Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақша түрі АҚШ-тың фискалдық тұжырымы, сондай-ақ "платиналық монетаны жеңілдету" деп те аталады.
Form of currency
the US fiscal concept also known as "platinum coin easing"
Платиналық монеталар – ақшаның бір түрі. Платинаның ISO 4217 бойынша халықаралық валюта символы XPT болып табылады. Заңды платиналық монеталарды шығаруды 18 ғасырда Испания Америкадағы өз колонияларында бастады, ал 19 ғасырда Ресей империясы жалғастырды. Ақша түрі ретінде бұл монеталар тиімсіз екені дәлелденді: платина көптеген арзан металдарға ұқсайды және күміс пен алтынға қарағанда, оны өңдеу өте қиын. 1978 жылдан бастап бірнеше естелік монета жинақтары шығарылды және монета коллекционерлері арасында танымал болды. Басты платиналық инвестициялық монеталар: американдық платиналық бүркіт, канадалық платиналық қарағай жапырағы, австралиялық платиналық коала, Мэн аралының «Noble» монетасы, қытайлық платиналық панда, австриялық Вена филармониясы, сондай-ақ Кеңес Одағы мен кейіннен Ресей Федерациясының бірнеше сериялары.
Platinum coins are a form of currency. Platinum has an international currency symbol under ISO 4217 of XPT. The issues of legitimate platinum coins were initiated by Spain in Spanish colonized America in the 18th century and continued by the Russian Empire in the 19th century. As a form of currency, these coins proved to be impractical: platinum resembles many less expensive metals, and, unlike the more malleable and ductile silver and gold, it is very difficult to work. Several commemorative coin sets have been issued starting from 1978 and became popular among coin collectors. The major platinum bullion coins include the American Platinum Eagle, the Canadian Platinum Maple Leaf, the Australian Platinum Koala, the Isle of Man Noble, the Chinese Platinum Panda, the Austrian Vienna Philharmonic and several series by the Soviet Union and later by the Russian Federation.
Тарих
Платина алғаш рет испан отаршылдығы Америкасында монеталар соғу үшін қолданылды. Алтын кендерінде платинаның табылуынан кейін испандар оны көп уақыт бойы пайдалана алмады, себебі олардың бұл металды өңдеу технологиясы болмады. Сол кездегі арзан платина түрлі алаяқтықтар үшін қолданылды, мысалы, оны күмістен қымбаттау металл ретінде ұсыну. Платинаның алтынмен қорытылатыны анықталғаннан кейін, жалған ақша соққандар оны алтын монеталарға қоса бастады. 1735 жылғы патша жарлығына сәйкес, жалған ақша соққандардан тәркіленген платина теңізге тасталған болуы мүмкін, бірақ бұл расталмаған, және тек бірнеше килограмм ғана өзендерге тасталған болуы мүмкін. Кейіннен Испания билігі монеталардың алтын мазмұнын төмендету үшін алтынға платина қосып, оны байлау әдісін қолданды. 1814 жылы АҚШ-та платинадан жасалған жарты доллардың үлгісі соғылды. 1820-ші жылдардың соңында Ұлыбритания Корольдік Монета соғу зауыты монеталарда платинаны пайдалану бойынша тәжірибелердің бөлігі ретінде бірнеше сынақ монеталарын шығарды. Бұл монеталардың бірі фартингтің диаметрімен бірдей және платинаның жоғары қаттылығына байланысты әлсіз рельефке ие. 1812 жылғы 9 пенс банк белгісі (S3773A) осы монетаның беткі жағы үшін, ал 1825 жылғы фартинг артқы жағы үшін қолданылды. Бұл тәжірибелер үшін жаңа қалыптар жасалмаған, сондықтан тиісті монеталардың тозығы жеткен қалыптары пайдаланылды. Екі түрлі монетадан жасалған монеталар "мүл" деп аталады. Монетада 1825 жыл көрсетілген, бірақ ол кейінірек соғылған болуы мүмкін. Барлық сынақ монеталары сияқты, платиналық фартингтің де тарихи және нумизматикалық құндылығы жоғары. Бұл монетаның тағы бір ерекшелігі – оның бетінде бұрын қайтыс болған монарх Георг III-тің (1738–1820) суреті бейнеленген. Платина монеталары ұлттық валюта ретінде тек Ресейде қолданылған, онда монеталар 1828 және 1845 жылдар аралығында айналымда болды. Бұл монеталар практикалық емес болып шықты: платина көптеген арзан металдарға ұқсайды, ал күміс пен алтыннан айырмашылығы, оны өңдеу өте қиын. Дегенмен, саудагерлер платина монеталарын бағалады, себебі ол алтын мен күміс сияқты отта ерімейді. Платинадан жасалған монеталарды соғу 130 жылдан кейін ғана қайта жаңғырды. 