Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бунлап – Тынық мұхиты архипелагындағы Вануату аралдарындағы Пятидесятница аралының оңтүстік-шығысында орналасқан ауыл. Бұл, дәстүрлі өмір салтын сақтауға және батыстың ықпалын азайтуға тырысатын бірнеше жергілікті kastom (дәстүр-салты) ауылдарының ең танымал ауылы. Кейбір басқа kastom ауылдары шетелдіктерге қатаң түрде жабық болса, Бунлап соңғы жылдары туризмнен үлкен пайда көріп отыр.
Bunlap is a village in the south east of Pentecost Island in the Pacific archipelago of Vanuatu. It is the most well known of a number of local kastom (custom) villages whose people aspire to retain a traditional lifestyle with minimal Western influences. Unlike some other kastom villages, which remain strictly closed off to foreigners, Bunlap has profited extensively from tourism in recent years.
Киім-кешек
Көптеген ауыл тұрғындары әлі күнге дейін дәстүрлі киім киеді (бірақ барлығы емес). Әйелдер үшін бұл талшық жолақтарынан тігілген тізеге дейін жететін юбкалардан тұрады. Салтанатты шараларда тобыққа дейін жететін юбкалар киіледі. Ерлер белге кең белбеу тағады, оған мата немесе жапырақтан жасалған түтік бекітіледі. Түтік жыныс мүшесіне (қарбыз тәрізді) кигізіледі, ал қалған жыныс мүшелері мен мүжік ашық қалдырылады. Бұл киімдер Вануатудың басқа да жергілікті халықтары киетін, бірақ әртүрлі намбалардан ерекшеленеді. Бунлап ауылының тұрғындары әдетте осы аймақтан тысқары жерлерге саяхаттағанда батыс киімдерін киеді.
Traditional clothing is still worn by many (though not all) villagers. For females this consists of knee length skirts made out of fiber strips. For ceremonial occasions, ankle length skirts are worn. Men wear only a wide belt around the waist, to which a cloth or leaf tube is attached. The tube is worn around the penis (reminiscent of a penile gourd), while the remainder of the genitals and buttocks are exposed. These garments are distinct from the similar, but still differing nambas, which are worn by other indigenous peoples of Vanuatu. Villagers from Bunlap generally put on Western clothing when travelling outside the area.
"Гол"
Бунлап халқы Гол (Бислама нанггол) немесе "жерге секіру" деп аталатын ежелгі рәсімді орындайды. Онда ер адамдар білезіктеріне жүзімдерді байлап, мұнарадан тік сынып секіреді. Секірушінің құлауын жүзімдер тоқтатады, олардың екінші ұшы мұнараға бекітіледі. Мұнараның түбіндегі жұмсақ топырақтан жасалған еңіс бет, жүзімнің үзілуіне, дұрыс емес ұзындығына немесе нашар секіруге байланысты жарақат алу қаупін азайтады. Гол қазіргі заманғы банжи секіру спортына әсер етті, бірақ Голда қолданылатын жүзімдер банжи арқандарына қарағанда әлдеқайда серпімді емес, сондықтан секіруші секірген соң кері қайта секірмейді. Гол туралы аңыз бойынша, Бунлап ауылында Тамали есімді ер адам әйелімен дауласып, ол қашып, банян ағашына шығып, аяқтарын лиана жүзімімен ораған. Тамали оған жеткенде, әйел ағаштан секіріп түсіпті, ал күйеуі оның не істегенін білмей, одан кейін секірген. Ол қайтыс болды, бірақ әйел аман қалды. Бунлаптың ер адамдары осы оқиғаға қатты әсер етіп, ұқсас жағдайға тап болғанда осындай секірулерді жаттығу үшін бастады. Бұл практика мол түлімдік жинау және ерлік көрсету үшін рәсімге айналды.
