Жозеф Вильчинский: Польша генералының тарихы

Кіріспе

Польша генералы (1890–1939)

Йозеф Константи Ольшина Вильчинский (27 қараша 1890 – 22 қыркүйек 1939) – польшалық генерал және Польша армиясының жоғары дәрежелі командирлерінің бірі. Бірінші дүниежүзілік соғыс, Польша-Украина соғысы және Польша-Кеңес соғысының қатысушысы, ол 1939 жылы Польшаға жасалған шабуыл кезінде кеңестік әскерлер тарапынан атқыланды.

Ерте өмір

Йозеф Вильчинский 1890 жылы 27 қарашада Краковта (Краков) дүниеге келген. 1910 жылы ол Австрия-Венгрияның Галициясындағы Краковтағы Санкт-Анна гимназиясын бітіріп, Львов ғылым және технология университетінің архитектура факультетінде оқуға түсті. Оқу кезінде 1912 және 1913 жылдар аралығында ол Краков пен Львовта әскери оқудан өтті, содан кейін "Дружины Стрелецкие" қатарына қосылды, онда ол жаяу әскер тактикасы бойынша оқытушы ретінде де жұмыс істеді. Ол шамамен сол кезде "Олсина" әскери лақап атын алды, ол кейіннен оның тегінің бір бөлігіне айналды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Ұлы соғыс басталғаннан кейін ол австро-венгр армиясына взвод командирі ретінде жұмылдырылды, бірақ 1914 жылғы 6 тамызда оған поляк легиондарына қосылуға рұқсат берілді. Ол Польша легиондарының 1-бригадасының көптеген шайқастарында екінші лейтенант, содан кейін бірінші лейтенант шенімен ерекше көзге түсті. Бастапқыда 1-ші полкте рота командирі болған ол 1915 жылы капитан шеніне көтеріліп, 5-ші полкте батальон командирі болды. 1917 жылғы Ант дағдарысынан кейін, австро-венгр азаматы ретінде Олшина Вильчинский австро-венгр армиясына шақырылып, көптеген әріптестерімен бірге Италия майданына жіберілді. Ол 50-ші, 62-шы және 59-шы взводтардағы жаяу әскер взводтарына қолбасшылық етті, содан кейін 16-шы полктің 3-ші батальонының командирі ретінде Украинаға ауыстырылды. Сол жерде ол Польша әскери ұйымының жасырын ұясын құрды. Польша тәуелсіздігіне қол жеткізгеннен кейін, 1918 жылғы 4 қарашада Олшина Вильчинский және оның батальоны (көбінесе поляктардан құралған) Польша армиясына қосылды. Тәжірибелі офицер, ол полковник Чеслав Рыбинскийдің Польша-Украина соғысы кезінде Волыньде соғысқан арнайы жасағына бекітілді. 27 қарашада оның ротасы Тарнополь маңындағы Микулиньце маңындағы шайқаста жеңіліске ұшырады және Олшина Вильчинский ауыр жарақат алып, украиндықтар тарапынан тұтқынға алынды. 1919 жылғы маусымда ғана олардың жеңілісінен кейін ол босатылып, Польша армиясына қайта оралды. Подполковник шеніне көтеріліп, 3-ші поляк легиондарының жаяу әскер бригадасының, содан кейін (1919 жылғы 28 қыркүйектен бастап) 1-ші поляк легиондарының жаяу әскер бригадасының қолбасшысы болды. Ол соңғы бөліммен бірге Польша-Совет соғысына қатысты. 1920 жылы Киевке жасалған шабуыл кезінде ол қысқа мерзімге 3-ші бригадаға оралды және Киев әскери гарнизонының әскери қолбасшысы болып қызмет етті. Польшаның шегіну кезінде ол бірқатар бөлімдерге, соның ішінде 6-шы жаяу әскер дивизиясына, Вацлав Ивашкевичтің 6-шы армиясының операциялық тобына, 14-ші жаяу әскер бригадасына, содан кейін 13-ші жаяу әскер бригадасына басшылық етті. Варшава шайқасынан кейін полковник шеніне көтерілді. Соғыстан кейін ол артқа тартылып, өзінің бөлімшесімен бірге үшінші Силезия көтерілісі кезінде Заглембие аймағында Германиямен шекараны қорғауға жауапты болды. 1922-1923 жылдары Жозеф Олшина Вильчинский майдандық командир емес, білікті ұйымдастырушы екенін көрсетті. Ол Краковтағы 5-ші әскери округтің (DOK V) инженерлік бөлімшелерін басқарды. Содан кейін 1924 жылғы қазан айына дейін ол Польша әскери істері министрлігінде Польша армиясының барлық инженерлік бөлімшелерінің басшысы болып қызмет етті. Шекара қорғаныс корпусы (KOP) құрылғаннан кейін, 1924 жылғы 10 қазанда Барановичеде орналасқан осы күштің 2-ші бригадасының қолбасшысы болды. Келесі жылы ол Здолбунов қаласындағы KOP 1-ші бригадасының сол лауазымына ауыстырылды. Варшавадағы Жоғары соғыс мектебіне жіберілген ол 1927 жылғы 19 наурызда бригадир-генерал шеніне көтеріліп, 10-шы жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы болды. Тәртіп, тазалық және жинақылықты жақтаған ол, әдетте, бағыныштыларынан сыйлылық көрмеді. Сонымен қатар ол шебер ұйымдастырушы және артынан бақылауды ұйымдастырудағы шебер екенін дәлелдеді. Осы себепті 1935-1937 жылдары ол Паństwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego (Дене тәрбиесі және әскери дайындық жөніндегі мемлекеттік кеңсе) директоры болып қызмет етті, содан кейін 1938 жылғы қаңтарда Гроднодағы 3-ші әскери округтің (DOK III) қолбасшысы болып тағайындалды. Польша қорғаныс соғысы басталғанға дейін DOK III Гродно операциялық тобына айналдырылды.

