Кіріспе

Төмен табысты үйлерге энергия көмегі бағдарламасы (LIHEAP, "лай" "хип" деп айтылады) – АҚШ-тың әлеуметтік қызметтердің федералды бағдарламасы, ол алғаш рет 1981 жылы құрылды және жыл сайын Конгресс ұсынысы арқылы қаржыландырылады. LIHEAP-тың мақсаты – төмен табысты отбасыларға, әсіресе ең төмен табысты, үй энергиясына табысының үлкен бөлігін жұмсайтындарға, ең алдымен олардың үй энергиясына қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектесу болып табылады. Бұл бағдарлама АҚШ Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаментінің (HHS) құрамына кіреді және федералды үкіметтен бөлінген гранттар арқылы қаржыландырылады. 2009 жылы энергияны үнемдеуге арналған қаржыландыру 500 миллион доллардан асты, ал 2014 жылы шамамен 300 миллион долларға дейін төмендеді. 2014 жылы LIHEAP бағдарламасы 5 миллионнан астам отбасыға қызмет еткен 40-тан астам штатта 80 мыңнан астам үй-жайға көмек көрсетті. 1976 жылдан бері энергияны үнемдеу арқылы 7 миллионнан астам төмен табысты отбасыға көмек көрсетілді, олар орташа есеппен шамамен 5000 долларлық тегін үй жақсарту шараларын алды. Ең көп қолданылатын шаралар пешті ауыстыру, шатыр және қабырғаларды жылу оқшаулау, сондай-ақ инфильтрацияны азайту болды. Мичиган штатында жүргізілген тәжірибе көрсеткендей, бұл шаралар энергия тұтынуды орташа есеппен 10-20% төмендетті.

Қаржы бөлу

Қаржыландыру Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаменті (HHS) арқылы елу штаттың әрқайсысына, АҚШ аумақтарына және тайпалық үкіметтерге бөлінеді. Бағдарламаны басқару мемлекеттік, аумақтық немесе тайпалық үкіметтерге жүктеледі. Конгресс сондай-ақ Президентке жыл сайын шектеулі резервтік қаражатты бөліп береді, ол төтенше жағдайлар үшін арналған және Президенттің қалауынша жұмсалады. LIHEAP үйді жылыту немесе салқындату шығындарын төлеуге қолдау қажет ететін, кірісі аз отбасыларға бір реттік қаржылық көмек ұсынады. Өтініш берушілердің кірісі федералдық кедейлік деңгейінің 150%-ынан немесе штаттың орташа кедейлік деңгейінің 60%-ынан кем болуы тиіс, алайда кейбір штаттар бағдарламаларын көбірек отбасыны қамту үшін кеңейтті (мысалы, Массачусетс штатында өтініш берушілердің кірісі штаттың орташа кірісінің 60%-ынан кем болуы керек). LIHEAP кірісі аз отбасыларға қаржылық көмек көрсетеді, ең осал топтарға: мүгедектерге, қарттарға және мектепке дейінгі жастағы балалары бар отбасыларға басымдық береді. Қаржыландыру штаттарға немесе басқа да мемлекеттік органдарға бөлінеді, олар бағдарламаны басқарады және төрт көзден түседі: блок гранттар, Тұрғын үй энергиясын қолдау бағдарламасы, Төтенше жағдайларға арналған резервтік қорлар және ынталандыру бағдарламалары. Бөлу жергілікті климаттық, экономикалық және демографиялық көрсеткіштерге негізделген. Төтенше жағдайларда немесе жергілікті билік, жеке кәсіпкерлік немесе коммерциялық емес ұйымдардан қаржылай үлесім түскен жағдайда қосымша қаражаттар қолжетімді болуы мүмкін. Қаржының соңғы бөлінуі бағдарлама гранттарын алған ұйымдар арқылы жүзеге асырылады, олар LIHEAP-тің мақсаттары мен саясатын сақтай отырып, тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бағдарламаларын өзгерте алады.

