Кіріспе

Карл Ульрих Шнабель (6 тамыз 1909 - 27 тамыз 2001) – австриялық пианист. Шнабель пианист Артур Шнабель мен опералық контральто және Lied әншісі Тереза Бехрдің ұлы, сондай-ақ американдық актер Стефан Шнабельдің ағасы болған. Ол халықаралық деңгейде танымал фортепиано оқытушысы, оның шәкірттерінің ішінде Леон Флейшер, Клод Франк, Ричард Гуд, Квонг Квонг Ма, Станислав Иуденич, Джон Накамацу, Мюррей Перхая және Питер Серкин сияқты музыканттар бар.

Өмірбаян

Карл Шнабель 1909 жылғы 6 тамызда Берлинде дүниеге келген. Ол бес жасында фортепиано ойнауды бастады. 1922–1926 жылдары Берлиндегі музыка мектебінде Леонид Кройцер мен Пол Жуоннан сабақ алды. Ол шебер пианино оқытушысы және халықаралық орындаушы ретінде танымал болды. Шнабель 1933 жылы Адольф Гитлер билікке келген кезде Берлиннен кетіп, Комо көлінде қысқа уақыт тұрды; ол 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін АҚШ-қа эмиграциялады. Сол жылы ол американдық пианист Хелен Фогельге (1911–1974) үйленді, олар көптеген фортепиано дуэттерін орындады. Олардың Анна есімді қызы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол музыкалық мансабын тоқтатты және Массачусетс штатындағы электрондық зертхананың басшысы болып соғыс жұмыстарын атқарды. Шнабельдің музыкадан басқа қызығушылықтарының ішінде тау шағасы мен фотосурет салу болды. Бірнеше жыл бойы ол кино өндірісімен айналысты; 1932 жылы ол неміс ертегісіне негізделген толық метражды фильмнің продюсері, режиссері және операторы болды. Жастығында үстел теннисі турнирлеріне қатысты. Осы кезеңде Карл Ульрих Шнабель кестесі бар шағын электр пойыздар жиынтығын да ұстады. Пойыздарды жүргізуге отбасылық досы Пол Хиндемит көмектесті. Карл Ульрих Шнабель 2001 жылғы 27 тамызда Коннектикут штатының Данбери қаласында қайтыс болды. Ол Швейцарияның Швиц қаласындағы отбасылық жер телімінде ата-анасы мен әйелінің қасына жерленді. Карл Ульрих Шнабельдің құжаттары Берлиндегі Академияның музыка архивінде сақталады. Оның қызы Энн Шнабель Мотье қазір күйеуі Франсуа Мотьемен бірге Шнабель музыка қорына жетекшілік етеді. Олардың ұлы Клод Ален Мотье (1972–2002), ол да пианист болған, жол апатында жазықсыз қаза тауып, отбасылық қабірге жерленді. 2006 жылы Швиц муниципалитеті қабірді қорғалатын ескерткіш деп жариялады, осылайша белгілі бір мерзім өткеннен кейін денелерді алып тастау қағидаларынан босатылды.

Жалғыз

Карл Ульрих Шнабель ата-анасынан драмалық экспрессияның күшін басып айтумен, ноталық мәтінге толық адалдықты біріктіретін тәсілді мұра етті. Ол Шуберт әндерінің циклдерін көркем түсіндіруімен есімдеріне қалды. 1926 жылы ол Берлинде алғашқы концерттік өнерін көрсетті, содан кейін Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америка, Ресей, Жапония, Австралия және Жаңа Зеландияда концерттер берді. Ол анасына үйде, концерттерде және жазуларда көмектесті. Кішкентай кезінен бастап оның ән сабақтарында ойнап, шәкірттерін дайындады. Шнабель HMV, EMI, Philips, Musical Heritage Society, Sheffield және TownHall компаниялары үшін көптеген жеке және төрт қолмен орындалған жазбалар жасады. Ол 1950 жылы жарық көрген "Педальдің қазіргі заманғы техникасы" атты танымал кітаптың авторы. Ол сонымен қатар Шуберт және Вебердің шығармаларының ноталарын да жариялады.