After the outbreak of the Great War he was mobilized to the Austro Hungarian Army in the role of a platoon commanding officer, but on 6 August 1914 he was allowed to join the Polish Legions. He served with distinction in the rank of Second Lieutenant and then First Lieutenant in most of the battles of the 1st Brigade of the Polish Legions. Initially a company commander in the 1st Regiment, in 1915 he was promoted to the rank of Captain and became a battalion commander within the 5th Regiment. After the Oath Crisis of 1917, as an Austro Hungarian citizen, Olszyna Wilczyński was drafted into the Austro Hungarian Army and dispatched to the Italian Front, along with many of his colleagues. He commanded infantry platoons within 50th, 62nd and 59th platoons, after which he was transferred to Ukraine as a commander of the 3rd battalion of the 16th Regiment. There, he organized a cell of the Polish Military Organization. After Poland regained its independence, on 4 November 1918, Olszyna Wilczyński and his battalion (composed of Poles mostly) joined the Polish Army. An experienced officer, he was attached to the ad hoc formation of Col. Czesław Rybiński fighting in Volhynia during the Polish Ukrainian War. On 27 November his company was defeated in a skirmish near Mikulińce near Tarnopol and Olszyna Wilczyński himself was heavily wounded and taken prisoner of war by the Ukrainians. It was not until their defeat in June 1919 that he was released and allowed to return to the Polish Army. Promoted to Lieutenant Colonel, he became the commanding officer of the 3rd Polish Legions Infantry Brigade, and then (since 28 September 1919) the 1st Polish Legions Infantry Brigade. With the latter unit he took part in the Polish Soviet War. During the Kiev offensive in 1920 he briefly returned to the 3rd Brigade and briefly served as the military commander of Kievan military garrison. During the Polish withdrawal he commanded a number of units, including the 6th Infantry Division, an Operational Group within Wacław Iwaszkiewicz's 6th Army, 14th Infantry Brigade, and then the 13th Infantry Brigade. After the battle of Warsaw he was promoted to the rank of Colonel. After the war he was withdrawn to the rear and, together with his unit, was responsible for shielding the border with Germany in the area of Zagłębie during the Third Silesian Uprising. A skilled organizer rather than front line commander, between 1922 and 1923 Józef Olszyna Wilczyński headed the engineering units of the Kraków based 5th Military Area Command (DOK V). Then, until October 1924 he served as the head of all the engineering units of the Polish Army in the Polish Ministry of Military Affairs. After the creation of the Border Defence Corps (KOP), on 10 October 1924 he became the commanding officer of the 2nd Brigade of that force, based in Baranowicze. The following year he was transferred to the same post in the 1st Brigade of the KOP based in Zdołbunów. Sent to the Higher War School in Warsaw, on 19 March 1927 he was promoted to the rank of brigadier general and became the commanding officer of the 10th Infantry Division. Promoter of order, cleanness and mustering, he was generally disliked by his subordinates. At the same time he proved to be a skilled organizer and an outstanding rear line commander. Because of that between 1935 and 1937 he served as director of Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego (The National Office of Physical Education and Military Training) and then in January 1938, he was made the commander of the Grodno based 3rd Military Area Command (DOK III). Soon before the outbreak of the Polish Defensive War the DOK III was converted into the Grodno Operational Group.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс басталғаннан кейін Олшина Вильчинскийдің бөлімшесі Бибра өзені, Сувалки және Визна аралығындағы аумақты қорғауға дайындалды. Бірақ, Кіші Польшадағы неміс шабуылына байланысты Оперативтік топ таратылып, оның бөлімшелері Львовқа көшірілді, кейін олар сол қала үшін болған шайқасқа қатысты. Олшина Вильчинский өзінің бөлімшелерін Пинскіге жетелеп барды, онда ол Польша маршалы Эдвард Рыдз-Смиглымен кездесті. Кеңес Одағы 17 қыркүйекте Польшаға шабуыл жасағаннан кейін, польша үкіметі әскерлеріне кеңес әскерлерімен қақтығыстан аулақ болуды бұйырды. Дегенмен, коммунистік көтерілісшілер (Скидель көтерілісі) және түрлі кеңес бөлімшелері польша бөлімшелеріне шабуыл жасаудан тартынбады. Кеңес шабуылы Польшаның шығыс бөлігін көбінесе қорғаныссыз қалдырды, өйткені аймақтағы польша күштерінің көп бөлігі неміс майданына ауыстырылған еді. Шекара қорғаныс корпусының нашар қорғалған жағдайынан өткеннен кейін, кеңестік 15-ші бронетанкті корпус Гродно қаласына қарай жылдам ілгерілеуді бастады. Соғысқа дейінгі Гродно әскери округінің қолбасшысы генерал Йозеф Олшина Вильчинский, қала әкімі Роман Савицкиймен бірге, негізінен жүріс батальондары, еріктілер, скауттар және полиция күштеріне сүйене отырып, қаланың қорғанысын ұйымдастыруға кірісті. Жақсы жабдықталмаған, жеткіліксіз санды және танққа қарсы артиллериясы жоқ польша қорғаушылары көбінесе импровизацияланған танққа қарсы қорғанысқа, мысалы, бензин немесе терпентин құйылған бөтелкелерге және кедергілерге сүйенді. 20 қыркүйекте кеңес танктері қала шетіне жетті. Екі күнге созылған қатал шайқастардан кейін, көбінесе жақын арада, қала орталығының көп бөлігі кеңес артиллериясымен қиратылды. Бұдан әрі қорғану мүмкін емес екенін түсінген соң, 22 қыркүйекте польша күштерінің қалған бөлігі Литва шекарасына қарай шегінді. Генерал Олшина Вильчинскийдің отбасымен және капитан Мичислав Стремескимен бірге саяхаттаған машинасы 22 қыркүйекте майор Чувакиннің басқаруындағы танк-артиллерия тобымен Сопочкин маңында тоқтатылды. Генерал мен оның адъютанты қысқа сұрақтан кейін атып тасталды, ал оның әйелі мен жүргізушісіне сапарды жалғастыруға рұқсат берілді.

