Кіріспе
Бүйрек үсті бездерін хирургиялық жолмен алу. Адранелектомия (лат. тамыры Ad – "жанында/қасында" + renal – "бүйрекке қатысты" + грек. –ectomy – "қырқып алу"; кейде процедураны немесе оның нәтижесін ADX деп жазады) – бір (бір жақты) немесе екі (екі жақты) бүйрек үсті безін хирургиялық жолмен алу. Бұл әдетте, артық гормондар өндіретін немесе ірі (2 дюйм немесе 4-5 сантиметрден асатын) бүйрек үсті бездерінің ісіктерін жою үшін жасалады. Адранелектомия бүйрек үсті бездерінің қатерлі ісігін, немесе бүйрек немесе өкпе сияқты басқа жерден тараған қатерлі ісікті алып тастау үшін де қолданылуы мүмкін. Ауыр коагулопатиясы бар немесе жүрек және өкпесі операцияға төтеп бере алмайтын адамдарға адренелектомия жасалмайды. Процедура ашық тілік (лапаротомия) немесе минималды инвазивті лапароскопиялық немесе робот ассистирленген техникалар арқылы орындалуы мүмкін. Минималды инвазивті техникалар ауруханада жату мерзімінің қысқаруы, қан жоғалтудың азаюы және асқынулар деңгейінің ұқсас болуы себепті күтімнің алтын стандарты болып табылады.
Adrenalectomy (Latin root Ad "near/at" + renal "related to the kidneys" + Greek ‑ectomy “out cutting”; sometimes written as ADX for the procedure or resulting state) is the surgical removal of one (unilateral) or both (bilateral) adrenal glands. It is usually done to remove tumors of the adrenal glands that are producing excess hormones or is large in size (more than 2 inches or 4 to 5 centimeters). Adrenalectomy can also be done to remove a cancerous tumor of the adrenal glands, or cancer that has spread from another location, such as the kidney or lung. Adrenalectomy is not performed on those who have severe coagulopathy or whose heart and lungs are too weak to undergo surgery. The procedure can be performed using an open incision (laparotomy) or minimally invasive laparoscopic or robot assisted techniques. Minimally invasive techniques are increasingly the gold standard of care due to shorter length of stay in the hospital, lower blood loss, and similar complication rates.
Көрсеткіштер
Бүйрек үсті безінің ісіктері көбінесе қатерлі емес (жақсы ұрықты), және олар көбінесе КТ, МРТ немесе ультрадыбыстық тексерулер кезінде кездейсоқ табылады, бұл тексерулер басқа денсаулық мәселелерін анықтау үшін жасалған (инциденталома қараңыз). Бұл бүйрек үсті безінің массаларына бағалау қажет болса да, олардың көпшілігі (шамамен 80%) адреналектомия қажет етпейді. Дегенмен, бүйрек үсті бездерінің гормон өндіру функциясының арқасында, кейбір қатерлі емес ісіктер альдостерон (біріншілік альдостеронизм деп аталады), кортизол (Кушинг ауруы немесе Кушинг синдромы деп аталады) немесе катехоламиндер (феохромоцитома деп аталады) сияқты гормондардың артық өндірілуіне себеп болуы мүмкін. Мұндай гормон өндіретін ісіктерге адреналектомия қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар, гормондар өндіретін-өндірмейтініне қарамастан, 4 сантиметрден үлкен бүйрек үсті безінің ісіктері де адреналектомия қажет етеді, себебі бүйрек үсті безінің қатерлі ісігіне айналу қаупі жоғары. Сирек жағдайларда (5-12%), бүйрек үсті безінің ісігі қатерлі (адренокортикальды карцинома) болуы мүмкін, бұл адреналектомияны талап етеді. Одан да сирек, бұл масса бүйрек немесе өкпе сияқты басқа жерден тараған метастаздық қатерлі ісік болуы мүмкін. Егер метастаз бүйрек үсті безіне оқшауланған болса, адреналектомия жасау мүмкін.
Техникалар
Бүйрек үсті безін жою әдістері көбінесе екі түрге бөлінеді: ашық хирургиялық лапаротомия және минималды инвазивті техникалар.
Ашық хирургия
Хирургтар әдетте үлкен (6 см-ден үлкен) немесе қатерлі ісіктерді толық алып тастау қаупі бар қатерлі ісіктерді ашық хирургиялық жолмен емдеуді ұсынады. Олар дәстүрлі құралдар мен кесулер (қиылыстар) арқылы ашық операция жасайды. Барлық себептерге байланысты өлім-жітім, ерте аурушаңдық, әлеуметтік-экономикалық салдарлар, операциялық және операциядан кейінгі көрсеткіштер сияқты нәтижелерге қатысты екі түрлі араласудың әсері туралы дәлелдер нақты емес. Кейде хирургтар робот көмегімен бүйрекүсті бездерін алып тастайды. Олар операцияны кішкентай кесулер (қиылыстар) арқылы, камера және құралдармен жабдықталған робот қолдарды пайдалана отырып жүргізеді. Камера дәрігерлерге хирургиялық алаңды жоғары сапалы, ұлғайтылған 3D көріністе көруге мүмкіндік береді. Екі мета-талдамада асқынулар, қан жоғалту немесе өлім-жітім бойынша лапароскопиялық және робот көмегімен жасалған бүйрекүсті безін алып тастау арасында маңызды айырмашылықтар табылмады. Алайда, робот көмегімен жасалған бүйрекүсті безін алып тастау операция уақытын ұзарта түсті және операция құны жоғары болғанымен, ауруханада жатқан мерзім қысқарды. Егер екі бүйрекүсті без де алынса, науқасқа өмір үшін қажетті бүйрекүсті гормондарын өндіруге болмайды (бүйрекүсті безінің біріншілік жетіспеушілігі). Белгілері мен симптомдары: дене сұйықтығының азаюы, гипотония, гипонатриемия, гиперкалиемия, қызба, іш ауруы. Бұл үшін алынған бүйрекүсті бездер өндірген гормондармен, соның ішінде глюкокортикоидтар және минералокортикоидтар (флудрокортизон) арқылы өмір бойы емдеу қажет. Стресс немесе инфекция кезінде, немесе бүйрекүсті безі дағдарысының алдын алу үшін глюкокортикоидтардың дозасын арттыру қажет. Бүйрекүсті безін алып тастаудан кейін андрогендердің жетіспеушілігінен зардап шеккен әйелдерде дегидроэпиандростерон (DHEA) алмастыру терапиясын қарастыруға болады. Белгілері мен симптомдары: либидоның төмендеуі, депрессиялық белгілер және/немесе глюкокортикоидтар мен минералокортикоидтарды алмастыру оңтайландырылған жағдайда да энергия деңгейінің төмендеуі.
Асқынулар
Бүйрек үсті безін жою операциясынан туындаған асқынулар: жеткіліксіз кортизол өндірілуі, жедел бүйрек зақымдануы, операциядан кейінгі қан кету, жақын орналасқан органдардың зақымдануы және операциядан кейінгі инфекция.