The Bunlap people perform an ancient ritual called the Gol (Bislama nanggol) or "land diving", in which men tie vines to their ankles and jump headfirst from platforms jutting out from a tower. The jumper's fall is broken by the vines, the other end of which is tied to the tower. A sloping surface of softened earth at the base of the tower provides some protection from injury in case of a broken vine, a vine of incorrect length, or a poor jump. The Gol inspired the modern sport of bungee jumping, though the vines used are far less elastic than bungee cords, and the Gol jumper does not bounce up at the end of the fall. The Gol legend says that in the village Bunlap a man called Tamalie had a quarrel with his wife and she ran away and climbed a banyan tree, where she wrapped her ankles with liana vines. When Tamalie came up to her, the woman jumped from the tree and so did her husband not knowing what his wife had done. He died but the woman survived. The men of Bunlap were very impressed by this performance and they began to practise such jumps in case they got in a similar situation. This practice transformed into a ritual for rich yam harvest and also for proving manhood.
Ауыл шаруашылығы және егін өсіру
Аралдың ішкі беткейлерінде ауыл тұрғындары таро өсіреді – кеңінен тараған тропикалық Азия өсімдігі (Colocasia esculenta), үлкен, қалқан тәрізді жапырақтары мен ірі крахмалға толы жеуге жарамды түйірі бар. Бунлап еркектері көбінесе күн батқанда алкогольге ұқсас әсер ететін кава сығындысын ішеді. Бұл сусын кава өсімдігінің тамырынан дайындалады. Әйелдерге кава ішуге рұқсат етілмейді.
On the interior slopes of the island, villagers grow taro, a widely cultivated tropical Asian plant (Colocasia esculenta) having broad peltate leaves and a large starchy edible tuber. Bunlap men often consume kava extract at the end of the day for its intoxicating effects, similar to alcohol. The drink is extracted from root of the kava plant. Women are forbidden to consume kava.
Құрбандықтар
Бұл тайпаның жас ұлдары 5 жасында бамбуктан жасалған пышақпен сүндеттетіледі. Жасынан кейін жараны жылдам жазылуы үшін арнайы жапырақпен орайды. Ер адамдар сүндет рәсімінен кейін, тары және кокос жаңғағынан жасалған, ыстық тастарда пісірілген нан жейді. 7 апталық жекелеуден кейін ұлдар босатылып, тағы бір үлкен той ұйымдастырылады. Сүндеттелген ұлдар осы тойдағы әр шошқаны өлтіру арқылы ер адам болуға бір қадам жасайды.
The young boys of this tribe are circumcised at the age of 5 with a knife made of bamboo. The wound is then wrapped with a special leaf to make it heal faster. The men celebrate after the circumcising ceremony by eating a special pie made of yam and coconut and baking it on hot stones. After 7 weeks of solitude, the boys are let out and another big ceremony is organised. The boys who are circumcised take a further step to the manhood by killing each pig in the ceremony.
Тіл
Бунлап тұрғындары са тілінің сәл ерекше түрінде сөйлейді. Бунлап диалектісі батыстағы Панги, солтүстіктегі Бей Барьер және оңтүстіктегі Ранвас диалектілерінің қоспасынан құралған сияқты. Антропологтар Маргарет Джоли мен Мюррей Гард Бунлапта уақыт өткізіп, оның тілін үйренді. Вануатудың ұлттық тілі – бисламаны Бунлаптың көптеген ересек ер адамдары белгілі бір деңгейде біледі, бірақ Бунлап тұрғындары арасындағы бисламаны білу және қолдану жақын жердегі христиандық ауылдармен салыстырғанда әлдеқайда төмен. Бунлапта батыс үлгісіндегі білім беру жүйесі жоқ, және оның көптеген (бірақ барлық) тұрғындары сауатсыз.
The people of Bunlap speak a slightly distinctive form of Sa language. Bunlap's dialect appears to be largely a mixture of the dialects spoken in Panngi to the west, Baie Barrier to the north and Ranwas to the south. Anthropologists Margaret Jolly and Murray Garde have both spent time in Bunlap and acquired knowledge of its language. Bislama, Vanuatu's national language, is known to some degree by most adult men in Bunlap, although knowledge and use of Bislama among inhabitants of Bunlap is far less than in nearby Christianised villages. There is no Western schooling in Bunlap, and many (though not all) of its inhabitants are illiterate.
Танымал мәдениетте
The Travel Channel деректі сериалы Tribal Life Бунлап қауымының мүшелерін көрсетеді.
The Travel Channel documentary series Tribal Life follows the Bunlap community members.