиядағы және, белгілі бір деңгейде, әлемдегі командалық жарыстардың жыл сайынғы ең маңызды жарысы болып қалып келді, ал командалық жарыстарға қызығушылық халықаралық деңгейде кеңейгенімен АҚШ, Германия және басқа елдерден де командалар қатысты. 1970-ші жылдар мен 1980-ші жылдардың басында Корольдік яхталар қауымдастығы (RYA) клубтар арасында командалық жарыстардан чемпионат ұйымдастырған кезде Ұлыбританияда командалық жарыстарға қызығушылық артты. 1969 жылы Ұлыбритания мен Ирландияда өткен бұл алғашқы Ұлттық командалық жарысқа 260 команда қатысты, ал Уэст-Кирби Оксфорд СК ұйымдастырған Фармур су қоймасында Принц Филипп кубогын жеңіп алды. Келесі жылы, 1970 жылы, қатысушылар саны 352 клубқа дейін өсті.

АҚШ ұлттық құрамасы

АҚШ-та ұлттық деңгейдегі командалық жарыстар, колледждер арасындағы жарыстардан басқа, біршама кешірек дамыды. Джордж Р. Хинман кубогі үшін алғашқы ұлттық командалық жарыстар чемпионаты 1981 жылы Техас штатының Форт-Уорт қаласында US Sailing ұйымдастыруымен өтті. Жеңімпаз команда Ұлы көлдер аймағынан (АҚШ-тың Е аймағы): Терри Маклафлин мен Кэролин Бродски, Джефф Бойд және Питер Джонс, Там Мэтьюс және Джей Кросс болды. Бұл шара Sailing World журналы бастаған регатадан өркендеді, ол өте танымал болғандықтан US Sailing қабылдады, ал шараның жеңімпазы Ұлыбританиядағы Уилсон кубогына қатысуға ұсынылады. Бастапқы жеңімпаздар көбінесе колледж командалары болды, бірақ 1992 жылы Командалық жарыстар чемпионаты комитетінің төрағасы болған Гэри Бродидің және 1996 жылы оның ізбасары Брэд Делленбаудың ықпалымен бұл шара қазір кең ауқымды қатысушыларды тартады, бірақ колледж бітірушілерінің қатысуы да жоғары деңгейде сақталады. Бұл командалық жарысты (үш адамнан құралған форматта) қайықтар мен яхталар жарысының берік орнаған түріне айналдырды, алайда қайықтар командалық жарысы ағылшын тілді елдерде ең күшті болып қала береді. Австралия мен Жаңа Зеландияда жергілікті және ұлттық жарыстармен бірге белсенді командалық жарыстар қауымдастықтары бар. Бірінші (1995) ISAF әлем чемпионаты Батыс Кирбиде өткізіліп, Ұлыбритания жеңіске жетті. 2005 жылдан бастап ISAF чемпионаты екі жылда бір рет жастар (19 жасқа дейін) жарысын да қамтиды, оны алғаш рет Ұлыбритания ұтып алды.

Ұлыбритания командалық жарыстар чемпионаты

1995 жылы ISAF командалық жарыстар әлем чемпионатының басталуы Ұлыбританиядағы клубтар арасында командалық жарыстарға қызығушылықты күрт арттырды. 1980-ші жылдардағы ескі Принс Филип кубогы Ұлыбритания командасын іріктеу үшін өткізілген сынақтарда жеңіске жеткен және алғашқы әлем чемпионатында жеңіске жеткен Spinnaker SC клубына табысталды. Іріктеу турнирі, Уилсон және Әлем чемпионаты бір жылдың ішінде Батыс Кирбиде өтті, ал "әлем" командаларына Уилсонға қатысуға рұқсат берілмеді. Келесі жылы Ұлыбритания командалық жарыстар қауымдастығы (UKTRA) құрылды. 1997 жылы RYA және UKTRA 1980-ші жылдардың басында тоқтатылған Принс Филип кубогы үшін Ұлыбритания ұлттық командалық жарыстар чемпионатының өткізілуін қайта жаңғыртты. RYA сондай-ақ Ұлыбританияда жыл сайын өткізілетін, өте танымал Eric Twiname жасөспірімдер (16 жасқа дейін) және жастар (19 жасқа дейін) командалық жарыстар чемпионатын ұйымдастырады. Бұған қоса, Ұлыбритания университеттерінің күзгі және қысқы семестрлерінде әр аптаның соңында 8-ден 16-ға дейін немесе одан да көп команда қатысатын командалық жарыстар іс-шаралары ұйымдастырылады.

