Кіріспе

Әділдік, өмір және бостандық үшін кең фронт (lang es) немесе жай ғана кең фронт (lang es) – Перудегі партиялар, саяси ұйымдар, әлеуметтік қозғалыстар мен белсенді азаматтардың ірі саяси коалициясы. Оның басты мақсаты – әртүрлі солшыл, прогрессивті, социалистік және коммунистік күштерді біріктіру. Ол 2013 жылдың маусым айында құрылған. Оның бастауы 2007 жылы өткен әлеуметтік және саяси ұйымдардың кездесуіне саяды, ал бастапқы мақсаты – аумақтарды қорғауға көмектесу болды. 2012 жылдан бері ол Халықтық әрекет Фронты – Кең фронт парламенттік тобының құрамында, ал 2016 жылдан бастап өздік фракциясымен Республика Конгресіне өкілдік етеді. Конгресс таратылғаннан кейінгі парламенттік кезеңде тұрақты жиналыста екі өкілі бар. 2016 жылғы жалпы сайлауда партия Вероника Мендосаны президенттікке кандидат ретінде тікелей ұсынды. 10 сәуірде өткен сайлауда партия елдегі үшінші ірі саяси күшке айналып, Республика Конгресінде алғашқы парламенттік азшылық статусын иеленді. 2016-2021 жылдардағы парламенттік кезеңде, Конгресс таратылғанға дейін, ол 20 депутаттық орынға ие болды. 2017 жылдың шілдесінде фракция бөлініп, 20 депутаттың 10-ы «Жаңа Перу» партиясын құрды.

Өмірбаян

2008 жылдың ортасында елдің Солтүстік макроаймағының басшыларының бір тобы Марко Арананың ой-пікірлері және 2007 жылы өткен Әлеуметтік ұйымдар мен саясаттардың бірінші кездесуіне қатысқан әлеуметтік қозғалыстардың қорытындылары негізінде саяси ұйымды қолдауға бағытталған кездесулер ұйымдастыруды ұсынды. 2008 жылдың тамызында Амазонияның халық қозғалысы мен елдегі саяси поляризация аясында Алан Гарсия үкіметінің Амазонияның түпкілікті халқының атамекендік жерлерінде транзакциялық топтардың мүддесін қорғау саясатын жүргізуіне байланысты, балама құрудың шұғыл қажеттілігі мойндалды. Жаңару саясаты көпұлтты мемлекет тұжырымы бойынша бағдарламалық ой-пікірді қамтиды, бұл ұсыныс күш алды. Осылайша, 2008 жылдың соңғы тоқсанында Марко Арана Пиура, Ламбайке және Кахамарканың әлеуметтік көшбасшылары мен қоршаған ортаны қорғаушыларының кездесулерін ұйымдастырды, ол Этен Ламбайкеде өтті. Кейіннен Tierra y Libertad (Перу) ұйымын құрушылардың арасында Марко Арана, Уилфредо Пахарес, Никанор Альварадо, Хулио Кастро Кастро, Марлен Кастильо және Хуан Вилела болды. Бұл кездесулерде ұлттық саяси ұйым құру қажеттілігі және әлеуметтік қозғалыстың өкілдеріне муниципалды және өңірлік билік органдарына сайлауға қатысуға мүмкіндік беретін жергілікті немесе өңірлік саяси платформалар құру мүмкіндігі талқыланды, бұл өз аумақтарын қорғауға бағытталған шара болды. Көшбасшылардың арасында түрлі идеологиялық бағыттар өкілдері болды, олардың кейбіреулері бұрынғы партиялық саяси тәжірибесіне ие болса, ал кейбіреулері жоқ еді. Олар "ешбір бағыт жеке-дара елдегі терең демократияландыру жобасын құру үшін жеткіліксіз" деген қорытындыға келді. 2009 жылдың басында Марко Арананың өтініші бойынша Лима қаласында социалистік партияға байланысты зиялылармен бірнеше кездесулер өтті, олар жаңа саяси партия құрудың өте қиын екенін айтты және күресті қолдады. Солтүстік және оңтүстікте әлеуметтік және саяси көшбасшылармен қосымша кездесулер өткізіліп, олардың көптеген қолдауын алды, әсіресе көшпелі көшбасшылардан. Кускода орталықтандырылмаған көшбасшылардың қолдауына қол жеткізілді. Нәтижесінде, жаңа саяси ұйым құру мүмкіндігін талқылау үшін түрлі топтардың келісіміне қол жеткізілді. Осы мақсатта 2009 жылдың 18-19 сәуірінде пленарлық отырыс өткізілді, онда елдің ішкі аймақтарынан және Лимадан келген 39 көшбасшы қатысты. Ұзақ талқылаулардан кейін олар ұлттық саяси ұйым құруға келісті, алғашқыда "Біздің Жеріміз" деп аталды. Олардың келісімдерінің бірі – осы саяси ұйымды JNE-де тіркеу және ұлттық, өңірлік және жергілікті сайлау процестеріне қатысу. Екінші келісім – КПНТ (Уақытша Ұлттық Саяси Комиссия) құру және оларға негізгі, бағдарламалық және жарғылық ұсыныстарды әзірлеу және тіркеу науқанын жүргізу міндетін жүктеу болды.

