Ақырқы ашулар: Антoни Маннның вестерні

Кіріспе

Америкалық вестерн, Энтони Маннның туындысы

"Ашу" – Энтони Маннның режиссерлік жұмысы, Барбара Стэнвик, Венделл Кори және Уолтер Хьюстонның соңғы рөлі бар 1950 жылғы американдық вестерн фильмі. 1948 жылы жарық көрген Нивен Буштың осы аттас романы негізінде түсірілген бұл фильмде 1870 жылдардағы Нью-Мексико аймағындағы зұлым ранчо иесінің қатыгез қызы оның мүлігіндегі үлесі үшін күреседі. Paramount Pictures компаниясы 1950 жылдың тамызында шығарған фильм қаржылық жағынан сәтсіз болды, бірақ "фрейдистік вестерн" репутациясын алып, Маннның осы жанрға қосқан ең маңызды үлесінің бірі деп есептеледі. 2008 жылы фильм АҚШ-та Criterion Collection арқылы DVD форматында жарық көрді.

Сюжет

Темпл Кэдди "Т.С." Джеффордс – ескірген, қатыгез және мақтаншыл мал бароны, Нью-Мексико территориясында "Фуриялар" деп аталатын кең жер иелігі бар. Ол жерін басып алған Эррера отбасына ерекше жек көрушілікпен қарайды. Т.С.-тің сүйікті қызы Вэнс байлыққа құмар және әкесіндей бейсабыр, бірақ ол бала кезінен таныс Хуан Эррерамен жақын байланыста. Дегенмен, Вэнс әкесі қайтыс болғаннан кейін алып ранчоны басқаратын күйеуге шығуды қалайды. Ол Фьюрилердің жерінің бір бөлігі өзіне тиесілі деп санайтын Рип Дарроуға ғашық болады және Т.С. оған ренішпен қарайды. Рип Т.С.-ден өміріне араласпау үшін 50 000 доллар пара алғанын естігенде, Вэнс қатты таңғалады. Қалада Риптің "Заңды тендер" деп аталатын салуны бар, сонымен қатар оның жанында банк ашады. Т.С. өзін-өзі бағалайды, ол шоттарды нақты доллар емес, "Т.С." банкноттарымен төлейді. Бір күні ол Фурияларға Фло Бернетт атты әйелді алып келеді, ол Т.С.-ке ақша үшін үйленуді жоспарлап отыр. Ванспен бетпе-бет келгенде, Фло қаржылық тұрақтылық үшін некеге тұруға тырысатынын мойындайды және Т.С. пен оның Сан-Францискода жақын арада үйленетінін Вэнске айтады. Фло мен Т.С. бірге Вэнске Фуриялардың күтімін басқа біреуге жүктеуді ұйымдастырғанын, сондай-ақ Эррераларды жерден шығаруды жоспарлап отырғанын хабарлайды. Олар Вэнс үшін Еуропаға ұзақ сапарға баруды да жоспарлаған. Осы жаңалықтан ашуланған Вэнс Флоның бетіне қайшымен шабады, оны мүгедек қалдырады. Вэнс атпен Эррералардың үйіне қаша жөнеледі. Т.С. Эррераларды жерден қуу үшін бірнеше адамын шақырады. Олар атпен, мылтықтарымен келеді, бірақ Эррералар төбеден тас лақтырып, оларға қарсы оқ жаудырады. Вэнс Хуанның жанында тұрып, оның әкесінің серіктестеріне оқ атар. Эррералар ақырында мойынсұнып, Т.С. пен оның адамдары Хуанды Вэнстің көз алдында асып өлтіреді. Ол кетер алдында Вэнс әкесіне деген жеккөрушілігін білдіреді және оның өмірін қиратуға ант етеді. Өшігуді іздеп, Вэнс Американың батысын аралап, "Т.С." банкноттарының барлығын сатып алады және әкесінің байлығын күрт азайтады. Мүлігін жоғалту қаупінде Т.С. Фурияларды сақтау үшін Флодан 50 000 доллар қарыз алуға тырысады, бірақ сәтсіз аяқталады. Осы уақытта Вэнс Рипке келіп, әкесін құрту жоспарына көмектесуін сұрайды. Рип Вэнстің жеккөрушілікке толы екенін байқайды, бірақ ол Вэнс оған Фуриялардың бір бөлігін берсе, көмектесуге келіседі, ол да келіседі. Олар Т.С.-ті алдап, Калифорниялық бай инвесторлар оған Фурияларды сақтау үшін ақша береді деген жалған үміт береді. Т.С. несие алу үшін банкке келгенде, оны Вэнс пен Рип қарсы алады және оған өзінің "Т.С." банкноттарынан тұратын, қазір құны жоқ 140 000 долларлық жәшік сыйлайды. Қызын жамандаудың орнына Т.С. оның айлакерлігіне риза болады және Фурияларды оған ерікті түрде тапсырады. Ол қалған аз қаражатымен басқа жерде жаңа өмір бастайтынын мәлімдейді. Т.С. банктен шығып, сырттағы ақша қорабын өртеп жібереді. Ол Вэнс пен Риппен бірге көшеде келе жатқанда, Хуанның қайғыдан опасыз анасы оқтап өлтіреді. Вэнс пен Рип Т.С.-тің денесімен Фурияға оралады және оның жерлеу рәсімін жоспарлайды.