Ұлыбритания мектептерінің командалық жарыстары

Ұлыбритания мектептері Британдық мектептердің динги жарыстары қауымдастығы (BSDRA) арқылы да белсенділік көрсетеді. Қауымдастық 1989 жылдан бері жыл сайын аймақтық және ұлттық командалық жарыстар чемпионаттарын ұйымдастырып, Ұлыбританиядағы жеке меншік тәуелсіз мектептерге ерекше назар бөледі. BSDRA-ны Тонбридж мектебінің Ник Проссері, Брэдфилд мектебінің Криспин Рид Уилсон және Севенокс мектебінің Брюс Хебберт құрды, ол сонымен қатар Оксфорд және Кембридж желкендеу қоғамының мүшесі болған. Оның жарыстары мемлекеттік мектептерге және халықаралық қатысушыларға ашық. 1989 жылы Винчестер колледжі BSDRA-ның алғашқы турнирінде Уитстейбл кубогын жеңіп алды, ал 1990 жылы Табор академиясы тұңғыш рет халықаралық жеңімпаз атанды. Бұл Табордың сәттілігінен кейін бірнеше АҚШ командалары, сондай-ақ Ирландияның Шулл қауымдастық колледжі де жеңіске жетті. Ұлыбританияның Ұлттық мектептер желкендеу қауымдастығы, әсіресе мемлекеттік мектептер секторына қызмет көрсетеді, Toppers класында ұлттық жеке командалық жарыстарды және ұлттық екі командалық жарыстарды өткізеді. RYA сонымен қатар Эрик Твинаме (ETs) деп аталатын жастар командалық жарыстарын ұйымдастырады. Екі командалық жарыс екі санатқа бөлінеді: жасөспірімдер арасындағы "екі қайық" командалық жарысы, ол RS Feva қайықтарында өтеді, және жастар арасындағы "үш қайық" командалық жарысы, ол Fireflys қайықтарында өтеді. Жарыс әдетте Оксфордтағы Фармур суқоймасында өтеді. Шараның танымалдылығы артып келеді, оған 200-ден астам қатысушы және екі қайықтық командаларға 48 команда өтініш білдірді. 2021 жылғы ұлттық жарысты RHS (екі қайық) және Ратланд (үш қайық) командалары жеңіп алды, әр санатта 24 команда қатысты.

АҚШ командалық жарысы

АҚШ-та көптеген кельботтар мен басқа да командалық жарыстар өткізіледі, мысалы, Сонар класы қауымдастығы ұйымдастырған Кирби кубогы және Нью-Йорк YC ұйымдастырған командалық жарыстардың кең ауқымды бағдарламасы. CJ Buckley мемориалдық регатасы – АҚШ-тағы өте танымал жыл сайынғы жасөспірімдер (19 жасқа дейінгі) 420 клуб командалық жарысы, ол Ист Гринвичте өткізіледі. Колледждер аралық желкендесу қауымдастығы (ICSA) 1989 жылдан бері Бейкер кубогы үшін жыл сайын ұлттық командалық жарысты ұйымдастырып келеді, сол жылы Табор академиясы жеңіске жеткен. Бейкер кубогында аймақтық іріктеу турнирлері де өткізіледі. АҚШ Желкендесу командалық жарыстар комитеті АҚШ-та командалық жарыстарды насихаттауға көмектеседі. US Sailing сондай-ақ АҚШ-тағы командалық жарыстардың бас кестесін ұстап тұрады.

Еуропалық кеуделік қайық командасының жарысы

2011 жылы Оксфорд және Кембридж желкендеу қоғамының мүшесі Брюс Хебберт (Нидерланды, Германия, Монако, Италия және Испаниядағы бірқатар желкеншілердің көмегімен) екі командадан тұратын (екі жақты форматта) кельді қайықтардағы командалық жарыстардан тұратын "2K" еуропалық сериясын ойлап тапты және бастады. Бұл серия өте қарқынды және қазір Еуропаның сегізден астам қаласында түрлі кельді қайықтар кластарында өтіп жатыр.

Жарыс командалары

Командалық жарыстар тең қайықтарда өткізілуі тиіс болғандықтан, командалық жарыстар үшін ең көп таралған қайықтар – бір типті қайықтар немесе кілді қайықтар. 420, Vanguard 15, Firefly және Flying Junior – командалық жарыстарда ең жиі қолданылатын қайықтар. Sonar, J/24, Maxfun 24 және J/80 – танымал командалық жарыс кемелері. Ұлыбританияда Uffa Fox жобалаған 12 футтық Firefly қайығы ең көп қолданылады. Firefly командалық жарыс үшін өте ыңғайлы, себебі оның құрамында командалық жарыстың тактикасына кедергі келтіретін спиннакер және трапеция сияқты жоғары өнімділік мүмкіндіктері жоқ. Ол сонымен қатар жақсы үдеуге ие, өте маневрлі және әйелдер мен жастарға оңай басқарылады.