Жер және бостандық: саяси қозғалыс

Бірінші нұсқа "Біздің жер" деп аталды, онда "жер" сөзі күмәнсіз және барлық тарап келісетін элемент болып табылады, ал жасыл түс оның символдық түсі ретінде қарастырылды. Бірақ бұл атау тіркелгендіктен, Ұлттық сайлау процестері кеңсесінің (ONPE) деректемелерінде кездесті. Осыған байланысты CPNT "Жер мен бостандық" атауын қабылдауға шешім қабылдады, соның арқасында ана жердің/аумақтың маңыздылығын растап, ежелгі күрес дәстүрінің ұранын қабылдады және осылайша 2009 жылы JNE алдында ресми түрде саяси қозғалыс ретінде құрылды. Қозғалысқа келесі саяси топтар кірді: Өзгеріс үшін азаматтар, Әлеуметтік бекіту қозғалысы (MAS), Жер мен бостандық, Әлеуметтік күш, Перу коммунистік партиясы және Социалистік партия. Фронт құрылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, сайлау тізілімі бар Tierra y Libertad (Перу) партиясы, өз атына бәсекелестік тудырмау үшін басқа топтардың өтініші бойынша, уақытша атауын өзгертті және "Frente Amplio" деп тіркеді, сондай-ақ "Өмір, әділдік және бостандық" деген сөздерді қосты, FA-ны білдіретін әннің гүлін логотипі ретінде тіркеді. Кейіннен Tierra y Libertad сайлау процесінде теңдік принципі бойынша қатысу үшін басқа топтарға сайлау тізілімін ұсынды. Осы процесте оның лидерлерінің бірі Марко Арана президенттікке үміткер ретінде Сембрар қозғалысының Вероника Мендосамен бірге ұсынылды, нәтижесінде ашық сайлауда Мендоса жеңіске жетті. Tierra y Libertad партиясының жетекшісі Марко Арана Зегарра Frente Amplio басқа орталық саяси ұйымдарға ашық болатынын, бірақ жемқорлыққа қатысқандарды қоспағанда айтты.

