Станислав Бржоска: Польский священник, генерал Январского восстания

Кіріспе

Станислав Бжоска (30 желтоқсан 1832, Докудов Первый – 23 мамыр 1865, Соколов Подласки) – поляк діни қызметкері, генерал, поляк көтерілісінің жетекшілерінің бірі және қаңтар көтерілісінің соңғы партизаны. Ол Оңтүстік Подлясье және Солтүстік Кіші Польшадағы поляк жасағына басшылық етіп, көптеген шайқастарда ресейліктерді жеңді. 1865 жылғы сәуірде тұтқындалып, ресейліктермен өлім жазасына кесіліп, 10 000 адамның алдында Соколов Подласкиде асылып өлтірілді. Станислав Марсели Бжоска мен Каролина Энскайттың ұлы. Ол Рожан жерінен шыққан ежелгі Мазовиялық ақсүйек отбасының Оңтүстік Подлясье тармағында дүниеге келген. Оның елтаңбасы – Новина. Он жеті жасында Бжоска Киев университетіне түсіп, үш жыл оқыды. Содан кейін Бжоска Янув Подласкиге көшіп, жергілікті католик семинариясына қосылды. 1858 жылғы 25 шілдеде ол ресми түрде діни қызметкер болды және көп ұзамай Соколов Подласкиде викарий болып тағайындалды, онда үш жыл қызмет етті. 1861 жылдың басында Бжоска Луковқа ауыстырылды, онда 10 наурызда патриоттық, Польшаны қолдайтын уағыздары үшін патшалық билік тарапынан тұтқындалды. Жас діни қызметкер Ресей әскери сотымен екі жылға Жамость бекінісіне қамауға алынды, бірақ үш айдан кейін босатылды. 1863 жылғы қаңтарда Польшада және бұрынғы Польша-Литва одақтастығының басқа да аумақтарында қаңтар көтерілісі басталды. Бжоска Луков округіндегі ресейге қарсы көтерілістің жетекшісі болып тағайындалды және 23 қаңтарда Луковтағы ресейлік гарнизонға шабуыл жасаған отряд құрды. Осы шабуылдан кейін діни қызметкер көтерілістің әскери капелланы болып тағайындалды және генерал шеніне көтерілді. Бжоска бірнеше шайқастар мен ұрыстарға қатысты: Сиемиатице, Воскрзенице, Грезовка, Влодава, Славатице және Файславицеде. 1864 жылдың көктемінде ол 40 адамнан тұратын атты отряд ұйымдастырды, ол желтоқсанның соңына дейін аймақта әрекет етті. 1865 жылдың басында Бжоска өзінің көмекшісі Франциск Вильчинскиймен бірге Соколов Подласки маңындағы Краснодеби-Сипытка ауылының сольтысы Ксаверий Белинскийдің үйінде жасырынды. Орыстар бұл туралы Польша Ұлттық үкіметінің курьеры Антонина Конаржевскадан білді, оны тұтқынға алып, азаптады. 1865 жылғы сәуірде ауылды орыс әскері қоршап алды. Оқ атысу кезінде Бжоска мен Вильчинский жараланып, тұтқынға алынды. Діни қызметкер өлім жазасына кесілді, ал үкімді Польша Корольдігінің наместнигі, граф Фридрих Вильгельм Ремберт фон Берг бекітті. 1865 жылғы 23 мамырда Соколов Подласки базар алаңында өлім жазасы орындалды.

Stanisław Brzóska (December 30, 1832, Dokudów Pierwszy – May 23, 1865, Sokołów Podlaski) was a Polish priest, general, one of leaders of the Polish insurgency and the last partisan of the January Uprising. He commanded the Polish detachment in South Podlasie and northern Lesser Poland, defeating the Russians in many skirmishes. He was captured eventually in April 1865, sentenced to death by the Russians and hanged publicly in Sokołów Podlaski in the presence of a crowd of 10,000 people. Stanislaw was the son of Marceli Brzoska and Karolina née Enskajt. He was born into South Podlasie branch of an ancient Mazovian noble family, which came from the Land of Różan. His coat of arms was the Nowina. At the age of seventeen, Brzoska entered Kiev University, where he studied for three years. Brzoska then moved to Janów Podlaski, joining the local Roman – Catholic seminar. On July 25, 1858, he officially became a priest, and soon afterwards, was named a vicar in Sokolow Podlaski, where he remained for three years. In early 1861, Brzoska was transferred to Łuków, where on March 10, 1861, he was arrested by Tsarist authorities for patriotic, pro Polish sermons. The young priest was sentenced by Russian military court for two years at Zamość Fortress, but was eventually released after three months. In January 1863, the January Uprising began in Congress Poland and other territories of former Polish–Lithuanian Commonwealth. Brzoska was appointed leader of the anti Russian rebellion in Łuków County, and on January 23, he formed a unit which attacked Russian garrison at Łuków. After this raid, the priest was named military chaplain of the uprising, and promoted to the rank of general. Brzoska participated in several skirmishes and battles: at Siemiatycze, Woskrzenice, Grezowka, Włodawa, Slawatycze and Fajslawice. In the spring of 1864 he organized a 40 men strong mounted unit, which operated in the region until late December. In early 1865, Brzoska, together with his adiutant Franciszek Wilczynski, hid in the house of Ksawery Bielinski, soltys of the village of Krasnodeby Sypytki, near Sokolow Podlaski. The Russians found out about this from Antonina Konarzewska, a courier of the Polish National Government, who had been captured and tortured by them. In April 1865, the village was surrounded by the Russians. During an exchange of fire, Brzoska and Wilczynski were wounded and captured. The priest was sentenced to death, and the sentence was approved by Count Friedrich Wilhelm Rembert von Berg, the Namestnik of the Kingdom of Poland. The public execution took place on May 23, 1865, in the Sokolow Podlaski market square.

Еске алу

1925 жылы 23 мамырда Соколов Подляскиде Брзосканың ескерткіші ашылды. Ескерткіш тақтасы бар ескерткіш Краснодебы Сыпытты ауылында орналасқан; сонымен қатар, тағы бір ескерткіш Брзоска біраз уақыт жасырынған Лукув округінің Дабровка ауылына жақын орман ішінде орналасқан. 2008 жылдың 23 мамырында президент Лех Качинский Брзосканы қаза болғаннан кейін Ақ Бүркіт орденімен марапаттады.