Мемлекеттік басқару

Мемлекеттік заң шығарушылар әр жыл сайын LIHEAP федералдық қаражатын толықтыру үшін қосымша қаржы бөледі. Көптеген штаттарда бағдарлама "бірінші келген – бірінші қызмет көрген" принципі бойынша жүргізіледі. Бұл көбінесе көмек алуға асығуға себеп болады, себебі қаржыландыру қоры таусылғаннан кейін көптеген энергия көмегі кеңселерi есіктерін жабады. Кейбір штаттарда заң шығарушы орган немесе губернатор төтенше жағдай туралы заң немесе жарлық арқылы қосымша адамдарға бағдарламаға қатысу құқығын беру арқылы саяси қолдау таныта алады, тіпті бұл қысқы маусымның басында қаражаттың жұмсалуына әкелуі мүмкін. Үй энергиясын қамтамасыз ету мақсатындағы (H.E.A.T.) бағдарлама – Юта штатының мақсатты топқа қаражат бөлу арқылы іске асырылатын бағдарламасы. Бұл бағдарламаны штат және түрлі Үкіметтік қауымдастықтар (AOG) жүзеге асырады. Таулы аймақтар АОГ Юта, Васатч және Саммит округтеріндегі адамдарға H.E.A.T. бағдарламасы бойынша көмек көрсетеді. Көптеген штаттық LIHEAP мекемелері энергияны үнемдеуге бағытталған қолдау да ұсынады, онда мердігерлер тұрғын үйлерге жылуды сақтауға немесе отынды тиімді пайдаланатын пештерді орнатуға қажетті физикалық өзгерістер енгізеді. Кейде LIHEAP көмегін алу үшін энергияны үнемдеу шараларын қабылдау міндетті болуы мүмкін. Кейбір штаттар дәстүрлі LIHEAP блок-грант моделіне сәйкес немесе оған қосымша табыстың белгілі бір пайызын төлеу (PIP) жоспарларын енгізуге тырысты. 2002 жылдан бері жалпы қаржыландыру артқанмен, болашақтағы қаржыландыру энергия тиімділігін талап ететін құрылыс нормаларына, аз энергия тұтынатын заманауи техникаға және федералдық бюджеттің тұрақтылығына қатысты алаңдаушылықтарға байланысты шектелуі мүмкін. Бағдарлама дамыған сайын, бюджеттің қысқаруы және үміткерлердің санының артуы – бұл бағдарлама алдында тұрған екі маңызды мәселе.

Тарих

LIHEAP тарихы 1980 жылы Конгресс 1970 жылдардағы энергия бағаларының өсуіне байланысты туындаған алаңдаушылықтарға жауап ретінде, шикі мұнайдан алынған қосымша табысқа салық салу туралы заңның бір бөлігі ретінде Төмен кірісті азаматтарға энергия көмектесу бағдарламасын (LIEAP) құрған кезде басталды. 1981 жылы LIEAP бағдарламасы бюджеттік келісім туралы заңның аясында LIHEAP-қа алмастырылды. 1984 жылы Адамдық қызметтерді қайта бекіту заңына төмен кірісті үй шаруашылықтарының салқындату шығындарына қаржы бөлу мақсаты қосылды. Конгресс сондай-ақ, халық саны мен энергия туралы жаңа деректерді пайдалануды міндеттеді, бұл қаржыны тек суық климатты штаттардан жылы климатты штаттарға қайта бағыттауды білдірді.

Әкімшілік

LIHEAP-ты Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаменті басқарады. Бағдарламаны қадағалау және бағыт беруді бірнеше федералдық бөлімдер қамтамасыз етеді. Оларға Балалар және отбасылық қызметтер басқармасы, Қоғамдық қызметтер басқармасы және Энергияға көмек көрсету бөлімі кіреді. Федералды үкімет LIHEAP көмегін тікелей халыққа ұсынбайды. Оның орнына, ол штаттарға, федералды немесе штаттық деңгейде танылған үнді тайпаларына, тайпалық ұйымдарға және аралдық аймақтарға қаржылай қаражат бөледі. Қаржы алған ұйымдар бағдарламада грант алушылар деп есептеледі. LIHEAP грант алушылары өз бағдарламаларын, азаматтарының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, кең федералдық нұсқаулар шеңберінде икемді түрде жобалай алады. Әр штаттың қаражатты бөлу үшін әртүрлі департаменттері немесе бөлімдері болуы мүмкін. Жоғарыда Юта штатындағы федералдық деңгейден жергілікті деңгейге дейінгі бағдарлама ағыны көрсетілген. Юта штатында LIHEAP қаржыландыруы Үйге энергияны қолдау (HEAT) бағдарламасы арқылы жүзеге асырылады, оны штат немесе Үкіметтер қауымдастығы (AOG) басқарады. Mountainland AOG Юта, Васатч және Саммит округтеріндегі жергілікті мемлекеттік органдарға көмек көрсетуді тікелей қадағалайды. MAG жылына шамамен 2,5 миллион доллар түсім алады. Иллинойс штаты 2014 жылы тұрғындар екі аймақтық агенттікке өтініш бере алатынын хабарлады: бір адамдық үй шаруашылығы ай сайын 1459 долларға дейін табыс таба алады; екі адамдық үй шаруашылығы – 1966 долларға дейін; үш адамдық отбасы – 2474 долларға дейін; ал төрт адамдық отбасы – 2981 долларға дейін табыс табуға құқылы.