Педро Пабло Кучинскийдің үкіметі

Педро Пабло Кучинскинің үкіметі кезінде Кең фронттың өкілдері Республика Конгресіндегі алғашқы оппозициялық күш болды. 2017 жылдың 17 тамызында «Халық күші» фракциясының депутаттары Білім министрі Марилу Мартенске қатысты сұрақ қоюға қатысты ұсыныс енгізді, ал Кең фронт осы ұсынысты қолдады. Министр 40 сұраққа жауап берді, олардың көп бөлігі әлі де жалғасып жатқан мұғалімдер ереуіліне қатысты болды. 2017 жылдың 14 қыркүйегінде Министрлер Кеңесінің төрағасы Фернандо Завала Конгреске сенім туралы мәселе қойды, Кең фронт осы мәселеге қарсы дауыс берді және Республика Конгресі оны қабылдамады. Педро Пабло Кучински жаңа министрлер кабинетіне ант берді, сенім дауысы 2017 жылдың 12 қазанында өтті, Кең фронт қарсы дауыс берді, бірақ сенім туралы мәселе қабылданды. 2017 жылдың қараша айында Роза Бартра төрағалық еткен Конгрестің «Lava Jato» комиссиясы, Перуде «Odebrecht» ұйымының жемқорлық желісіне қатысты тергеу жүргізіп жатқанда, Кучинскидің 2004-2006 жылдары мемлекеттік министр қызметін атқарган кезінен бастап осы компаниямен еңбек байланысы болғаны туралы құпия ақпарат алды. Осы себепті Кең фронт Конгрестің пленарлық отырысында талқылау үшін лауазымды босату туралы ұсыныс енгізді. «Fuerza Popular», APRA және «Alianza para el Progreso» фракцияларының депутаттары ұсынысқа қосылды, нәтижесінде процесті бастау үшін қажетті 26 қолтаңбадан асып түсті. 15 желтоқсанда сағат 16:38-де басталған пікірсайыс кешкі сағат 22:00-ге дейін жалғасты. Лауазымды босату туралы ұсыныс мақұлданды, Конгресс Кучинскинің 21 желтоқсанда, бейсенбі күні сағат 09:00-де Конгрестің пленарлық отырысына келіп, өзінің түсіндірмелерін беруіне келісті. Алайда, ол мақұлдау үшін қажетті екі үшін бір бөлігіне жетпегендіктен, ұсыныс қабылданбады. 2017 жылдың 24 желтоқсанында президент ППК адам құқықтарын бұзу қылмыстары үшін (La Cantuta және Barrios Altos істері) 25 жылдық жазасын өтеп, 12 жыл түрмеде отырған Альберто Фухимориге гуманитарлық кешірім берді. 2018 жылдың қаңтар айында, президенттік лауазымды босатуға жасалған алғашқы әрекеттен кейін бірнеше күн өткен соң, Кең фронт Альберто Фухимориге кешірім беру туралы жаңа ұсыныс енгізді, ол заңсыз келіссөздер арқылы берілгені айтылды. Бұл ұсынысқа қолдау көрсетілмеді, өйткені «Fuerza Popular» партиясының дауыстары қажет болды. Осы тәжірибеден кейін Кең фронт пен «Nuevo Peru» фракциялары «Odebrecht» ісіне қатысты лауазымды босату туралы тағы бір ұсыныс енгізді, Кучински мемлекеттік министр қызметін атқарган кезінде жемқорлық пен мүдделердің қақтығысына қатысты жаңа дәлелдер табылды. Бұл жолы олар «Fuerza Popular» партиясының, сондай-ақ «Alliance for Progress» (өкілі Сезар Вильянуева бастаманың негізгі жақтаушысы болды) сияқты басқа фракциялардың қолдауын алды, осылайша Республика Конгресіне ұсыныс енгізу үшін қажетті ең төменгі 27 дауысты жинады, бұл 2018 жылдың 8 наурызында жасалды. 15 наурызда аталған ұсыныстың Конгрестің пленарлық отырысында қарастырылуына келісім берілді, нәтижесінде 87 дауыспен мақұлданды, 15 дауыс қарсы болды және 15 дауыс қалыс қалды. Ұсынысқа барлық фракциялар қолдау көрсетті, бірақ «Peruvians for Change» және топтаспаған депутаттар, соның ішінде үш бұрынғы офицер және Кенджи Фухимори блогынан басқа. Фракциялар кеңесі президенттік лауазымды босату туралы ұсынысты талқылауды 22 наурыз, бейсенбіге белгіледі. Президенттік лауазымды босатуға дауыс беруге бірнеше күн қалғанда, Көлік және коммуникация министрі Бруно Джуффраның Маманиге дауыс беруі үшін жұмыс ұсынысын жасаған аудио жазбалар таратылды. Баспасөз Джуффраның: «Компадре, сіз жаңқаның қандай екенін және не алатыныңызды білесіз», - деген сөзін баса айтты, бұл Мамани лауазымды босатуға қарсы дауыс берсе, қандай пайдаға ие болатынын білдіреді. 22-сі күні Конгресте жоспарланған пікірсайыста күтілетін жағдайды ескере отырып, ППК Республика президенті лауазымынан кетіп, Конгреске тиісті хат жіберді және Ұлтқа телевизиялық үндеу жасады, ол 2018 жылдың 21 наурызында сағат 16:40-та таратылды.

Fracción interna, Nuevo Perú (Жаңа Перу)

2017 жылдың 10 шілдесінде 10 конгрессмен «Фронт Амплио» фракциясынан бөлініп шықты, ал 26 шілдеде «Жаңа Перу» партиясы 2017-2018 жылдарға арналған Конгресс спикерлер кеңесінің координаторлары мен өкілдерін тағайындады: парламенттік блок координаторы Альберто Кинтаньила және Тания Париона. 2017 жылдың қыркүйегінде Республика Конгресінде «қашқынға қарсы заң» конституцияға қайшы деп жарияланғанда, Альберто Кинтаньила, Тания Париона, Ричард Арсе, Марио Кансио, Мануэль Даммерт, Мариса Главе, Индира Уилка, Эдгар Очоа, Орасио Пакори және Хорасио Себаллос құрамындағы «Жаңа Перу» парламенттік тобы ресми түрде мойындалды.