Temple Caddy "T. C." Jeffords is an elderly, tyrannical and arrogant cattle baron who owns a sprawling property in the New Mexico Territory called the Furies. He harbors special contempt for the Herrera family, who are squatting on the property. T. C.'s beloved daughter Vance is as obsessed with wealth and as ruthless as is her father, although she has a secret, close bond with Juan Herrera, whom she has known since childhood. However, Vance seeks a suitor who can run the giant ranch with her once her father dies. She falls in love with Rip Darrow, who believes that a portion of the Furies' land is rightfully his and holds a grudge against T. C. Vance is shocked when Rip accepts a $50,000 bribe from T. C. to stay out of her life. In town, Rip owns a saloon that he calls The Legal Tender, and he also opens a bank near it. T. C. is so self possessed that he pays bills with "T. C." notes rather than actual dollars. One day, he brings a woman home to the Furies, Flo Burnett, who plans to marry T. C. for his money. Confronted by Vance, Flo unabashedly admits that she is seeking the marriage for financial security and tells Vance that she and T. C. are soon to be married in San Francisco. Together, Flo and T. C. inform Vance that they have arranged for an outsider to take over the maintenance the Furies in order to relieve pressure from Vance as well as to oust the Herreras from the property. They have also planned an extended trip to Europe for Vance. Enraged by this news, Vance hurls a pair of scissors at Flo's face, permanently disfiguring her. Vance flees on horseback to the Herreras' home on the Furies. T. C. summons a number of his men to expel the Herreras from the property. They arrive on horseback armed with guns, but the Herreras hurl boulders down the hill at them and return fire. Vance stands by Juan's side as he fires at her father's associates. The Herreras eventually surrender, and T. C. and his men execute Juan by hanging as Vance watches. Before she departs, Vance proclaims her hatred for her father and swears to him that she will ruin his life. Seeking vengeance, Vance travels throughout the American West, buying all of the "T. C." notes and dramatically eroding her father's wealth. At risk of losing his property, T. C. unsuccessfully seeks to borrow $50,000 from Flo to save the Furies. Meanwhile, Vance visits Rip, asking for assistance in her plot to ruin her father. Rip observes that Vance is consumed by hatred, but agrees to help her if she gives him a section of the Furies, and she agrees. They conspire to deceive T. C. by planting a false hope that a wealthy California investor will lend him the funds to save the Furies. When T. C. arrives at the bank to receive his loan, he is met by Vance and Rip and offered a crate of $140,000 of his own "T. C." notes, now worthless. Rather than lambasting his daughter, T. C. congratulates her on her cunning, and willingly relinquishes the Furies to her. He declares that he will begin his life anew elsewhere with the little means that he has left. T. C. exits the bank and burns his box of currency outside. As he walks down the street arm in arm with Vance and Rip, he is shot to death by Juan's bereaved mother. Vance and Rip return to the Furies with T. C.'s body and they plan his burial.

Талдау

Кинотанушы Майкл Адамс фильмнің грек трагедияларынан алынған архетиптерді және Шекспирдің, әсіресе "Король Лир" мен "Макбет" шығармаларын қосып, үйлестіргенін айтады. 1957 жылғы сұхбатында режиссер Энтони Манн сценарийдің Фёдор Достоевскийдің "Ақымақ" романымен бірнеше ортақ белгілері бар екенін мәлімдеді. Фильмнің түсірілімі 1949 жылдың 23 желтоқсанында аяқталды, алайда 1950 жылдың 7 қаңтарында қосымша түсірілімдер мен қайта түсірілімдер жүргізілді.

Кассалық жинақ

"Фуриялар" 1950 жылғы 21 шілдеде Аризона штатының Тусон қаласында тұңғыш рет көрсетілді, ал 1950 жылдың тамызында бүкіл ел бойынша көрсетілімге шықты. 2021 жылғы 20 сәуірде The Criterion Collection фильмді Blu-ray дискісінде жарыққа шығарды.

Қабылдау

"Нью-Йорк таймс" газетіндегі бір мақалада сыншы А.Х.Вейлер былай деп жазды: "Хэл Б.Уоллис, продюсер, және Чарльз Шни, «Фуриялар» сценарийін жазған автор, үлкен немесе ересектерге арналған вестерн жасауды көздеген болса, олар мақсатына жеткендері айқын. Себебі бұл фильм мал шаруағатынан гөрі кейіпкерлерді, қиын жорықтар мен қарақшылардан гөрі ой-пікірлерді бейнелейді. Қысқасы, «Фуриялар» жылдамдық пен әсерлі көріністерден гөрі жабық кеңістіктегі драмаға басымдық берді. Нәтижесі қызықты болғанымен, толыққанды әсер қалдырмады". Нивен Буш өзінің романын Хэл Уоллиске сатқаннан кейін фильмге қатыспады. Ол фильм туралы былай деді:
"Мен фильмдегі қарқындылықтың жеткіліксіз болғанын ойладым. Кітабым жақсы болды, ал оның сюжеті «Қуылған» фильмімен шайласқандай жақсы еді. Әкесінің бейнесі өте керемет болды. Станвик режиссерлік нұсқауды жақсырақ алуы керек еді. Ашық ауада түсірілген сахналар да жақсырақ жасалуы керек еді. Гилберт Роланд жақсы ойнады деп ойлаймын. Пинаклдегі төбелес сахнасы да жақсы шықты. Бірақ Венделл Коридің рөлі өте әсерсіз болды. Оларға одан да күшті актер қажет еді". Қазіргі заманғы сыншылар фильмді жоғары бағалап отыр. Rotten Tomatoes сайтындағы мәліметтерге сәйкес, 90% сыншы фильмге оң баға берген, ал 10 шолудың орташа көрсеткіші 7.9/10 құрайды. Фильм 23-ші «Оскар» сыйлықтарында «Үздік операторлық жұмысы» номинациясына ие болды, бірақ «Үшінші адам» фильміне жеңілді.