Федералды қаржыландыру

LIHEAP бағдарламасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментіне жыл сайын бөлінетін қаражат есебінен қаржыландырылады. 2017 қаржы жылы үшін бөлінген қаражат 3,09 миллиард долларды құрайды. Қаржыландыру АҚШ Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаменті (HHS) арқылы елу штаттың, АҚШ территорияларының және тайпалық үкіметтердің әрқайсысына бөлінеді. Бағдарламаны басқару штаттық, территориялық немесе тайпалық үкіметтердің құзырында болады. Конгресс сондай-ақ жыл сайын АҚШ Президентіне шектеулі резервтік қаражатты бөліп береді, ол төтенше жағдайлар үшін арналған және Президенттің қалауынша пайдаланылады. Штаттық заң шығарушы органдар әр жыл сайын федералдық LIHEAP қаражатын толықтыру үшін қосымша қаражат бөлуі мүмкін.

Қаржыландыру көздері

Нақты көмек көрсетуге қол жетімді қаржыландыру көлемі төрт негізгі көзден түседі: Блок гранттар, Тұрғын үй энергиясына жәрдемдесу шақыру бағдарламасы, Төтенше жағдайлар қоры және Ынталандыру бағдарламалары. Келесі мәліметтер осы көздердің LIHEAP бағдарламасына қалай байланысты екенін қысқаша сипаттайды.

Блок гранттар

LIHEAP бағдарламасына бөлінетін қаржының көп бөлігі блок гранттар түрінде беріледі. Төмен кірісті отбасыларға үй энергиясының төлемдерін жасауға көмектесуге ниеттенген штаттар, аумақтар, үнді тайпалары мен тайпалық ұйымдар LIHEAP блок грантына өтініш бере алады.

Тұрғын үйлерге энергияны пайдалануды қолдау жөніндегі бағдарлама (REACH)

"Тұрғын үй энергиясын қолдау" бағдарламасы (REACH) "түрлі тәсілдерді сынау үшін демонстрациялық жобаларды қаржыландыруға гранттар ұсынады, бұл аз қамтылған отбасыларға энергия тұтынуын азайтуға және үй энергиясының қажеттіліктерін өзі қамтамасыз етуге көмектеседі". LIHEAP бағдарламасына қатысатын үй шаруашылықтарының энергияға тәуелділігін азайтуға бағытталған жаңа жоспарларды іске асыратын жергілікті қоғамдық ұйымдар осы қаражатты алуға құқылы. 2001 жылға дейін 54 REACH гранты қаржыландырылды, бұл 6 миллион долларлық немесе LIHEAP бағдарламасының жалпы қаржысының жартысынан бір процентін құрады. Бұл гранттар үйді жылытуға арналған материалдар жасауға, үйлерде энергияны үнемдеу шаралары бойынша семинарлар өткізуге, бюджеттік кеңес беруге және үй энергиясын бірлесіп сатып алу үшін тұтынушылар кооперативтерін құруға жұмсалды. Мемлекеттік жобалар үш жылға дейін жалғасады, ал мемлекеттік грант алғандар үшінші тараптан бағалау қызметін алуға және жоба аяқталғаннан кейін қолданған тәсілдерінің тиімділігі туралы есеп беруге міндетті.

Төтенше жағдайларға арналған қаржыландыру

Төтенше жағдайларға арналған қорлар – төтенше жағдайлар туған кезде үй шаруашылығының энергия қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін бөлінетін қаражат. Бұл қаражат төтенше жағдайдың мәніне қарай белгіленген критерийлерге сәйкес, бір немесе бірнеше грант иесіне немесе барлық грант иесіне бөлінуі мүмкін. Әдетте, бұл қаражат ауқымды ауа райы өзгерістеріне немесе энергия бағасының күрт өсуіне жауап ретінде бөлінеді. 1980 жылдары төтенше жағдайларға арналған қаржыландыру тек екі рет пайдаланылды. 1990 жылдары ол сегіз рет пайдаланылды, ал 2000 жылдан бері әр жыл сайын төтенше жағдайларға қаржыландыру туралы сұраныс түсіп келеді.