After the outbreak of the war, Olszyna Wilczyński's unit was to prepare the defense of the area between Biebrza River, Suwałki, and Wizna. However, due to German breakthrough in Lesser Poland the Operational Group was disbanded and its units withdrawn to Lwów, where they later took part in the battle for that city. Olszyna Wilczyński himself escorted his units to Pińsk, where he met with Marshal of Poland Edward Rydz Śmigły. After the Soviet Union invaded Poland on 17 September, the Polish government issued orders to its military that they should avoid fighting with Soviet forces. Nonetheless both pro Communist rebels (Skidel rebellion) and various Soviet units did not shy away from attacking Polish units. The Soviet offensive caught much of the eastern Poland virtually undefended, as most of the Polish forces from the area had already been transferred to the German front. After breaking through overstretched defenses of the Border Defence Corps, the Soviet 15th Armored Corps started a fast advance towards the city of Grodno. Commander of the prewar Grodno Military Area Command, Gen. Józef Olszyna Wilczyński together with the mayor of Grodno Roman Sawicki began organizing city defenses, basing mostly on march battalions, volunteers, Boy Scouts and police forces. Ill equipped, undermanned and lacking any anti tank artillery, the Polish defenders relied mostly on improvised anti tank defences, such as bottles of gasoline or turpentine and anti tank obstacles. On September twenty the Soviet tanks reached the city's outskirts. After two days of heavy fights, often in close quarters, much of the city centre was destroyed by Soviet artillery. Seeing no chance for further defense, on 22 September the remainder of the Polish forces withdrew towards the Lithuanian border. General Olszyna Wilczyński's car, in which he traveled with his family and adjutant captain Mieczysław Strzemeski were stopped by a tank artillery group under command of Maj. Chuvakin on 22 September near Sopoćkinie. The general and his adjutant were shot after a brief interrogation, while his wife and driver were allowed to continue the journey.

2002 жылғы польшалық тергеу

2002 жылдың 11 ақпанында Польшаның Ұлттық Естелік Институты генерал Вильчинский мен капитан Штремескийдің (қолтаңба акт S 6/02/Zk) қанына батқан өлтірілуіне қатысты тергеу бастады. Польша және бұрынғы Кеңес Одағының мұрағаттарындағы тергеу барысында оларды ұстауға, сұраққа алуға және өлтіруге жауапты нақты әскери бөлімше анықталды. Осыған байланысты 2003 жылдың 26 қыркүйегінде Ресей әскери прокуратурасынан 1907 жылғы 18 қазандағы Құрлықтағы соғыс заңдары мен әдет-ғұрыптары туралы IV Гаага конвенциясының негізінде бұл мәселені тергеуді сұрады. Конвенцияға қарсы соғыс қылмыстарының мерзімі өтуі немесе талап етілмеуі мүмкін емес. Бірақ Ресейлік кеңсе поляк өтінімін қайтарып, Қызыл Армияның сарбаздары мен офицерлері соғыс қылмысы емес, жалпы қылмыс жасады және олардың қылмыстары мерзімі өтіп кеткендіктен тергеуге жатпайды деп мәлімдеді. Осы себепті 2004 жылғы 18 мамырда жауаптыларды таба алмағандықтан тергеу тоқтатылды.