Кіріспе

1746 жылғы Карло Голдонидің пьесасы, "Екі қожайынның қызметшісі" – итальяндық драматург Карло Голдонидің 1746 жылы жазған комедиясы. Голдони осы пьесаны тарихтағы ең ұлы арлекиндердің бірі – актер Антонио Сакконың өтінішімен жазған. Оның алғашқы нұсқаларында импровизацияға арналған үлкен бөлімдер болған, бірақ ол 1789 жылы қазіргі нұсқасын қайта өңдеген. Пьеса итальяндық commedia dell'arte дәстүріне негізделген.

Сюжет

Пьеса Беатристің таныстырылуымен басталады, ол өзінің қайтыс болған ағасының кейпінде Венецияға келіп, оны өлтірген Флориндоны іздейді. Флориндо – оның сүйіктісі де бар. Ағасы Беатриске Флориндоға үйленуіне тыйым салған еді, және әпкесінің ар-намысын қорғап қаза тапты. Беатрис ағасының орнына Федериго болып киініп, Кларисаның әкесі Панталондан (кейде Панталоне деп те жазады) оның қалың малын алуға тырысады. Ол бұл ақшаны сүйіктісі Флориндоның қашуына көмектесу үшін, содан кейін олардың үйленуіне жұмсауды жоспарлап отыр. Бірақ Беатристің ағасы қайтыс болды деп есептеген Клариса, енді Сильвиоға ғашық болып, олармен келісім шартады. Панталоне сыртқы түріне қарай, Федериго мен Сильвионың бір-бірінен жасырылуын қамтамасыз етуге тырысады. Беатристің қызметшісі – ерекше есімді, әзілқой және күлкілі Арлекин (сонымен қатар ағылшын тілінде Труффальдино деп те аталады, оны ағылшын тіліне «Fraudolent» деп аударуға болады) – осы пьесаның басты кейіпкері. Ол үнемі аш қарынға шағымданады және көз алдындағы барлық нәрсені жеп, аштығын басуға тырысады. Егер ол тағы бір қожайынның (Флориндоның) қызметшісі болу мүмкіндігіне ие болса, ол қосымша кешкі асқа қол жеткізе алады. Арлекин Венеция көшелерінде екі қожайынның тапсырмаларын орындауға тырысып жүргенде, бірнеше рет жасырын күйіне жетеді, әсіресе басқа кейіпкерлер оған хаттар, ақша және т.б. беріп, «Бұл сіздің қожайының үшін» дейді, бірақ қайсысы екенін нақты айтпайды. Бұған қоса, стресс оның уақытша кекеюіне себеп болады, бұл оның қожайындарының күдігін одан да арттырады. Жағдайды одан әрі қиындататыны, Беатрис пен Флориндо бір қонақ үйде тұрып, бір-бірін іздеп жүргендері. Соңында, Клариса мен Смеральдинаның (Труффальдиноға ғашық Панталоненің жалынды қызметшісі) көмегімен Беатрис пен Флориндо бір-бірін табады, және Беатрис әйел екені ашылғаннан кейін Кларисаға Сильвиоға үйленуге рұқсат беріледі. Соңғы мәселе – Арлекин мен Смеральдинаның үйленуі, бұл Арлекиннің екі жаққа да ойнағанын аңғартпайды. Алайда, барлығы үйленуге келіскендіктен, Арлекин кешіріледі. Арлекин Смеральдинаға үйленуге ұсыныс жасайды. Пьесаның ең әйгілі көрінісі – ашқан Арлекин екі қожайынының қонақтарына бір-бірінен хабарсыз дастарқан дайындап, бір мезгілде өз аштығын қанағаттандыруға тырысатын эпизод.

Қасиеттері

Пьесаның кейіпкерлері итальяндық Ренессанс дәуіріндегі театр стилі – commedia dell'arte-дан алынған. Классикалық commedia дәстүрінде актер бір қалыпты кейіпкерді (көбінесе маскамен белгіленетін) жақсы меңгеріп, оны өмірі бойына ұштап ойнайды. Актерлерде өте қарапайым сюжеті бар, "кановаччо" деп аталатын сценарийлердің тізімі болды, және олар "лацци" (итальян тілінде "лаццо" – әзіл немесе өткірлік) деп аталатын физикалық комедиялық көріністер орындап, диалогты импровизациялайтын.