Кіріспе

Салықтық шоғырландыру немесе біріктірілген есептілік – бірқатар елдердің салық немесе кірістер заңнамасында қабылданған режим, ол толық немесе басым үлесіне ие компаниялар тобы мен басқа да ұйымдарды (мысалы, трасттар мен серіктестіктер) салық мақсатында бір ұйым ретінде қарастырады. Бұл әдетте топтың бас ұйымы топтың барлық немесе көп бөлігінің салық міндеттемелері үшін жауапты болады (мысалы, салық төлеу және салық декларацияларын ұсыну). Шоғырландыру көбінесе «барлығы немесе ештеңе» принципімен жүзеге асырылады: шоғырландыру туралы шешім қабылданғаннан кейін компаниялар қайтарылмайтын міндеттемелерге келеді. Тек еншілес компанияда 100%-дан кем үлес болған жағдайда ғана оны шоғырландырудан шығаруға болады. Салықтық шоғырландыру режимінің мақсаты – мемлекеттік кірістер департаменттерінің әкімшілік шығындарын және корпоративтік салық төлеушілердің сәйкестік шығындарын азайту. Компаниялар үшін шоғырландыру топтың бір компаниясындағы шығындар екінші компанияның пайдасын төмендету арқылы пайданы азайтуға көмектеседі. Активтерді салық салусыз топтық компаниялар арасында беруге болады, дивидендтер салық міндеттемелерін тудырмастан топтық компаниялар арасында төленуі мүмкін, ал топтың бір компаниясының салық атрибуттарын, мысалы, есептік кредиттерді топтағы басқа компаниялар пайдалана алады. Кейбір юрисдикцияларда қосымша артықшылықтар болуы мүмкін, мысалы, сатып алынған компаниялардың акцияларын сатып алу арқылы негізгі активтерді амортизациялау мүмкіндігі. Салықтық шоғырландыру режимін қабылдаған елдерге АҚШ, Франция, Австралия және Жаңа Зеландия кіреді. Салықтық шоғырландыруға рұқсат бермейтін елдерде кейбір артықшылықтарды қамтамасыз ететін ережелер жиі қолданылады. Мысалы, Ұлыбританияда топтық жеңілдету жүйесі бар, ол бір топтағы компанияның пайдасын екінші топтағы компанияның шығындарымен азайтуға мүмкіндік береді. Шоғырландыру режимдері ауыр ережелер мен талаптарды қамтуы мүмкін. Салықтық шығындары немесе басқа салық атрибуттары бар компанияларды сатып алумен байланысты күрделі ережелер бар. АҚШ және Австралияда да мұндай шығындарды кең топта пайдалануды шектейтін ережелер бар. Австралияда бекітілген трасттар мен 100% серіктестіктер шоғырландырылған топтың мүшелері бола алады, бірақ бас компания компания болуы керек және траст немесе серіктестік бола алмайды.

АҚШ-тың шоғырландырылған кірістері

АҚШ-тың федералды табыс салығы ережелері, бірдей басқарудағы корпорацияларға біріктірілген декларация тапсыруға мүмкіндік береді. Біріктірілген топтың табыс салығы мен салық жеңілдіктері, топ бір салық төлеуші ретінде есептеледі. Корпорациялар арасындағы дивидендтер ескерілмейді. Егер топ біріктірілген декларация тапсыруды қабылдаса, топқа қосылатын барлық мүшелері оны тапсыруға қатысуға міндетті. Бас корпорация декларацияларды толтырады және салық мәселелеріне қатысты барлық шешімдерді қабылдауға құқылы. Бас корпорация мүшелер үшін агент ретінде әрекет етеді, сондай-ақ ол және мүшелер федералды табыс салығы бойынша бірлесіп және жеке-жеке жауапкершілікте болады. Көптеген АҚШ штаттары федералды біріктірілген декларация тапсыратын корпорациялар үшін біріктірілген декларацияларды рұқсат етеді немесе талап етеді.