Мартин Вискараның Үкіметі

Педро Пабло Кучински Республика Президенті лауазымынан кеткеннен кейін, ол конституциялық мұрагерлік реті бойынша президент Мартин Вискара Корнехо ретінде ант берді. 2018 жылдың 28 шілдесінде президент Мартин Вискара елдегі жемқорлықты жоюға бағытталған төрт конституциялық өзгерісті бекіту үшін ұлттық референдум ұсынды. Бұл шаралар Перудің саяси конституциясын өзгерту, Ұлттық сот кеңесін реформалау, сайлау науқанын қаржыландыруды реттеу, парламентарийлерді қайта сайлауға тыйым салу және конгрестегі екіпалаталы жүйені қалпына келтіру мақсатында жасалды. 2018 жылдың 14 қыркүйегінде Конгрестің Әділет комиссиясы Ұлттық сот кеңесінің реформа жобасын фухиморист тобының 9 мүшесінің дауыс беруден бас тартуына байланысты мақұлдамады. Екі күннен кейін президент Вискара халыққа жолдаған хабарында конституциялық реформа жобаларын ұсынғаннан бері 40 күн өткеніне қарамастан, Конгресте олардың ешқайсысы әлі бекітілмегенін, сондықтан ол өзінің премьер-министрі Сесар Вильянуева арқылы реформаларды бекітуге бағытталған сенім туралы сұрақ қоюды шешкенін айтты. "Кең фронт" сенім мәселесіне қарсы дауыс берді, алайда үкімет ақыры Конгрестен сенім алды және келесі күндері парламенттік комиссия мүмкін болатын референдумның ұсыныстарын бірінен соң бірі дауысқа салды. 2018 жылғы конституциялық референдумға дейінгі сайлау науқаны кезінде Frente Amplio нөлдік дауысты қолдады. 2018 жылдың 15 қарашасында Алан Гарсия Уругвай елшісі Карлос Алехандро Барростың үйіне барды, онда 2018 жылдың 3 желтоқсанына дейін (Ұлттық референдумға бірнеше күн қалғанға дейін) болды, онда сол елдің президенті Табаре Васкес Алан Гарсияның пана сұранысын қабылдамағанын жариялады; Табаре Васкестің мәлімдеуінен бірнеше күн бұрын Frente Amplio-дан бір топ депутаттар Уругвайға барып, Алан Гарсия қуғынға ұшыраған саясаткер емес екенін түсіндірді. 2019 жылдың 17 сәуірінде Перудің бұрынғы президенті Алан Гарсия жеке үйінің жатын бөлмесінде өзін-өзі өлтірді, өйткені ұлттық полиция қызметкерлері оны "Одебрехт" ісіне қатысты алдын ала негіздерде тұтқындауға барған еді. Frente Amplio Гарсияның өлімі "отбасылық қайғылы оқиға және қайғыны құрметтеу керек, саяси тұрғыдан әділдіктің әрекетін болдырмау немесе оған кедергі келтіру үшін қолданбау керек" деді. 2019 жылдың 29 мамырында Үкімет сарайындағы Үлкен залынан Президент Вискара халыққа арнап мәлімдеме жасады, онда саяси реформаларды қолдау мақсатында Конгресс алдында сенім мәселесін көтеру туралы шешімін жариялады. 2019 жылдың 4 маусымында Сальвадор дель Солар ұлттық өкілдік алдында сенім мәселесін ұсыну және сұрау үшін пленарлық сессияда болды. Frente Amplio партиясының мүшелері қарсы дауыс берді. 28 шілдеде Президент Вискара Ұлттық мерекелер мерекесімен байланысты халыққа жолдаған хабарында 2021 жылдан 2020 жылдың сәуіріне дейін сайлауды алға жылжыту үшін конституциялық реформа туралы заң жобасын ұсынуды жариялады. 26 қыркүйекте Конституциялық комиссия жобаны талқылады, "Кең фронт" наразылық білдіру түрінде дауыс беруден бас тартты, алайда Комиссия атқарушы жобаны тапсыруға шешім қабылдады. 2019 жылдың қыркүйегінде Конституциялық сот алдында сайлау жобасы және Кейко Фудзиморидің пайдасына Habeas Corpus туралы өтініш талқыланумен тұспа-тұс келген кезде Фудзимори мен оның Конгресс одақтастары осы соттың судьяларын таңдау процесін жеделдетті. 2019 жылдың 27 қыркүйегі, жұма күні, түстен кейін сағат бірде, президент Вискара халыққа арнаған хабарламасында Конституциялық Соттың (ТК) судьяларын сайлау процесін тоқтата тұруға және аталған сайлаудың механизмін өзгертуге бағытталған сенім туралы сұрақ Конгресске ұсынатынын мәлімдеді. Сағаттардан кейін премьер-министр Сальвадор дель Солар Конгресске Педро Олахеаға арналған құжатты ұсыну үшін келді. 30 қыркүйек күні таңертең Дель Солар мен оның министрлер кеңесі конгресске келіп, елшілердің бөлмесінде күтті. Олар жартылай айналма бөлмеге келгенде есіктерінің бұғатталғанын көрді. Фудзиморилер мен олардың одақтастары Конституцияның 129-бабына сәйкес министрлер конгресс пленарлық отырысына қатыса алады дегенге қарамастан, оларды кіргізбеуді шешті. Сонымен қатар, жалпы отырыста Frente Amplio банкі New Peru, United for the Republic және Liberal Bank-пен бірге күн тәртібінде ұсынысты ұсынды, онда ТК судьяларын сайлаудан бас тарту ұсынылды және сол күнгі жалпы отырыстың күн тәртібіндегі жалғыз мәселе ретінде атқарушы биліктің сұрағы болды. Құжатқа заңгерлер Indira Huilca Flores (New Peru), Patricia Donayre (United for the Republic), Hernando Cevallos (Frente Amplio) және Gino Costa (Liberal Bank) қол қойды, бірақ Дель Солар ұсынған сенім туралы сұрауда бір апта бұрын басталған сайлау процесін тоқтату (жаңа сайлау механизмін бекітумен қатар) қарастырылса да, Конгрестің көпшілігі сайлауды өткізуге шешім қабылдады. Бірінші ТК үміткері дауысқа салынған Gonzalo Ortiz de Zevallos Olaechea (Конгресс президентінің туысы) болды, Frente Amplio қарсы дауыс берді, алайда ол сайланды. Содан кейін тағы бір үміткерді таңдауға тырысты, бірақ қажетті 87 дауысқа жетпеді. Содан кейін отырыс тоқтатылды. Кешке Республика Конгресінің жалпы отырысы қайтадан өтті және жарияланғандай, атқарушы биліктің сенімін беруге болады ма, жоқ па, деген мәселені талқылай бастады. Сағат 17:25-те президент Вискара Ұлтқа арнап мәлімдеме жасауды бастағанда, конгрессмендер дауыс беруді асықтырып, атқарушы билікке сенім мәселесін 50 дауыспен бекітті. 31 қарсы дауыс берді және 13-і дауыс бермеді. "Кең фронт" Республика Конгресін таратуға жақтас болды.

