Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ли Ши (; 361 жылы қайтыс болды), әдепті аты Зирен (子仁), сондай-ақ Цзинь әулеті сыйлаған Гуййи маркизі (歸義侯) атағымен танымал, Қытайдың Ди басқарған Чэнь хан әулетінің соңғы императоры болды. Оның билігі тұсында Чэнь хан мемлекеті әкесі Ли Шу билігінде болған құлдырауды жалғастырды. 347 жылы Ли Ши әскері Хуан Вэн басқарған Цзинь армиясына жеңіліп қалды. Ли Ши астанасы Чэндудан қашып кетті, бірақ ақыры басылып, Цзинь императоры Му оны кешіріп, өмірінің соңына дейін сақтап қалған маркиз атағын берді.
Li Shi (; died 361), courtesy name Ziren (子仁), also known by his Jin dynasty bestowed title Marquess of Guiyi (歸義侯), was the last emperor of the Di led Cheng Han dynasty of China. During his reign, the Cheng Han state continued the deterioration that occurred through his father Li Shou's reign, and in 347, Li Shi's forces failed against the Jin expedition force commanded by Huan Wen. Li Shi fled the capital Chengdu but eventually surrendered, and the Emperor Mu of Jin spared him and created him a marquess, a title he carried for the rest of his life.
Билік құрғанға дейін
Ли Ши – Ли Шоудың және оның қарындасы Лидің ұлы болды. Ли Шоу Чэн Ханның негізін қалаушы император Ли Сюньның туысы және құрметті генерал болғандықтан, Ли Ши өзі әскер офицері болды және император Ли Ци оны өте жақсы көріп, астана күзет корпусының офицері етіп тағайындады. 338 жылы Ли Шоу Ли Циға қарсы көтеріліп, астана Чэндуға шабуыл жасағанда, Ли Ши Ли Шоу әскеріне кіруге мүмкіндік беру үшін қақпаларды ашты, соның салдарынан Ли Ци жеңіліске ұшырады және Ли Шоу оны тақтан түсірді. Ли Шоу сол жылы өзін император деп жариялағаннан кейін Ли Шиді тақ мұрагері етіп бекітті.
Li Shi was a son of Li Shou and his concubine Consort Li. As Li Shou was a cousin of Cheng Han's founding emperor Li Xiong and an honored general, Li Shi himself was an army officer, and he was much favored by the emperor Li Qi, who made him an officer in the capital guard corps. When Li Shou rebelled against Li Qi in 338 and attacked the capital Chengdu, Li Shi opened the gates to allow Li Shou's army in, leading to Li Qi's defeat and subsequent removal by Li Shou. After Li Shou declared himself emperor later that year, he created Li Shi crown prince.
Билік
343 жылы Ли Шоу қайтыс болды, Ли Ши оның орнын басып алды. 344 жылы ол әкесінің әйелі, император Янға жесір император атағын берді және әйелі, ханшайым Лиді император етіп тағайындады. Ли Шоудың Ли Сиоңмен және Ли Сиоңның әкесі Ли Темен дұрыс қарым-қатынас жасамағаны туралы пікір білдірген шенеуніктердің сөзіне сүйене отырып, Ли Ши Ли Сиоң мен Ли Тені императорлық ғибадатханаға қосты және Ли Шоудың Ченг мемлекетінің атын Ханға өзгерткеніне қарамастан, Ли Сиоңның үкіметімен қайтадан байланыс жасады. 345 жылы Ли Шидің ұлы болмағандықтан, оның кіші інісі Ли Гуан (李廣) мұрагер ханзада болуды сұрады. Ли Ши оған келіспеді. Оның кеңесшілері Ма Данг (馬當) және Кси Симин (解思明) Ли Шидің ұлының болмауымен қатар, ағалары да аз болғандықтан, Ли Гуанның қолдауына мұқтаж екенін айтып, оны көндіруге тырысты. Ли Ши екеуін де, әкесіне адал қызмет еткендерін еске алып, Ли Гуанмен сөз байласып отыр деп күдіктенді, оларды тұтқындап, олардың руларын бірге өлтірді. Сонымен қатар, Ли Гуанды Линцзян маркизі атағына төмендетті, ал Ли Гуан өз-өзіне қол жұмсады. Халық Ма мен Ксидің өліміне қатты қайғырды. 346 жылы қыста генерал Ли И (李奕) көтеріліс жасап, тез арада Чэндуға қарай жылжыды, бірақ қаланы қоршағанда жебеден қаза тапты, сондықтан оның көтерілісі сәтсіз аяқталды. Ли Иді жеңгеннен кейін Ли Ши әкесінің қол астындағыларына қорқып, сенімсіздікпен қарап, маңызды мемлекеттік істерге немқұрайлы қарады. Ол сондай-ақ, қатыгез жазалар беріп, халықтың оған деген сенімін жоғалтты. Мемлекет Лао (獠) деп аталатын тайпалық халықтың кенеттен пайда болуынан да зардап шекті, себебі жергілікті билік Лаоларды тиімді түрде бақылай алмады. Чэн Ханның жағдайы Цзиньнің амбициялы генералы Хуан Вэннің назарын аударды. 