Пианинолық дуэттер

Шнабель өзін көбіне назардан тыс қалған фортепианоның төрт қолға арналған музыкасын қайта жаңғыртуға арнады, Шуберт, Моцарт және Шуман сияқты композиторлардың музыкасын жазды. Шнабельдің айтуынша, төрт қолмен ойнау – жеке орындаудан мүлдем өзгеше бір іс: «Төрт қолмен ойнау – бұл зор уақыт пен шыдамдылықты қажет ететін күрделі өнер. Сіз өзіңіздің толық бөлігіңіз емес, бір тұтастың жартысысыз. Төрт қолдық репертуарда камералық музыканың, симфониялық музыканың және кейде виртуоздық музыканың қасиеттері бар – кейде бәрі бір шығармада кездеседі». Карл Ульрих Шнабель әкесімен серіктес ретінде дуэттік орындаулар мен жазбаларды бастады. Осы ерте орындаулардың кейбіреуі жазбаға түсірілген. Екеуі Primo және Secondo партияларын ауыстырып, жазбаларда кім қандай партия орындағанын ашпауға уәде берді. 1939 жылы ол американдық пианист Хелен Фогельмен бірге «Шнабель пианино дуэтін» құрды, ол екі фортепиано мен оркестрге арналған концерттерді, сондай-ақ бір фортепианода төрт қолмен орындалатын рециталдарды ұсынды. 1956 жылы дуэт Голландия фестивалінде оркестрмен бес рет өнер көрсетті, ал 1972 жылы Эдинбург фестивалінде өнер танытты. Ансамбль туралы сын-пікірлер Шнабельдердің төрт қолмен ойнаудың қиындықтарын шеберлікпен және құштарлықпен меңгергенін көрсетті: «Төрт қолды фортепиано концерті [ ] осы жылы естіген кез келген орындаудан гөрі кемелдікке жақын болды [ ] Олар дыбыстың айқындығына қол жеткізді, бұл төрт қолды фортепиано музыкасының ең маңызды және ең қиын талабы. Екі адамның бір пианинода бір шығарманы орындауы және уақыт, фразалау және экспрессияда дәл келуі өте қиын, бірақ Шнабельдер керемет үйлесімде ойнады және әр нотаны өнер туындысына айналдырды». Әйелінің қайтысынан кейін бес жыл өткен соң, 1979 жылы Карл Ульрих Шнабель канадалық пианист Джоан Роулендпен жаңа дуэт құрды. Бұл дуэт те «Вашингтон Пост» газеті атап өткендей, «рух пен сергектіктің үйлесімділігі» үшін жиі мақтауға ие болды.

Карл Ульрих Шнабель мұғалім ретінде

Карл Ульрих Шнабель бүгінде халықаралық деңгейде танымал фортепиано мұғалімі ретінде белгілі. Ол 13 жасында әкесінің көмекшісі ретінде оқыту ісін бастады. Шнабельдің оқытуға деген құштарлығы оны фортепиано техникасы мен музыкалық өрнек арасындағы дұрыс қатынасты қалай табуға болатыны туралы терең теориялар жасауға жетеледі, ол техника "әрқашан музыка рухының қызметінде болуы керек" деп есептеді. Ол "қолдың қатысуын" талап ететін техниканы баса көрсетті: пианист саусақтарымен қатар білезіктерін және қолдарын да пайдалануы керек. Ол педальдау арқылы қол жеткізілетін нәзік, бірақ маңызды эффектілерге ерекше назар аударды және оларды "Педальдің қазіргі заманғы техникасы" (1950) кітабында жазды. Бұл кітап түпнұсқа ағылшын тілінен итальян, корей, қытай және басқа да тілдерге аударылды. Ол тіпті нотада крещендо жасау және вибратоға қол жеткізу үшін әдістерді әзірледі, оларды "Con Brio" фильмінде камера алдында түсіндірді. "Карл Ульрих Шнабель: Фортепиано шеберінің мұғалімі" (2001). Шнабельдің оқыту әдісі эмоцияға деген жоғары сезімталдықпен ерекшеленді. Оның пікірінше, көптеген пианисттер тек үш-төрт эмоцияны пайдаланады. Бірақ музыка одан да көп нәрсені қажет етеді: "Шынымен қызықты болу үшін сіз барлық эмоциялармен ойнауыңыз керек". Ол студенттерінен ойларына келген барлық эмоциялардың тізімін жасауды сұрады. Оның бір оқушысы бес жүзден астам эмоцияны тізімдеді, содан кейін "оның ойнауы ешқашан көңілсіз болмады". Ол сондай-ақ образды тілге бейім еді, Шуманның "Фантазиясын" "үш аяқты тролльдердің бүкіл армиясы шабуылдап келе жатқандай" деп сипаттады, ал Шопеннің "Фантазиясының" қозғалысын "Посейдон үлкен шанышқымен толқындарды көтеріп тұрғандай" деді. Мұндай көрнекті тіл ағылшын жазушысы Ричард Родстың жаңа кітабы "Карл Ульрих Шнабельдің ілімінде" кеңінен орын алған, онда Родс, Шнабельдің көп жылдық үйірмелі шәкірті, Бах, Бетховен, Шопен, Моцарт, Шуберт және Шуманның шығармаларына қатысты Шнабельдің ойларын талқылайды.

