Кіріспе
Американдық физик Маршалл Николас Розенблут (5 ақпан 1927 – 28 қыркүйек 2003) – американдық плазма физигі, Ұлттық ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшесі. 1997 жылы ол басқарылатын термоядролық синтез саласындағы жаңалықтары, плазма физикасына қосқан үлесі және есептеу статистикалық механикасындағы жұмысы үшін Ұлттық ғылым медалімен марапатталды. Ол сонымен қатар Э.О. Лоуренс сыйлығының (1964), Альберт Эйнштейн сыйлығының (1967), плазма физикасы бойынша Джеймс Клерк Максвелл сыйлығының (1976), Энрико Ферми сыйлығының (1985) және Ханнес Альфвен сыйлығының (2002) иегері болды.
Marshall Nicholas Rosenbluth (5 February 1927 – 28 September 2003) was an American plasma physicist and member of the National Academy of Sciences, and member of the American Philosophical Society. In 1997 he was awarded the National Medal of Science for discoveries in controlled thermonuclear fusion, contributions to plasma physics, and work in computational statistical mechanics. He was also a recipient of the E. O. Lawrence Prize (1964), the Albert Einstein Award (1967), the James Clerk Maxwell Prize for Plasma Physics (1976), the Enrico Fermi Award (1985), and the Hannes Alfvén Prize (2002).
Негізгі ғылыми еңбектері
Стенфорд университетінде алғашқы докторантурадан кейінгі қызметінде (1949–1950) ол Розенблут формуласын туынды етті, бұл Роберт Хофстадтердің Нобель сыйлығын жеңіп алған электрон шашырауын тәжірибелік зерттеуінде қолданған талдаудың негізі болды. Хофстадтер өзінің 1961 жылғы Нобель лекциясында мұны былай атап көрсетеді: "Бұл құбылысты М. Розенблут 1950 жылы жасаған теориялық шашырау заңы арқылы түсіндіруге болады". 1953 жылы Розенблут Болцман таралуына сәйкес сұйық конфигурацияларын үлгілейтін Марков тізбегін құруға негізделген Метрополис алгоритмін туынды етті. Бұл алгоритм алғаш рет оның әйелі Арианна Розенблут (әдісті жүзеге асыру үшін алғашқы компьютерлік бағдарламаны жазған), Николас Метрополис, Огуста Х. Теллер және Эдвард Теллермен бірлесіп жазылған "Жылдам есептеу машиналарын пайдаланып күй теңдеуін есептеу" деген мақалада ұсынылды. Бұл қазір танымал мақала "Ғылым және инженериядағы есептеулер" журналында "20 ғасырдағы ғылым мен инженерияның дамуы мен тәжірибесіне ең үлкен әсер еткен" 10 үздік алгоритмнің бірі ретінде көрсетілген. Ол және Арианна кейін полимерлерді модельдеу үшін конфигурациялық қиылыс Монте-Карло әдісін енгізді. 1950 жылдардың соңында Розенблут плазма физикасының қарқынды дамып келе жатқан саласына көшті және осы саладағы көптеген зерттеу бағыттарының негізін қалады, әсіресе плазма тұрақсыздығының теориясы. Карьерасының соңына дейін плазма физикасы саласында жұмыс істесе де, ол басқа да салаларға жиі үңіліп отырды. Мысалы, шамамен 1980 жылы ол және оның әріптестері еркін электронды лазерді терең талдап, оның спектрлік қарқындылығын қалай оңтайландыруға болатынын көрсетті. Ол өзінің барлық мансабында жоғары өнімділікті сақтап келді. Шындығында, өліміне бірнеше жыл қалғанда Розенблут токамақтардағы турбуленттілікті түсінуде маңызды рөл атқаратын қалдық ағындардың (Розенблут-Хинтон ағындары деп аталады) бар екенін анықтады.
Алғашқы жылдар
Розенблут еврей отбасында дүниеге келді және 1942 жылы Стуйвесант орта мектебін бітірді. Ол Гарвардта бакалавриат оқуларын аяқтады, 1946 жылы (B. S., Phi Beta Kappa) бітірді, сонымен қатар осы кезеңде 1944-1946 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті. 1949 жылы Чикаго университетінен философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. 1950 жылы оның ғылыми жетекшісі, сутекті бомбаның «әкесі» саналатын Эдвард Теллер, Розенблутты Лос-Аламосқа жұмысқа шақырды. Розенблут 1956 жылға дейін осы қызметте болды. Лос-Аламоста жүргізген зерттеулері сутекті бомбаның жасалуына әкелді. Розенблут Оңтүстік Тынық мұхитына сутекті бомбаның алғашқы сынағына дайындалу үшін барды. Ол ұйықтай алмады, бомбаның конструкциясы туралы ойланып, ғалымдардың есептеу қатесі жасағанын, оның салдарынан бомба жарылмауы мүмкін екенін түсінді. Бұл кемшілік детонаторды түзету арқылы жойылды, ал бомба 1945 жылы Хиросимаға тасталған атом бомбасынан 700 есе күшті қуатпен шамамен 1,6 километрлік аралды толығымен жойды.
Қосымша ақпарат
Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол 1999 жылға дейін Халықаралық термоядролық тәжірибелік реактор (ITER) орталық тобының бас ғалымы қызметін атқарды. Розенблут сондай-ақ JASON қорғаныс кеңесші тобының құрамына кірді. Плазма физикасы саласын терең білгендігі үшін Розенблутты әдептілікпен «Плазма физикасының Папасы» деп атады.