346 жылы қыста Хуан Чэнь Ханға шабуыл жасау туралы есеп берді, содан кейін императорлық үкіметтің келісімінсіз дереу аттанды. 347 жылы көктемде Хуан Чэнь, Ли Фу (李福), Ли Кван (李權) және Зан Цзянь (昝堅) басшылығындағы Чэнь Хан күштерінің тоқтатуға тырысқандарынан өтіп, тікелей Чэндуға қарай жылжыды. Чэнь Хан әскерлері қорқып, көбінесе құлдырады. Алайда, Ли Ши қалған әскерлерді жинап, бастапқыда сәтті қарсы шабуыл жасады. Хуан қорқып, шегінуге бұйрық берді, бірақ оның сигнал беруші офицері дүрбелеңдегеннен кейін, шабуылды білдіретін барабандарды емес, шегінуді білдіретін гонгті соқты. Цзинь әскерлері күшті шабуыл жасап, Чэнь Хан әскерлерін жеңіп, Хуанға Чэнду қақпаларына қарай шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Ли Ши қашып кетті, бірақ көп ұзамай Хуанға бас ие беру туралы өтініш жіберді. Ол өзін байлап, табыт әкеліп, өлімге дайын екенін көрсеткен соң, өз еркімен тапсырды. Хуан оны босатып, Цзинь астанасы Цзянькаңға эскорттап әкелді, онда Цзинь императоры Му оны кешіріп, Гуйи маркизі етіп тағайындады. Ол 361 жылы қайтыс болды.
In 343, Li Shou died, and Li Shi succeeded him. In 344, he honored his father's wife Empress Yan as empress dowager, and he created his wife Crown Princess Li empress. Pursuant to officials who believed that Li Shou improperly disassociated himself with Li Xiong and Li Xiong's father Li Te, Li Shi included Li Xiong and Li Te in the imperial temple and reassociated with Li Xiong's regime, despite Li Shou's change of the state's name from Cheng to Han. In 345, because Li Shi had no sons, his younger brother Li Guang (李廣) requested to be crown prince. Li Shi disagreed. His advisors Ma Dang (馬當) and Xie Siming (解思明) tried to persuade him otherwise—arguing that Li Shi, in addition to having no sons, also had few brothers, and therefore needed to have Li Guang's support. Li Shi suspected the two of them—both of whom had served his father faithfully—of plotting with Li Guang, and so arrested them and executed them, along with their clans. He also demoted Li Guang to the title of Marquess of Linqiong, and Li Guang committed suicide. The people greatly mourned for Ma and Xie's deaths. In winter 346, the general Li Yi (李奕) rebelled and quickly advanced on Chengdu, but was killed by an arrow while sieging the city, and so his rebellion collapsed. After defeating Li Yi, Li Shi became ever more arrogant and unattentive to important state affairs, fearful and untrusting of his father's subordinates. He also carried out cruel punishments that caused the people to lose faith in him. The state was also damaged by the sudden appearance of a tribal people known as the Lao (獠), as the local governments could not control the Lao easily. The state of Cheng Han's affairs brought the attention of Jin's ambitious general Huan Wen. In winter 346, Huan submitted a report requesting to attack Cheng Han—and then, without approval from the imperial government, immediately departed. In spring 347, Huan slipped past Cheng Han forces sent to intercept him, commanded by Li Fu (李福), Li Quan (李權), and Zan Jian (昝堅), advancing directly on Chengdu. Cheng Han forces, in fear, largely collapsed. However, Li Shi gathered the remaining troops and mounted a counterattack that was initially successful. Huan, in fear, ordered retreat—but his signal officer, in panic, beat his drums (signifying attack) rather than his gong (signifying retreat). The Jin forces attacked harder and defeated Cheng Han forces, allowing Huan to march upon Chengdu's gates. Li Shi fled, but soon had a messenger submit a humble surrender petition to Huan. He then surrendered in person after binding himself and bringing a coffin—signifying readiness to be executed. Huan released him and escorted him to the Jin capital Jiankang, where Emperor Mu of Jin pardoned him and created him the Marquess of Guiyi. He died in 361.