Жарыс командалық форматтары мен жарыстар

Ертедегі командалық жарыстар көбінесе нокаут жүйесі бойынша өткізілетін, ал кейін "бірінші раундтағы жеңілгендер" арасындағы нокаут жарысы енгізілді. Қазіргі көптеген жарыстар ширек финалға немесе жартылай финалға іріктеу үшін "раунд-робин" немесе "швейцарлық лига" жүйесін пайдаланады. Вильсон кубогының іріктеу кезеңдері швейцарлық лига жүйесі бойынша өтеді. Командалық жарыстар алғаш енгізілген кезде, олар сол кездегі флоттық жарыстардың бағыттарын ұстанды, көбінесе бірдей старт және финиш сызығы бар үлкен үшбұрыш түрінде. Уақыт өте келе, кемелер арасындағы өзара әрекетті күшейту үшін үшбұрыш кішірейтілді. Кейін, кемелер арасындағы өзара әрекетті арттыру үшін оң жақтан жүретін бағыттар тағайындалды. Содан кейін "S" (немесе "N") және "қорап" (box) бағыттарының форматтары пайда болды. Олар осы беттің басындағы кіріспеде түсіндірілген. Қазіргі уақытта "S" форматы Еуропада ең көп қолданылады. Әңгімеге қарағанда, "S" бағыты Спиннакер желкендік клубында командалық жарыстардың өтуіне байланысты туындаған, онда жарыс төрешілері көлдің ортасындағы екі аралды айналып өту үшін бағытты белгілеуде шығармашылыққа жүгінуге мәжбүр болған.

Жарыс командасының тактикасы

Командалық жарыстар – қайық және яхта жарыстарының өте тактикалық түрі, ол кеме жылдамдығының жеткілікті болуын, жоғары деңгейдегі басқаруды, жақсы командалық жұмысты және жеңіліс позициясын жеңіске айналдыру стратегиясын толық түсінуді қажет етеді. Ең көп таралған форматтағы 3 қайықтың командалық жарысындағы келесі жағдайды қарастырайық. Егер бір қайық 1-ші орында болса, ал оның командаластары 4-ші және 6-шы орында болса, команданың ұпайлары 1 + 4 + 6 = 11 ұпайды құрайды, ал қарсыластардың 2 + 3 + 5 = 10 ұпайы бар, яғни олар алда. Команданың жарысты жеңуі үшін 4-ші орындағы қайық 5-ші қайықты баяулату керек, сонда оның 6-шы орындағы командаласы 5-ші орынға көтеріледі. Бірінші орындағы қайықтың артында екі қарсыластың қайығы болғандықтан, ештеңе жасау қауіпті. 4-ші қайық «кері өткізу» деп аталатын маневрді жарыс ережелерін (RRS) пайдаланып, соның ішінде D қосымшасындағы командалық жарысқа арналған ерекше ережелерді қолдана отырып жасай алады, осылайша қарсыластар қашықтықты арттырып жүзуге немесе желдің әсерін азайтып, осылайша қарқын жоғалтуға мәжбүр болады. Командалық жарыстарда екі негізгі маневр бар: «кері өткізу» және «белгіге түсіру». Желге қарсы бағытта үш қайықтың жүзуі кезінде «кері өткізудің» мақсаты – алдыңғы қайықтың келесі (қарсы команданың) қайығын баяулату, сонда үшінші қайық (алдыңғы қайықтың командасынан) аралық қайықтан қашықтауға немесе одан жылдам жүзуге мүмкіндік алады. «Белгіге түсіру» көбірек күрделі. Ол бір қайықтың RRS ережелерін пайдаланып, қарсыластардың белгіні айналуына кедергі келтіретіндей етіп белгіде тоқтауын қамтиды, осылайша командаластарына жете алуға және содан кейін олардан озуға мүмкіндік береді. Тағы бір тактика – бір қайықтың желдің қарсы бағытына жақын болғанда оң жаққа (басымдыққа ие) бұрылуы, сонда артындағы қайықтар да солай етуге мәжбүр болып, едәуір қашықтықты жүзіп, командаластарына жете алуға мүмкіндік береді. Егер бір қайық екінші қайықтың кез келген жағдайда жарыс ережелерін бұзғанын сезсе, ол «наразылық» деп айтуы мүмкін. Наразылық білдірген қайық бір толық айналымдық айыппен өзін ақтамаса, наразылық білдірген қайық «төреші» деп айтуға немесе, Ұлыбританияда көбінесе, қызыл ту көрсетуге болады. Судағы төреші бірден шешім шығарып, оқиға кезінде ереже бұзған қайыққа екі толық айналымдық айып салады.

Жеңіс және жеңіліс комбинациялары

Тәжірибелі командалық жарыскер жарыстың кез келген сәтінде командасының жеңіп жатыр ма, жоқ әлде жеңіліп жатыр ма екенін біледі. Ең көп кездесетін нәтижелер комбинациялары төменде көрсетілген. Жақсы экипаж рульдікке команданың жеңіске тартатынын немесе жеңіліп жатқанын хабарлай алады және жеңіске жету үшін қай позицияға шабуыл жасау керектігін кеңес береді.

Екі қайық командасының жарысы

Соңғы қайықпен келген команда жеңіледі.

4 қайық командасының жарысы

Жеңіске жету үшін 17 немесе одан аз ұпай жинау керек. Егер екі команда тең 18 ұпайдан жинаса (мысалы, 1,2,7,8 командасымен 3,4,5,6 командасының арасындағы ойын), бірінші орындағы команда жеңіледі. Бұл, бірінші (және екінші) орын алған команда басшыларының өз командасы жеңіп тұрғанда аяқтамауы стратегиялық қателік екенін көрсетеді. Жеңіске жеткізетін соңғы әрекеттерге ұмтылуына мүмкіндік беру керек!