Кіріспе

Дорис Лессингтің "Кенопус Аргоста: Архивтер" – Нобель сыйлығының лауреаты Дорис Лессингтің ғылыми фантастикадағы бес романнан тұратын циклы. Бұл циклде дамудың әртүрлі сатыларындағы көптеген қоғамдар ұзақ мерзім ішінде бейнеленеді. Романның негізгі тақырыбы – жоғары дамыған түрлердің көмегімен, аз дамыған түрлер мен қоғамдар үшін үдемелі эволюцияны басқару. Романдардың бәрі бір болашақ тарих аясында өтеді, бірақ олар біртұтас сюжет құрамайды. Әрбір кітапта байланыссыз оқиғалар баяндалады, тек "Шикаста" мен "Сириан эксперименттері" ерекшеленеді, олар Канопеялықтар мен Сириандықтардың көздері арқылы Жердегі үдемелі эволюцияның оқиғасын айтады.

Романдар

Re: Colonised Planet 5, Shikasta (1979) – Жердің құпия тарихы, дамыған Канопус өркениетінің көзқарасы бойынша, олар ғасырлар емес, эондармен ойлайды. Тарих өмірдің бастауынан болашақтағы Үшінші дүниежүзілік соғысқа дейін жалғасады. Онда барлық еуропалықтар отаршылдық қылмыстары үшін сотталады. Үшінші, төртінші және бесінші аймақтар арасындағы некелер (1980) – Жер планетасын қоршап тұрған, әртүрлі деңгейдегі дамуға ие өркениеттік "аймақтар" арасындағы өзара әрекеттесуге беймәлім жоғары күштердің ықпалын көрсетеді. Бір аймақ – әйелдік қасиеттері басым, жоғары дамыған өркениеттің өкілі, бастапқыда патшалық неке арқылы әскери және еркек өркениетпен байланысқан. Романның мән-жайы – соңғы, еркек өркениеттің Канопустың нұсқауымен тағы да тайпалық әйелдер әлемімен одақтасуында. The Sirian Experiments (1980) – Шикаста сияқты, Жер тарихына назар аударады, бірақ Канопустан емес, Сириустан келген келушілердің көзқарасынан. Сириандықтар жоғары басқарылатын, фашистік белгілері бар қоғам ретінде бейнеленеді, олар билеуші топтың тоқырауын жеңілдетуге тырысып, төменгі деңгейдегі өркениеттермен тәжірибелер жүргізеді. Оқиға Сириусты билейтін бес адамнан тұратын топтың мүшесі Амбиен II-нің көзқарасынан баяндалады. The Making of the Representative for Planet 8 (1982) – Жұлдызаралық "қайта құрылымдалулар" салдарынан біртіндеп құрып бара жатқан планетадағы өркениеттің тарихы және олармен Канопустың қарым-қатынасы. Бұл оқиға Роберт Фалькон Скотттың Антарктика экспедициясымен тығыз байланысты, және Лессингтің оған жасаған құрметі. Вольен империясындағы сезімтал агенттер (1983) – Аз дамыған планетадағы Канопус агенттерінің тарихы; риториканың қауіптерін зерттейді және коммунистік Ресей сияқты революциялық қоғамдардағы оқиғаларды көрсетеді. Бес кітап "Канопус Аргос: Архивтер" (1992, ) деген бір томдық жинақта да жарық көрді.

Өмірбаян

Лессинг «Шикастаны» жазуды бастағанда, оны «жеке, тұтас кітап» деп жоспарлаған, бірақ оның көркем әлемі дамыған сайын, бір кітаптан асып түсетін көптеген идеялар пайда болды және ол бес кітаптан тұратын серия жазуға бел буды. Бұл, кейіпкерлерді сомдауға және әлеуметтік-мәдени мәселелерге назар аударуымен, сондай-ақ ғылыми технологияның егжей-тегжейіне ден қоймауымен байланысты болды. Осы туындылар жиынтығы Лессинг үшін маңызды өзгеріс болды, оған суфизмдегі рухани және мистикалық тақырыптар, әсіресе Идрис Шахтың ықпалы тиді. Кейін ол суфизм туралы бірнеше эссе жазды, олар 2004 жылы жарық көрген «Time Bites» эсселер жинағына енді.

Қабылдау

"Аргостағы Канопус" кейбір сыншылар мен оқырмандар тарапынан жақсы қабылдамады, олар Лессингтің "ұйқылы көзқарасынан" бас тартып кеткенін сезінді. Бұл оны үшінші кітаптың алғы сөзінде жазуға итермеледі, "Сириандық тәжірибелер":

Кейін Лессинг "Канопус" сериясын оқыған көптеген жас адамдардың оның басқа шығармаларына қызығушылық танытпағанын байқады. Олар оған: "Реализмге меннің ден қоймаймын" деді.