1977–1980 жылдар аралығында 1980 жылғы жазғы Олимпиадаға дайындық мақсатында КСРО бес ескерткіш монеталар жинағын шығарды, ал 1988 жылдан бастап ескерткіш платина монеталары жыл сайын шығарыла бастады. Платина монеталарын тұрақты шығару тәжірибесі қазіргі Ресейде де жалғасып келеді, 1992 жылдан бері Ресейдің Орталық банкі платина монеталарының 16 жинағын шығарды. 1983 жылдан бастап басқа елдер де платина монеталарын тұрақты түрде соға бастады. Ең танымал мысалдар – «Платина мысығы» және Мэн аралының «Платина асылы», Канаданың «Платина клен жапырағы», Қытайдың «Платина пандасы» және Австралияның «Платина коаласы». АҚШ-тың 2023 жылғы қарыз шегі дағдарысын шешу үшін триллион долларлық платина монетасын соғу ұсынылды.
Platinum was first used for minting coins in Spanish colonized America. Following the discovery of platinum in gold rocks, the Spaniards were unable to use it for a long time because they had no technology for processing this metal. The then cheap platinum was used for various kinds of frauds, such as substituting it for the more expensive silver. After the discovery that platinum alloys with gold, counterfeiters began to add it to gold coins. The platinum confiscated from counterfeiters was likely thrown into the sea, in accordance with the royal decree of 1735, however this is not confirmed, and it may be that only a few kilos were ever thrown into rivers. Later, the practice of adding platinum to gold as a ligature was adopted by the authorities in Spain in order to lower the gold content of coins. In 1814, the United States struck a pattern half dollar in platinum. In the late 1820s, the British Royal Mint produced several trial coins as part of experiments on the use of platinum in coins. One of these coins has the same diameter as a farthing and a weak relief owing to the high hardness of platinum. The 1812 Pattern 9 Pence Bank Token (S3773A) was used for the obverse and the farthing of 1825 for the reverse parts of this coin. No dies were manufactured for these experiments, so expired dies of the corresponding coins were used instead. Coins minted using dies from two different coins are called mules. The coin bears the year of 1825, but was likely printed at a later date. Like all test coins, the platinum farthing has a high historic and numismatic value. This coin is also interesting because it features the portrait of the already deceased monarch George III (1738–1820). The only case when platinum coins were used as a regular national currency was in Russia, where coins were circulated between 1828 and 1845. These coins proved to be impractical: platinum resembles many less expensive metals, and, unlike the more malleable and ductile silver and gold, it is very difficult to work. However, merchants valued platinum coins because it did not melt in fires like gold or silver. The minting of platinum coins resumed only after 130 years. Between 1977 and 1980, in preparation for the 1980 Summer Olympics, the Soviet Union produced five commemorative coin sets, and since 1988 commemorative platinum coins were issued every year. The practice of regularly issuing platinum coins has continued in modern Russia, and since 1992 the Central Bank of Russia has released 16 sets of platinum coins. Since 1983, other countries have begun regular minting of platinum coins. The most notable examples are the Platinum cat, and Platinum Noble by the Isle of Man, Canadian Platinum Maple Leaf, Chinese Platinum Panda and Australian Platinum Koala. The minting of a trillion dollar platinum coin was proposed as a solution to the 2023 United States debt ceiling crisis.
