Кіріспе
Банкоматтарға қол жеткізуді қамтамасыз ететін банк картасының түрі.
Банкомат картасы – қаржы институты (яғни банк) шығарған, клиентке өзінің және басқа банктердің банкоматтары арқылы қаржылық шоттарына қол жеткізуге, ал кейбір елдерде – сатудың бекітілген нүктелерінде бөлшек сауда операцияларын жүргізуге мүмкіндік беретін арнайы төлем картасы. Банкомат карталары несиелік немесе дебеттік карталар емес, алайда көптеген несиелік және дебеттік карталар да банкомат картасы ретінде қолданылуы мүмкін, және 2010 жылдан бері банктер карта шығарудың осы тәсілін ең көп қолданады. Банкомат карталары – магниттік жолағы және/немесе бірегей карта нөмірі мен жарамдылық мерзімі немесе CVV (CVVC) сияқты қауіпсіздік ақпаратын қамтитын чип бар пластикалық смарт-карталар. Банкомат карталары банк картасы, MAC (ақшаға қол жеткізу картасы), клиенттік карта, кілт картасы немесе қолма-қол ақша картасы және тағы да басқа атаулармен белгілі. Дебеттік және кредиттік карталар сияқты басқа төлем карталары да банкомат картасы ретінде жұмыс істей алады. Алдын ала төленетін және жеке карталарды банкомат картасы ретінде пайдалануға болмайды. Банкоматтан ақша алу үшін несие картасын пайдалану, сату нүктесіндегі операциядан өзгеше қарастырылады, әдетте ақша алынған күнінен бастап пайыздық төлемдер есептеледі. Банктер аралық желілер, банкомат карталарын картаны шығарған институттан басқа жеке операторлар мен қаржы институттарының банкоматтарында пайдалануға мүмкіндік береді. Банкомат картасы мен дебеттік картаның арасындағы айырмашылық – операцияны өңдеу үшін қолданылатын негізгі желіде. Кейбір дебеттік карта желілері бастапқыда банкомат карталары желілері ретінде пайда болды, кейіннен толыққанды дебеттік карта желілеріне айналды, оларға eftpos мүмкіндіктері де кірді.
Тарих
Алғашқы банкомат карталары 1967 жылы Лондон қаласында Barclays банкі тарапынан шығарылды.
Өлшемі
АТМ карталарының мөлшері ISO/IEC 7810#ID 1 стандартына сәйкес, 2,88–3,48 мм радиусы бар дөңгелек бұрыштармен жасалған, кредиттік, дебеттік және басқа төлем карталарымен бірдей. Оларда сондай-ақ ISO/IEC 7812 нөмірлеу стандартына сәйкес басылған немесе көлемдік банктік карта нөмірі болады.
АТМ пайдалануы
Барлық банкоматтар, ең кемінде, машинаның иесінің клиенттеріне (егер банктік банкомат болса) ақша алуға және банкомат желісіне қатысты карталарға мүмкіндік береді, банкомат та сол желіге қатысқан жағдайда. Алынған сома мен банкоматтан алынған комиссиялар қолхатта көрсетіледі. Көптеген банктер мен кредиттер бірлестіктері өз банкоматтарында шотқа қатысты әдеттегі банк операцияларын жүргізуге рұқсат береді, оның ішінде депозит салу, шоттың қалдығын тексеру және шоттар арасында ақша аудару. Кейбір банкомат карталарын филиалда жеке куәландыру ретінде қолдануға болады. Банкомат картасын дүкендегі тауарларға төлеуге немесе қайтаруға тек алдын ала мақұлданған сауда орындарында ғана болады, ал онлайн транзакцияларға рұқсат етілмейді. Телефон немесе онлайн-банкинг арқылы жасалатын басқа операциялар үшін банкомат картасын жеке куәландырусыз пайдалануға болады. Бұған шоттың қалдығын тексеру, электрондық төлемдер жасау немесе кейбір шектеулі жағдайларда онлайн сатып алулар кіреді (Interac Online қараңыз).
Карта желілері
Банкомат карталары белгілі бір желілер арқылы жұмыс істейді. Интерлинк – көптеген банкомат желілерінің тек бір мысалы ғана. Канаданың Interac және Mastercard-тың Maestro желілері – банктік шоттарды сату орындарымен байланыстыратын желілердің мысалдары. Кейбір дебеттік карта желілері бастапқыда банкомат карталары желілері ретінде пайда болды, кейін STAR (Банкаралық желі) сияқты толыққанды дебеттік карта желілеріне дамыды. Сонымен қатар, Сингапур Даму Банкінің (DBS) Электрондық Төлемдер Желісі (NETS) және Индонезияның Орталық Банкінің (BCA) Debit BCA желілері де басқа банктер тарапынан қабылданып, Prima Debit желісі Debit BCA-ның банктер аралық нұсқасы болды.
Қате пайдалану
Магниттік жолақты карталардың көбейіп бара жатқан заңсыз көшірмелеріне байланысты, 2003 жылы Еуропалық төлемдер кеңесі карталық алаяқтықты болдырмау жөніндегі жұмыс тобын құрды, осының нәтижесінде 2010 жылдың соңына дейін барлық банкоматтар мен POS-терминалдарды чип пен PIN технологиясын қолдануға көшіру міндеттемесі қабылданды. "Карталарға арналған SEPA" Maestro дебеттік карталарынан магниттік жолақтың қажеттілігін толығымен жойды.
Вьетнамда
Вьетнамда банкомат карточкалары көбінесе дебеттік карточкалар ретінде қарастырылады, сондай-ақ ішкі дебеттік карточкалар деп те аталады. Вьетнамның Мемлекеттік банкінің мәліметтері бойынша, 2023 жылдың қараша айына қарай Вьетнамда 190 миллионнан астам банкомат карточкасы бар, бұл 2022 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 14,6%-ға артқан. 2023 жылдың қараша айында банкоматтар арқылы жасалған транзакциялардың жалпы сомасы 1,3 квадриллион ВДН-нан асты, бұл 2022 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 16,3%-ға артқан.