Пианино солосы

Карл Ульрих Шнабель, фортепиано. Моцарт және Бетховен. (CD: TownHall Records THCD 68)
Карл Ульрих Шнабель, фортепиано. 100 жылдық мерекелік концерт. Шуберт. (CD: TownHall Records THCD 69)
Бах: Жақын туыстың келіп кеткеніне арналған Каприччо, BWV 992. Парадис: Соната №10 ре мажорда. (78 Victor 4293/4)
Мендельсон: «Сөзсіз әндер», № 12, 22, 23, 24, 28, 30, 32, 34, 35, 45, 47, 48. (78 Victor Set M 226)
Шуберт: «Саяшының қиялы». «Екі ондық би». (LP: WCFM Washington 17, McIntosh MM 1104)
Шуман: «Көбелектер», Op. 2. Шопен: Шерцо №3 до-диез минорында, Op. 39. Лист: «Саяхат жылдары»; Canzonetta del Salvator Rosa; «Бұлақтың жанында»; Петрарканың сонеті №123; Гийом Теллдің қапағы. (LP: Urania 8001) (ішінара CD-де: Town Hall, 2 диск жинағы, THCD58 A B)
Шопен: Ми-бемоль минорындағы Полонез, Op. 26, №2; Си-бемоль мажордағы Ноктюрн, Op. 32, №1. Лист: «Ойшыл». Дебюсси: Прелюдиялар, 1-кітап, «Үзілген серенада», «Пук биі». (LP: VIS Radio)
Мендельсон: Ми мажордағы Соната, Op. 6. Шуберт: Вальстер, Лендлер және неміс билері. (LP: Sheffield/Town Hall M 8/S 8) (CD: Town Hall, 2 диск жинағы, THCD58 A B)
Шуберт: Ля минорындағы Соната, Op. 42; Алты музыкалық сәт. (LP: Musical Heritage Society MHS 1245)
Моцарт: До минорындағы Фантазия, K. 475; До минорындағы Фортепиано Сонатасы, K. 457; Фа мажордағы Анданте, K. 616. (LP: Musical Heritage Society MHS 1700)
Бетховен: Соната №15 ре мажорда, Op. 28; Соната №30 ми мажорда, Op. 109. (LP: Musical Heritage Society MHS 3296 L)

Артур Шнабельдің қатысуымен фортепианода

Шуберт: Әскери марштар (3), D. 733. Марштар, D. 819, No. 2 және 3. А мажордағы Рондо, D. 951. Венгрлік дивертимент, D. 818. Андантино Варие, D. 823, No. 2. А минордағы Алегро (“Өмірдің дауылдары”), D. 947. (CD: Arabesque Z 6571/5 – “Schnabel Schubert орындайды” 1-5 томдары) Бах: Екі фортепианоға арналған C мажордағы концерті, BWV 1061. Сэр Адриан Болт дирижерлік еткен Лондон симфониялық оркестрі. (CD: Pearl 9399) Моцарт: Е-бемоль мажордағы екі фортепианоға арналған концерті, K. 365. Сэр Адриан Болт дирижерлік еткен Лондон симфониялық оркестрі. (CD: Arabesque Z 6590)