Идеология

Кең фронт әлеуметтік демократиялық бағытталған, экологиялық және реформаторлық саясат ұстанымында. Ол ашықтық саясатын іске асыруға, азаматтардың қатысу демократиясы арқылы саясатқа қатысуына мүмкіндік беруге және саяси, қаржылық және әкімшілік биліктің орталықтандырылмауына ұмтылады. Бүкіл елде жаңартылатын энергия көздерін кеңейту арқылы экологиялық міндеттемелерді нығайтуды, елдің биоәртүрлілігін адам қызметінен, соның ішінде орманды қайта жаңарту саясаты, орманды қырқуға және заңсыз пайдалануға қарсы күрес арқылы қорғауды жақтады. Экономикалық деңгейде партия ел экономикасында монополиялар мен олигополияларға тыйым салуға тырысады, мемлекет тарапынан реттелетін, көп түрлі және әлеуметтік нарықтық экономикаға басымдық береді. Сондай-ақ, ол жергілікті өндірісті дамытуды, шағын және орта бизнесті қолдауды жақсартуды, кәсіподақтарды күшейте түсуді және елдегі еңбек жағдайларын жақсартуды көздейді. Кедейлікпен күресу үшін партия ең төменгі жалақы мен зейнетақыны арттыруды ұсынады. Барлық баланың мектепке баруы үшін білім беру саласына маңызды инвестициялар жасауды қолдайды. Партия теңсіздікті жоюға бағытталған әлеуметтік жоспарды, әсіресе әйелдердің құқықтарын жақсартуды, сондай-ақ елдің қажетті адам құқықтары мақсаттарына жетуін қамтамасыз ету үшін нәсілшілдікке қарсы саясатты ұсынады. Партия түпкілікті халықтардың қорғалуын қамтамасыз етуді және оларды елдің белгілі бір аймақтарында күшейтуді қалайды, сонымен қатар еркін сауда келісімдерін қайта қарауды және Оңтүстік Америка елдері арасындағы ынтымақтастықты арттыруды жақтайды.

Республика Конгресіне сайлау

ЖылДауыстар%Орындықтар/Позиция20161 700 05214.0% 20Азшылық2020911 7016.2% 11Азшылық2021135 1041.05% 9Парламенттік емес