Тіркеуге қойылатын талаптар

Тек АҚШ-та құрылған және корпорация ретінде саналатын ұйымдар ғана біріктірілген Федералды табыс салығы декларациясын тапсыра алады. Декларацияны "ортақ бас компания" және осы ортақ бас компанияның 80% немесе одан да көп дауыс және құн үлесіне ие еншілес компаниялар тапсырады. Бас компания мен барлық еншілес компаниялар бірінші сайлау жылында біріктірілген декларацияны тапсыруды таңдау үшін 1122 нысанын тапсыруы тиіс. Әрбір 80% еншілес компания міндетті түрде сайлау жасауы керек, әйтпесе ол жарамсыз болады. Содан кейін, 80% дауыс және құн көрсеткіштерін қанағаттандыратын барлық корпорациялар біріктірілген декларацияға қосылуы керек. Егер еншілес компания 80% дауыс беру және құн көрсеткіштерін қанағаттандырмаса, ол топтан шығарылады. Еншілес компания топқа қосылғанда немесе одан шыққанда негіздік және басқа да салық атрибуттарына түзетулер енгізіледі.

Салық салынатын кірістің шоғырландырылған көлемі

Әрбір мүшенің салық салынатын табысы егер бірыңғай есеп беру жүйесі қолданылмағандай есептеледі, бірақ шоғырландырылған негізде есептелетін белгілі бір тармақтардан басқа. Содан кейін топ мүшелері арасындағы белгілі бір мәмілелерге қатысты түзетулер жасалады. Топ мүшелері арасындағы дивидендтер есептен шығарылады. Мүшелер арасында мүлікті сату нәтижесінде компания ішіндегі кейкелген мәміле туындайды. Сатушы мүшеге тиетін әсер кейінге шегеріледі және сатып алушы мүшеге тиісті әсерлер танылғанда ғана есепке алынады. Мысалы, А мүшесі Б мүшесіне пайдамен тауар сатады. Бұл пайда Б мүшесі тауарды сатқанға дейін немесе тауарға амортизациялық есептерді есепке алғанға дейін танылмайды. Бұл күрделі ережелер топ ішіндегі мүліктің сатуына (амортизацияға жататын активтер мен тауарларды қоса алғанда), мүшелердің акциялары немесе басқа да міндеттемелері бойынша мәмілелерге, қызметтер көрсетуге, мүшелердің қосылуына және шығуына, сондай-ақ кейбір тікелей және салықтан қашуға бағытталған мәмілелерге қатысты түзетулерді талап етеді. Белгілі бір шегерімдер және көптеген салық жеңілдіктері жеке компаниялар негізінде емес, шоғырландырылған негізде есептеледі. Оларға операциялық зиянға байланысты шегерімдер, қайырымдылық көмегі, отандық өндіріс қызметінен алынған табысқа байланысты шегерімдер, алынған дивидендтерге байланысты шегерімдер және басқалары кіреді.

Негізгі және байланысты нысандар

Топтың әрбір мүшесі басқа мүшелерге тиесілі акцияларын сатудан немесе басқаша иеліктен шығарудан туындаған пайданы немесе зиянды мойындауы керек. Мұндай пайда немесе зиян мүшелердің аталған акцияларға жасаған инвестициясының бастапқы құнымен (негізгі құнымен) анықталады. Бастапқы құн бірнеше факторға байланысты түзетілуі керек, соның ішінде басқа мүшелер таныған салық салынатын табыс немесе зиян, үлестірілген қаражат және басқа да белгілі бір факторлар. Егер мүше иесінің бастапқы құнынан артық зиянды мойындаса, мұндай артық зиян АҚШ Федералды табыс салығы мақсатында теріс бастапқы құн ретінде қарастырылады. Топ ішіндегі қайта ұйымдастырулар немесе ортақ бас компанияны сатып алу жағдайларында, сондай-ақ мүше топқа кірген немесе одан шыққан кезде қосымша түзетулер қолданылады. Түзетулерді жасайтын ұйымның акцияларына ие консолидацияланған есеп беруге қатысатын мүшелерге түзетулер "жоғары көтеріледі". Тағы да көптеген түзетулер қолданылады.