Хелен Шнабельмен бірге фортепианода

Хелен мен Карл Ульрих Шнабель – Бір пиано, төрт қол; Моцарт, Дворак, Шуберт, Вебер, Бизе, Мендельсон, Брамс. (CD: TownHall Records THCD19A B)
Хелен және Карл Ульрих Шнабель – 1950 жылдардың төрт қол жазбалары, 1-том. Бизе, Дебюсси, Шуберт, Моцарт. (CD: TownHall Records THCD76A B)
Хелен және Карл Ульрих Шнабель – 1950 жылдардың төрт қол жазбалары, 2-том. Моцарт, Брамс, Шуберт, Мендельсон, Вебер. (CD: TownHall Records THCD77A B)
Шуберт: Си-бемоль мажордағы соната, Op. 30; Төрт поляк, D. 824. (LP: SPA 49)
Мендельсон: Аллегро бриллианто; Анданте және Вариациялар. Вебер: Бес пьеса, Op. 10, № 5 және Op. 60, №№ 5, 6, 7 және 8. (LP: SPA 50)
Моцарт: Е-бемоль мажордағы екі пианоға арналған концерт, K. 365; Фа мажордағы үш пианоға арналған концерт, K. 242 (Ильзе фон Альпенхайммен бірге, пиано). Вена симфониялық оркестрі, дирижері Бернхард Паумгартнер. (LP: Epic LC 3259)
Моцарт: Ре мажордағы соната, K. 448. Ре мажордағы соната, K. 381. G мажордағы тема мен вариациялар, K. 501. (LP: Philips A 00326)
Шуберт: Төрт поляк, D. 824. Дебюсси: Ежелгі эпиграфтар, №№ 1, 2 және 4. (LP: Philips NBE 11004; Philips 402024 E)
Шуберт: Ля-бемоль мажордағы сегіз вариация, D. 813. Си-бемоль мажордағы төрт вариация, D. 603. До мажордағы сегіз вариация, D. 908. (LP: Philips 06046 R)
Шуберт: Фа минорындағы фантазия, D. 940. Брамс: Венгр билері № 4, 3, 2, 11, 1, 12, 13 және 17. (LP: Philips N 00255 L, Epic LC 3183)
Моцарт: До мажордағы соната, K. 521. Дворак: Легенда, Op. 59, № 4. Шуберт: Фа минорындағы фантазия, Op. 103. Вебер: Рондо және Адажио. Шуберт: Си-бемоль мажордағы соната, Op. 30. Моцарт: G мажордағы вариациялармен анданте, K. 501. Бизе: «Балалар ойындарынан» бес пьеса, Op. 22. Мендельсон: Вариациялармен анданте транквилло, Op. 83a. Брамс: Екі венгр биі. (LP: Sheffield/Town Hall, Album S 19, ACM158A B, ACM159A B)

Джоан Роулендпен бірге фортепианода

Дворак: Богемия орманынан, Op. 68. Он аңыз, Op. 59. (CD: Town Hall THCD 49)
Шуберт: Ф минорындағы фантазия, D. 940. Төрт поляк биі, D. 824. Түпнұсқа тақырыпқа арналған Ля-бемольдегі вариациялар, D. 813. Төрт лендлер, D. 814. Ре мажордағы рондо, D. 608. (CD: Sheffield Lab 10054 2F)
Моцарт: Фа мажордағы соната, K. 497. Шуберт: Дивертисмент (Ми минорындағы соната) түпнұсқа француз тақырыптары бойынша, Op. 63 және Op. 84, D. 823. Шуберт: Герольдтың «Мари» операсынан алынған тақырыпқа сегіз вариация, Op. 82, № 1, D. 908. (CD: Town Hall THCD 41)
Шуберт: Си-бемольдегі кіріспе және вариациялар, D. 603. Үлкен дуэт, Op. 140. (CD: Town Hall THCD 37)
Бетховен: Граф Вальдштейннің тақырыбы бойынша вариациялар; До мажордағы марш, Op. 45, № 4; Моцарт: Соната, Фа мажор, K. 497 (LP: Sonic Arts)

Леонард Шурмен бірге, фортепиано

Шопен: Рондо до мажор. (78 Victor 11618) (CD: Town Hall, THCD58 A)

Альфонс Онну мен Роберт Маас - скрипка, виолончель

Шуберт: Си-бемоль мажордағы трио, Op. 99. (78 Victor жинағы M 429)

Артур Шнабель, Тереза Бер Шнабель және Хелен Шнабельмен бірге

Шнабельдер – Музыкалық мұра, жарияланбаған және жоғалған тарихи жазбалар. Моцарт, Шуман, Шуберт, К. П. Е. Бах, И. С. Бах, Мендельсон, Парадизи. (CD: TownHall Records THCD74A B)