Көтермелеу бағдарламасын пайдалану

Үстелдік ынталандыру бағдарламасы – LIHEAP бағдарламалары үшін федералдық емес үстелдік ресурстарды тартқан грант алушыларды марапаттау мақсатында жасалған. Бұл бағдарлама грант алушыларды LIHEAP бағдарламаларына федералдық емес қаражатты немесе басқа ресурстарды қосудың жолдарын іздеуге ынталандырады. Сонымен қатар, грант алушылар LIHEAP-тің талаптарына сай келетін, төмен кірісті отбасыларға федералдық емес энергиялық көмек көрсету үшін басқа энергиялық көмек бағдарламаларымен интеграция жасауға және үйлестіруге шақырылады. Бұл бағдарламаға қатысу міндетті емес, бірақ егер федералдық емес қаражат туралы есеп берілсе, грант алушы қосымша LIHEAP қаражатын алуға құқылы. Мысалы, LIHEAP-тің тайпалық үйлестірушісі ағаш жеткізушімен келісіп, ағаш бағасына жеңілдік беруі мүмкін. LIHEAP-ке қабілетті үй шаруашылықтарына берілген жеңілдіктің сомасы үстелдік немесе федералдық емес ресурс ретінде есептеледі және тайпаға қосымша қаржыландыру алуға мүмкіндік береді.

LIHEAP пен WAP қалай жұмыс істейді

Төмен табысты үйлерге энергия көмегі (LIHEAP) және ауа райына қарсы жұмыстар (WAP) бағдарламалары төмен табысты адамдар мен отбасыларға энергия төлемдерін жасауға және энергия шығындарын азайтуға көмектеседі. Бұл мақалада әр бағдарламаның шолуы берілген және олардың қалай бірлесіп жұмыс істейтіні сипатталған. LIHEAP және WAP туралы материалдар да қарастырылады. Соңында, төмен табысты тұтынушылардың сауаттылық деңгейіне арналған бөлім қосылған.

LIEAP-тің жалпы сипаттамасы

1981 жылы құрылған Төмен кірісті үйлерге энергия көмегі бағдарламасы (LIEAP) (сондай-ақ Төмен кірісті үйлерге үй энергиясы көмегі бағдарламасы (LIHEAP) деп те аталады) төмен кірісті үйлерге, әсіресе ең төмен кірісті, үй энергиясына шаруашылық табысының үлкен бөлігін жұмсайтын үйлерге, ең алдымен олардың жедел үй энергиясы қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмек көрсету мақсатын қойды. АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің (DHHS) құрамындағы бұл бағдарлама федералды үкіметтен бөлінген гранттар есебінен қаржыландырылады. LIHEAP бағдарламасы құқыққа ие жеке тұлғалар мен отбасылар үшін қысқы энергия төлемдерінің бір бөлігін төлейді. Төлемдер әдетте жергілікті коммуналдық қызметтер ұйымдарына немесе жеткізушілерге тікелей жасалады. Бағдарламаға қатысу үшін жеке тұлғаның кірісі федералдық кедейлік деңгейінің 150% аспауы керек. Төлем сомасы сіздің үйіңіздің мөлшеріне, түріне және қолданылатын отынға қарай есептеледі. Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің 2013 жылғы 5 маусымдағы баспасөз хабарламасында энергия бағасының өсуіне байланысты қиын жағдайдағы аз кірісті үй иелері мен жалға алушыларға көмектесу үшін штаттарға 187,4 миллион доллар бөлінгені хабарланды. Бұл қаржы жыл басындағы LIHEAP бағдарламасы арқылы ұсынылған 3,065 миллиард долларлық гранттарға қосымша берілді. Бұл қаржы отбасыларға жылыту және электр энергиясын төлеуге, сондай-ақ ауа райына байланысты үйлерін жақсартуға көмектеседі. Бұл отбасыларға қызмет көрсетудің тоқтатылуына жол бермеуге көмектеседі. Балалар мен отбасылар жөніндегі әкімшіліктің міндетін атқарушы хатшысы Джордж Шелтон жоғары температураның энергия төлемдерін арттыратынын, бұл әлдеқашан күнкөрісіне қиналатын отбасылар үшін қиындық тудыратынын мәлімдеді.

