Кіріспе

Кейп-голланд сүт фермасының иесі; 1773 жылы кеме апатынан адам өмірін құтқаруымен танымал. Вольрад Вольтемаде (шамамен 1708 – 1 маусым 1773) – Кейп-голланд сүт фермасының иесі, 1773 жылғы 1 маусымда Табл шығанағында «De Jonge Thomas» кемесінің апатынан теңізшілерді құтқару кезінде қаза тапты. Оқиға туралы сол кезде Оңтүстік Африкада Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының (ағылшын тілінде Dutch East India Company) хирургі болып жұмыс істеген швед натуралисі Карл Питер Тунберг хабарлады.

Ерте өмір

Вольтемаде қазіргі Германияның солтүстік-батысындағы Шомбург қаласында дүниеге келген. Ол Кейптаун қаласына (Каапстад) көшіп, Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясында солдат болып жұмыс істеді, ал зейнетке шыққаннан кейін компанияның жануарлар бағын күтуші немесе сүт шаруашылығымен айналысушы болып жұмыс істеді. Еуропалық алғашқы отарлардың көпшілігі Еуропа елдері үкіметтерінің тікелей араласуының нәтижесінде емес, коммерциялық компаниялар арқылы құрылған.

Кеме апаты

1773 жылдың 1 маусымының таңында, оңтүстік жарты шарда қыс басталар кезде, "Де Йонг Томас" атты желкенді кеме дауылдың салдарынан Топ шығанағындағы Тұзды өзеннің сағасындағы құм сілкіп жағаға шықты. Кеме қирап, көптеген адам қаза тапты, бірақ көптеген аман қалғандар кеменің қалдықтарына тірі қалды. Апатқа ұшыраған кеме құрлыққа жақын болғандықтан, көптеген теңізшілер жағаға жүзуге тырысты. Бірақ су суық болды және жақын орналасқан Тұзды өзеннің күшті ағысы көптеген жүзушілердің қаза болуына себеп болды. Күшті жүзушілерден басқа, жағаға бет алғандар теңізге ағысып кетті. Жағада көптеген адам жиналды. Кейбіреулері оқиғаны тамашалау үшін, енді біреулері көмектесу үшін, ал тағы да біреулері жағаға шығарылған жүкті тонау ниетімен келді. Көрермендердің арасында тәртіп сақтау үшін әскери бөлім жұмыс істеді. Осы күзетшілердің арасында қарт Вольрадтың кіші ұлы, капрал Кристиан Людвиг Вольтемаде де болды. Күн шығысымен Вольрад Кляйн Зоар шаруашылығынан атпен ұлына азық-түлік алып бара жатты.

Құтқару

Волтемейд жағаға жеткенде, кемедегі кемеге ілінген теңізшілерге аянышты сезімге бөленді. Жағадағылар ештеңе жасай алмайтынын көріп, ол өзінің аты Вонкке мініп, жануарды теңізге сүрді. Кемеге жақындағанда, Волтемейд атты бұрып, екі адамды теңізге секіріп, жылқының құйрығынан ұстауға шақырды. Бір сәт ойланысқаннан кейін екі адам суға секіріп, осылай істеді, содан кейін Волтемейд атты алға қарай сүрді де оларды жағаға сүйреп әкелді. Волтемейд жеті рет теңізге кіріп, он төрт адамды құтқарып әкелді. Осы кезде ол және оның аты шаршап қалды, бірақ сол сәтте, демалып жатқанда, кеме құлауға бастады. Волтемейд тағы да атын теңізге сүрді, бірақ енді теңізшілер арасында үлкен отырықсыздық пайда болды. Кеме жойылмас бұрын қашудың соңғы мүмкіндігі осы екенін сезіне отырып, алты адам теңізге секіріп, атты ұстап алды. Олардың салмағы шаршаған жылқыға тым ауыр болды; барлығы да толқындардың астына кетіп, суға батып қайтыс болды. Волтемейдтің денесі ертесіне табылса, жылқы табылмады. Кемеде 191 адам болған, олардың тек 53-і ғана аман қалды, ал олардың 14-ін Волтемейд құтқарып қалды.

Құрмет

Уолтемейд бірден батыр бола алмады. «Де Йонг Томас» кемесінің капитаны (ван Ламмерен) ресми түрде жерленді, бірақ Волтемейд үшін одан артық ештеңе жасалмады. Қалалық билік оның қажетсіз нәрсені істеп, өмірін бекерге жоғалтқан ақымақ екенін ойлады. Голландияға жіберілген алғашқы хабарламада оның есімі тіпті аталмады, бірақ құтқарылған он сегіз қорап ақшаға көп орын бөлінді. Осы алтынның болуы флотилияға Табл-Бейге кіруге мүмкіндік берді, өйткені Саймонс-Таунынан «Каслға» құрлықпен ақшаны тасымалдау, нашар жолдардың (дауылдан өтпейтін) нашарлығын ескере отырып, тым қауіпті болар еді. Дегенмен, оқиғаға куә болған Карл Тунберг Волтемейдты ұмытпады, сондай-ақ оның елдесі Андерс Спаррман да 1775 жылы жарық көрген «Жақсы Үміт мүйісіне саяхат» атты танымал кітабында оны еске алды. VOC (Голландиялық Шығыс Индия компаниясы) ақыры оның күтінушілеріне өтемақы төледі, бірақ бұл үшін бірнеше жыл бойы халықтың наразылығы қажет болды. Голландиялық Шығыс Индия компаниясы оның әйелі мен балаларына жан-жақты көмек көрсетті және 1781 жылғы 4 шілдеде Салданха шығанағындағы шайқаста британдық флотқа түскен «Хелд Волдемейд» атты кемеге оның есімін берді. Кейптаундағы теміржол станциясының бірі оның құрметіне аталды. 1939 жылы құрылған Оңтүстік Африка Біріккен Корольдігінің Батырлық медалінің бет жағында Волтемейдтың батырлық әрекеті бейнеленген. 1970 жылы Оңтүстік Африкадағы батырлықтың ең жоғары азаматтық наградасы ретінде Волтемейд ордені тағайындалды. Бұл орден 1988 жылы Волтемейд кресімен алмастырылды. 2002 жылы көпшілік биліктің орнауына байланысты жаңа оңтүстікафрикалық наградалар жүйесін құру аясында Волтемейд кресі тоқтатылды. Бұл атау 1976 жылы салынған және сол кезде әлемдегі ең қуатты сүйрегіштердің бірі болған S. A. Wolraad Woltemade кемесіне де берілді.

Атауы

Вольрад – неміс тіліндегі Vollrad атының бір түрі ("Volkrat"), кейде Wolrad деп те жазылады және "халыққа кеңес беретін адам" деген мағынаны білдіреді. Woltemad(e) – Тунберг қолданған жазу түрі ("Wohlgemut" жоғары неміс тілінде "көңілді", немесе тура мағынасында "жақсы мінезді") және "Wolrad" аты таралған Германияның сол аймағындағы Woltemate суретшілер отбасымен байланысты болуы мүмкін.