Кіріспе

Қытай Халық Республикасының 3-ші вице-президенті Уланху немесе Уланфу (; 23 желтоқсан 1907 – 8 желтоқсан 1988), туған аты Юн Цзе, Қытайдың Ішкі Монголия автономиялық аймағының құрылтайшы төрағасы, 1947 жылдан 1966 жылға дейін қызмет етті. Тумед монғолы, ол Уланху әскери лақабын алды және саяси карьерасы барысында "Моңғол ханзадасы" деп аталды. 1956-1966 жылдары вице-премьер болып жұмыс істеді. Мәдени революция кезінде қуғынға ұшырады, бірақ кейін қызметіне қайта орналасты. 1983-1988 жылдары Қытай Халық Республикасының вице-президенті лауазымын атқарды. Уланху – ҚХР тарихындағы ең жоғары дәрежелі ұлттық азшылық өкілі және моңғол халқына да, ҚХР-ға да адалдықтың символы болды. Мәдени революция кезеңінен басқа, оның отбасы Ішкі Монголия саясатына үлкен ықпал етті. Оның ұлы Бухе он жыл бойы Ішкі Монголияның төрағасы болды, ал немересі Бу Сяолин 2016 жылы осы лауазымға тағайындалды.

Ерте мансап

Уланху Хохот қаласының сыртында, Тумед Леф Баннерінде дүниеге келді. Ол бастауыш мектепті туған жерінде бітіріп, кейін Бейпингтегі (қазіргі Бейжің) Моңғол-Тибет колледжінде оқыды. 1924 жылы коммунист революционер болу ниетімен Қытай Социалистік Жастар Лигасына (кейін Коммунистік Жастар Лигасы деп аталды) қосылды. 1925 жылы Қытай Коммунистік Партиясына мүше болып, Марксизмді оқу үшін Кеңес Одағындағы Сунь Ятсен университетіне жіберілді. Мәскеуде Уланху Чианг Кай-Шектің ұлы Чианг Чингкуомен бір үстелде оқыды. 1929 жылы оқуын аяқтап елге оралғаннан кейін Уланху Монголияда коммунистік митингтер ұйымдастыра бастады және ҚКП-ның Батыс Монголия жұмыс комитетінің мүшесі болып тағайындалды. 1931 жылы Уланху Моңғолиядағы әскери және барлау басқармаларын басқаруға таңдалды, ол Икх Жуу Лигасында (қазіргі Ордос қаласы) қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уланху жапондықтардың Хохотқа қарай жылжуын тоқтату үшін әскерін басқарып, офицерлерін Солтүстік Шэньсиге қарай жорыққа шығарды, онда олар жапондықтарға қарсы күресін жалғастырды. 1941 жылдың тамызында ол Янань революциялық базасына келіп, ұлттық мәселелер бойынша жұмыс істеді.

Азаматтық соғыс

Қытай Азамат соғысы кезінде Уланху Пинжин және Ляошен науқандарының қолбасшыларының бірі болды, сондай-ақ ол Моңғолиядағы жергілікті қарақшылар мен коммунизмге қарсы күштерді талқандауға коммунистік әскерлерін жетектеді. Уланху Ішкі Моңғолияны Қытай Коммунистік партиясының бақылауына көшіруде шешуші роль атқарды және 1947 жылы Ішкі Моңғолияның Автономиялық Үкіметінің Актілік Губернаторы және іргесін қалаушы Төрағасы болып сайланды. Ішкі Моңғолия Қытайдағы мойындалған бес автономиялық аймақтың біріншісі болды.

ҚХР-дың алғашқы кезеңдері

1954 жылдың қыркүйегінде Уланху вице-премьер болып тағайындалды, ол тізімде сегізінші болды. 1955 жылы генерал (шанцзян) шеніне ие болды, соның нәтижесінде ол Халық Республикасының "негір қалаушы генералы" атағын алған 57 генералдың бірі болды. Ол Ішкі Моңғолияның партия комитетінің хатшысы және аймақ құрылғаннан бастап 1966 жылға дейін аймақтық үкімет төрағасы қызметін атқарды. Ұлы секіріс кезінде Уланху моңғол малшылық аймақтарындағы коммунизацияны нақты іске асыруды кейінге шегерді. Мал басқарудың дәстүрлі формалары 1965 жылға дейін сақталды, одан кейін, Мәдени революцияға дейін мал коммунизацияланды. Ол Ішкі Моңғол халықтық революциялық партиясының тәуелсіздікке бейімдігі бар мүшесі деп күдікпен қаралып, қуғынға ұшырады, бірақ бұл айыптама кейін жалған екені дәлелденді. Дегенмен, ол сынға түскен кезде, Уланху Мәдени революция кезінде кейбір әріптестеріне тиген қатал физикалық қиындықтардан зардап көрмей аман қалды, бұл көбінесе премьер Чжоу Энлайдың қолдауының арқасы болды.

Оңалтудан кейін және қайтыс болғаннан кейін

Уланху 1973 жылы Қытай Коммунистік партиясының 10-шы Ұлттық съезі алдында Мао Цзэдунның жеке құрметімен саяси жағынан оңалтылды. 1977 жылы Уланху ККП орталық ұйымының Біріккен майдан департаментінің басшысы болды. Ол басқа да түрлі лауазымдарда қызмет етті, соның ішінде 1983 жылдан 1988 жылға дейін Қытай Халық Республикасының вице-президенті болып, президент Ли Сяньнянның басшылығымен жұмыс істеді. Вице-президенттік қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін Ұлттық халық конгресінің вице-төрайымы болып сайланды. Ол 1988 жылы аурудан кейін көп ұзамай қайтыс болды. ҚКК оны жоғары құрметпен еске алды. 1992 жылы Хохот қаласында Уланхудың ескерткіш залы ашылды. Оның "Таңдалған еңбектері" 1999 жылы Қытай Коммунистік партиясының Бас хатшысы Цзян Цзэминь қатысқан салтанатты шарада жарияланды. 2007 жылдың желтоқсан айында Уланхудың туғанына 100 жыл толуына арналған жоғары деңгейдегі конференция өткізілді. 2009 жылы Қытайдың Орталық теледидарында "Далаға көктем ерте келеді" тарихи эпопеясы көрсетілді, онда Уланхудың революция кезеңіндегі қызметінің бір бөлігі бейнеленді.

Отбасы

Ұланху екі рет үйленген және төрт ұлы мен төрт қызы болған. Оның ұлы Бухе 1982 жылдан 1993 жылға дейін Ішкі Монголияның төрағасы қызметін атқарды. Оның немере қызы (Бухенің қызы) Бу Сяолин 2016 жылдың наурызында Ішкі Монголияның төрағасы болып тағайындалды, осылайша Уланху отбасынан бұл қызметті атқарған үшінші буын болды. Ұланхудың тағы бір ұлы Ұже Баотоу қаласының әкімі болды.