Бір ғана мәселе
Көптеген ескерткіш монеталар маңызды оқиғаға немесе мерейтойға арналып, бір рет қана шығарылған. Мысалы, Эстония 2008 жылы 90 жылдығын тойлау үшін платинадан монета шығарды, ал Тонга 1967 жылы Тауфаахау Тупу IV-нің тәж киюіне орай 400 платинадан монета шығарды. Еске алу платиналық монеталарын шығарған басқа елдер: Болгария, Конго, Панама, Оңтүстік Африка, Португалия және Франция. Эстонияның шығарылымы 2008 жылдың 24 ақпанында – Тәуелсіздік күні – басталды және күміс, алтын және платина монеталарын қамтыды. Платинадан жасалған монета Эстония үшін алғашқы болды. Оның артқы жағында Эстонияның ұлттық символы – қоралы қарлығаш, ал алғы жағында ұлттық елтаңба бейнеленген. Монетаның номиналды құны 100 эстон кроны, платинаның тазалығы 999/1000, салмағы 7,775 грамм, диаметрі 18,0 мм. Тит Йурна жобалаған монетаны Финляндия монета жасау зауыты 3000 данада шығарды. Сатудың ресми ашылуы Ұлттық банктегі Тәуелсіздік залында өтті, онда 90 жыл бұрын Эстонияның тәуелсіздігі жарияланған болатын; Бүкіл шығарылым қазір сатылып бітті.
Many commemorative coins were dedicated to a significant event or anniversary and issued only once. For example, Estonia released a platinum coin in 2008 to honor its 90th anniversary, and Tonga issued 400 platinum coins in 1967 for the coronation of Taufa'ahau Tupou IV. Other countries that have minted commemorative platinum coins include Bulgaria, Congo, Panama, South Africa, Portugal and France. The Estonian issue began on 24 February 2008 – Independence Day – and included silver, gold and platinum coins. The platinum coin was a first for Estonia. Its reverse featured a barn swallow – the national symbol of Estonia – and the obverse showed the national coat of arms. The coin had a face value of 100 Estonian kroons, a platinum purity of 999/1000, a weight of 7.775 grams, and a diameter of 18.0 mm. The coin was designed by Tiit Jϋrna and produced by the Mint of Finland with a quantity of 3,000 pieces. The opening sale took place in the Hall of Independence at the National Bank, where the independence of Estonia was proclaimed 90 years ago; The entire issue is now sold out.
Монеталарға инвестиция салу және оларды сақтау
Платина монеталары танымал инвестиция құралы, және жыл сайын Ресейдің Сбербанкі сатқан осындай монеталардың саны 30–50% -ға артады. Көптеген сарапшылар мұндай инвестициялардың ұзақ мерзімдік сипатта болуы керек деп келіседі, себебі платина бағасының өсуі салыстырмалы түрде баяу – соңғы 5 жылда шамамен 80% -ға дейін, 2008 жылғы жылдам өсімнен және одан кейінгі құлдыраудан басқа. Сондай-ақ, көптеген банктер платина монеталарын сата алады, бірақ оларды сатып алуға құқығы бар банктердің саны аз, себебі бұл тәжірибелі маманның бағалауын талап етеді. Мысалы, Сбербанктың (Ресейдің ірі банкі) Мәскеу қаласындағы кеңселерінің бар болғаны 5% -ы ғана бағалы металл монеталарын сатып алады. Сату бағасына көрінетін сызаттар, дақтар, патина және дұрыс емес қолданудан туындаған басқа да ақаулар да әсер етеді. Осы себепті, көптеген инвестициялық монеталар баспадан шығарылғаннан кейін бірден мөлдір пластикпен оралады. Олар салыстырмалы ылғалдылығы 80% төмен және температурасы 15–40 °C аралығындағы құрғақ бөлмеде сақталады. Дегенмен, барлық қорғалмаған монеталар сияқты, платина монеталары да ластануға ұшырауы мүмкін, тіпті (хлор қосылған) әдеттегі сумен жуудан да.
Platinum coins are a popular investment, and each year the number of such coins sold by Sberbank of Russia increases by 30–50%. Most experts agree that such investments should have a long term character, as the rise of the platinum price is relatively slow – about 80% over the last 5 years, except for a rapid rise followed by decline in 2008. Also, whereas most banks can sell platinum coins, only a few buy them, as this requires evaluation by an experienced professional. For example, only 5% of offices of Sberbank (the major bank of Russia) in the capital city of Moscow redeem precious metal coins. The selling price is also much affected by visible scratches, spots, patina, and other defects introduced by bad handling. For this reason, most bullion coins are sealed in transparent plastic right after removal from the press. They are then stored in a dry room with relative humidity below 80% and at temperatures between 15 and 40 °C. However, as is true for all unprotected coins, platinum coins are prone to contamination which can be caused even by washing with (chlorine containing) tap water.