Кіріспе

Антисса (Ἄντισσα) – Лесбос (Лесвос) аралында, Лесбостың батыс нүктесі Сигриум мүйісіне жақын орналасқан қала. Бұл жерде кеме тоқтауға арналған порты болған. Ричард Пококк Калас Лимнеонаста тапқан қираған орындар, Сигри мүйісінен солтүстік-шығысқа қарай шамалы жерде, Антиссаның қираған қалдықтары болуы мүмкін. Осы жерде жеті ішекті лираны ойлап тапқан деген Терпандер дүниеге келген. Жергілікті тарихшы Метхимналық Мырсилустың айтуынша, жергілікті халық арасында Орфейдің басы кесілгеннен кейін Хеброс өзенінен оңтүстікке қарай ағызылып, Антисса аумағының жағалауына жеткені туралы әңгіме болған: осы орында Мырсилусқа сәйкес, бұлбұлдар басқа жерлерге қарағанда әуелірек ән шырқаған қабір орналасқан. Антисса қазір Лесбос аралындағы ауыл ретінде сақталған. Ауылдың жанында Орфейдің үңгірі бар. Ауылдың тағы бір ежелгі аты бар – "Τελώνια", оны "пері" деп аударуға болады.

Қор

Антиссаның ерте тарихы туралы көбінесе ештеңе белгілі емес. Біздің заманымыздың I ғасырының соңында жазған Герений Филон Антиссаның Лесбостың аңыз патшасы Макардың осы аттас қызының құрметіне аталғанын айтқан. Гомерге түсініктеме жазған белгісіз ғалым Антиссаның Макардың әйелі болғанын мәлімдеген. Басқа түсіндірілмейтін топонимдердің тегін мифтік тұлғалар арқылы түсіндіру кең таралған – мысалы, Метимна, Лепетимон тауы, Митилене, Эресос және Лесбос өзі де осыған жатады. Осылайша, Макар және Антисса есімді әйел туралы дәстүр гректердің өзі осы атаудың шығу тегін білмегенін көрсетеді. Тағы бір дәстүр Ἄντισσα (Антисса) атауын ἀντ’ Ἴσσα (ант’ Исса) деп этимологиялық тұрғыдан қарастыруға тырысқан, грек тіліндегі ἀντί (анти) сөзінің «қарсы» мағынасын пайдаланған. Топонимдерді олардың шығу тегін түсіндіру үшін қайта қарастыру – кең таралған практика, және осы аймақта Троядағы Антандрос туралы мифологиялық әңгімеде де кездеседі. Бұл дәстүрдің бастауы біздің заманымыздан бұрынғы III ғасырдың бірінші жартысында жазған, көрші Метимнадан шыққан жергілікті тарихшы Мирсилге қатысты деп есептеледі. Ол Антиссаның бұрын арал болғанын, себебі ол «Иссаның қарама-қарсысында» орналасқан, ал сол кезде Исса Лесбостың ескі атауы болған деп жазған. Бұл дәстүр Антисса шығалағының орналасуын көрсетеді – ол акропольден шалқая орналасқан, теңізге қарай төменгі тіктеп (биіктігі шамамен 13 метр) созылған. Антиссаны қазған Виннифред Лэмб, шығалақ пен акрополь арасындағы төмен жатқан жерде тіршілік ету қиын болғанын атап өткен, сондықтан бұл дәстүр ландшафттағы нақты өзгерістермен байланысты болуы мүмкін, немесе оқымыстылардың болжамы болуы да мүмкін. Тағы бір түсіндірме бойынша, Антисса атауы хетт тіліндегі «ханти иша» сөздерінен шыққан, яғни «бетке жақын», «жағалауға жақын» деген мағынаны білдіреді. Сенімсіз дереккөз: жарияланған күні=2017 жылдың тамызы.

Тарих

Антисса б.з.д. 428 жылы Пелопоннес соғысы кезінде Афинадан көтеріліс жасаған Митилендіктерге қосылды және өзіне шабуыл жасаған Метимналықтарға қарсы сәтті қорғалды. Бірақ Митилен афиналықтарға тәуел болғаннан кейін, Антисса да олардың қолына қайта келді. 371 жылы афиналық генерал Ификрат тракийлердің патшасы Котиспен келіспегендіктен, тракийлік Херсонесдегі афиналық бекіністерін қоршаудан бас тартқаннан кейін Антиссаға, содан кейін Дриске қашып кетті. Б.з.д. 330 жылдары Антиссада көршілес Ересос қаласын да басқарған тирандық билік орнады, бірақ 332 жылы Ұлы Александрдың әскері оны құлатты. Римдіктер б.з.д. 168 жылы Македония патшасы Персейді жеңгеннен кейін Антиссаны қиратты, себебі Антиссалықтар Персейдің адмиралы Антенорды өз портында қабылдап, оған жабдықтау берген еді. Халық Метимнаға көшірілді. Афинадағы Британдық археология мектебі үшін Виннифред Лэмб жүргізген археологиялық қазбалар қала қабырғасының бөліктерін, темір дәуіріндегі ғимараттарды, соның ішінде апсидалы құрылысты ашты. Бастапқы аралдық орналасқан жер қазір құмды томсырау арқылы материкке қосылған; ең айқын қалдықтары – ортағасырлық қамалдың қиратындары. Қаланың шығыс жағында порттық моланың іздерін де көруге болады.

Танымал мәдениетте

Антисса – E. S. Posthumus тобының «Unearthed» альбомындағы бірінші ән. Бұл альбомдағы барлық әндер тарихи қалалардың аттарымен аталған.