Ауа райының әсерін жоюға көмек көрсету бағдарламасы (WAP)

АҚШ-тың ауа райын жақсарту бағдарламасы (WAP) 1976 жылы аз қамтылған отбасыларға энергия тұтынуды және шығындарын азайтуға көмектесу мақсатымен құрылды. WAP Энергетика департаментінің (DOE) қаражатын басқару және есепке алу үшін арналған түрлі федералдық ережелермен басқарылады. WAP қаржыландырылуы Конгресс жасайтын жылдық үлестемелерден түседі. Әр жыл сайын Сенат пен Өкілдер палатасының ішкі істер жөніндегі комитеттері Бағдарламаға қанша қаражат бөлу керектігін шешеді. Сертификатталған энергетикалық сарапшылар үйдің энергия тиімділігіндегі мәселелерді анықтау үшін энергиялық аудит жүргізеді. Аудит аяқталғаннан кейін бағдарлама қабырғалар мен терезелерді жылу оқшаулау, сынған шыныны ауыстыру, жанар құрылғыларын тексеру, жөндеу және/немесе алмастыру арқылы көмектесе алады. LIHEAP сияқты, WAP-қа қатысу үшін адамның табысы федералдық кедейлік деңгейінің 150%-ына тең немесе одан төмен болуы керек. Көптеген штаттық WAP және LIHEAP бірлесіп жұмыс істейді, аз қамтылған үй шаруашылықтарына ең жақсы энергетикалық қызметтерді ұсыну үшін. Ауа райын жақсарту шараларына қалыптау, желдеткіштерді оқшаулау, жылу оқшаулау, желдеткіш клапандары, сынған шыныны ауыстыру, есіктерді жөндеу немесе ауыстыру және пешті реттеу кіруі мүмкін. Ауа райын жақсарту жұмыскерлері барлық материалдарды орната алмауы мүмкін, бірақ олар қаражат шегінде ең маңызды жұмыстарды жасайды. Үйге ауа райын жақсарту қызметі жоспарланғанда, қажетті материалдарды орнату үшін бригада үйге келеді. Жұмыс аяқталғаннан кейін клиенттен жұмыстың дұрыс орындалғаны және оның қанағаттануын растайтын мәлімдемеге қол қою сұралады. Зерттеулер көрсеткендей, үйді ауа райына қарсы жабдықтау қысқы жылыту немесе энергия төлемдерін айтарлықтай төмендетуі мүмкін.

LIHEAP және WAP-қа тіркеу

LIHEAP және WAP кез келген мемлекеттік энергетикалық көмек бағдарламасының тірегі болып табылады. Көбінесе, бұл екі бағдарлама бір-бірімен ғана жұмыс істемей, бір-бірін автоматты түрде қамтиды. Монтана штатының энергетикалық көмек кеңселерiнде клиенттер LIHEAP бағдарламасына тіркелген кезде автоматты түрде WAP бағдарламасына да жазылады. Бұл байланыс орынды, себебі LIHEAP және WAP әдетте бір кеңседе орналасқан. Монтана штатының Бутте қаласындағы Энергетикалық көмек көрсету кеңсесі мен жылына қарсы шаралар департаменттері (XII округтегі Адам ресурстары кеңесінің құрамында) LIHEAP және WAP бағдарламаларына жауапты. Әр департамент аз қамтылған адамдар мен отбасыларға жылу және энергия мәселелерінде көмектесетін бірнеше басқа бағдарламаларды ұсынады. Клиент LIHEAP бағдарламасына өтініш толтырып, тапсырғанда, ол автоматты түрде WAP бағдарламасына тіркеледі. Өтініш қарастырылғаннан кейін, жылу және энергия төлемдеріне қаржылық көмек алу үшін әдетте бір-екі апта уақыт қажет болады. Осы уақыт ішінде өтініш берушіге WAP департаменті хабарласады. Клиенттің үйін жылына қарсы шаралармен қамтамасыз ету алдында аудитор үйге келіп, энергия аудитін жүргізеді. Аудитор үйге ең тиімді жылына қарсы шараларды анықтау үшін оқытылған. Энергия көмегін көрсетумен қатар, LIHEAP және WAP бағдарламалары ел бойынша энергияны үнемдеу туралы ақпарат береді, мысалы, шамдарды LED шамдарына ауыстыру және Energy Star құрылғыларын пайдалану сияқты кеңестер ұсынады.