Өтініш беру мерзімдері

Топтың барлық мүшелері ортақ бас компаниямен бірдей салық жылын қолдануы керек. Бұл салық жылы ортақ бас компания тарапынан қабылдануы немесе өзгертілуі мүмкін. Егер бір топ басқа топты сатып алса, сатып алушы ортақ бас компанияның салық жылы сатып алынған барлық еншілес компаниялар үшін қабылдануға тиіс, егер олар 80% дауыс беру және құн сынағының талаптарына сай келсе. Топқа қосылғанда немесе одан шыққанда қысқа мерзімді кезеңдер қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар, топқа мүше кіргенде немесе одан шыққанда, табыс пен пайдаға, негізгі құнға және басқа да салық атрибуттарына қатысты белгілі бір түзетулер жасалуы керек.

Салықтық бірлік

Бірнеше ел байланысты корпорациялар тобына кіріс салығын қаржылық есеп беру мақсатындағы шоғырландыру сияқты, бірыңғай негізде есептеуге рұқсат береді. Бұл Нидерланды мен Люксембургте "Фискалдық Бірлік" деп, ал Францияда "Intégration Fiscale" деп аталады. Испанияда да осыған ұқсас бірыңғай есеп беру жүйесі қолданылады. Мұндай жүйелерде кіріс пен шығыстарды жоюдың шоғырландырылған әдісі ескеріледі. Нидерланд жүйесі Нидерландта тіркелген корпорациялар тобы мен шетелдік корпорациялардың филиалдарына салықтық бірлік ретінде салық төлеуді таңдау мүмкіндігін береді. Мұндай таңдау тек бас корпорация мен оның 95% немесе одан да көп үлесіне ие еншілес компаниялары үшін ғана рұқсат етіледі. Таңдау жасалғаннан кейін, бас компания топ мүшелерінің біріктірілген табысына салық төлейді. Бас компания мен еншілес компаниялар топтың салықтары үшін бірлесіп және жеке жауапкершілікке ие болады. Нидерландтың салықтық бірлігі қаржылық есептілікті шоғырландыруға өте ұқсас. Топ ішіндегі операциялар, соның ішінде мүліктік құқықтарды беру, көбінесе жойылады. Топ ішіндегі көптеген қайта ұйымдастырулар салық төлеуге жататын жағдайларды тудырмайды.

Топтық жеңілдіктер

Кейбір елдер ортақ бақылаудағы бір компанияның зияндарын басқа ортақ бақылаудағы компанияның табысын өтеуге мүмкіндік береді. Ұлыбритания топтық жеңілдетуге рұқсат береді, ал Германия – Organschaft жүйесіне. Бұл жүйелердің ешқайсысы да біріктірілген есеп беруді немесе біріктірілген салық декларациясын тапсыруды қамтымайды, бірақ кейбір қосымша есептілік талап етілуі мүмкін. Ұлыбритания схемасы бойынша, егер бірнеше шарт орындалса, компанияның зияндары байланысты компанияға берілуі мүмкін. Компаниялардың 75% акциялары бір тұлғаға тиесілі болуы керек. Осы мақсатта, бас компания және оның еншілес компаниялары, егер бас компания еншілес компанияның жай акциялық капиталының кем дегенде 75% үлесіне ие болса және табыстың бөлісінің кем дегенде 75% немесе таратылған жағдайда мүліктің 75% пайдасына ие болса, құқылы болып табылады. Кейбір консорциумдар мен филиалдар үшін де ұқсас ережелер қолданылады. Еуропалық сот шешімдері Ұлыбритания заңнамасына енгізілген, сондықтан бас компанияның Ұлыбританияда тұруы міндетті емес. Ұлыбритания схемасы топтың бір мүшесінің зияндарын басқа есептік кезеңді пайдаланатын мүшелерге белгілі бір түзетулермен есепке алуға мүмкіндік береді. Сауда (бизнес) зияндары, капитал зияндары, Ұлыбританиядан тыс филиалдардан туындаған кейбір артық (рұқсат етілмеген) басқару шығындары және кейбір артық төлемдер шектеулерге байланысты өтеуге жатады. Бұл зияндарды бір компания екінші компанияның мүддесі үшін тапсырады.