Кіріспе

Фосен – Тронделагтың дәстүрлі ауданы, Осен, Роан, Афьорд, Орланд, Индре Фосен, Оркланд, Хейм, Хитра және Фройя муниципалитеттерінен құралған. Ауданның көп бөлігін орманды аңғарлар, көлдер, жағалаудағы тік жарлар, сондай-ақ, 675 метрге дейін биіктігі жететін ішкі таулар алып жатыр. Батыс жағалауында көптеген шағын аралдар мен кейбір аралдар бар, мысалы, Афьордтағы Стоккёя. Жағалауда сальмонға толы өзендер бар, ал теңіз бүркіттері мен басқа да теңіз құстары жағалау бойында, әсіресе Орландтағы (Grandefjæra) жақын жерлерде көптеп кездеседі. Батыс жағалауында қыс ыңғайлы, ал кейбір аймақтарда (таулардан батысқа қарай) жылына орташа есеппен 2000 мм-ден астам жауын-шашын жауады. Скандинавия жағалауының қылқан жапырақты ормандарының (No: Kystgranskog) бір бөлігі жарым аралының аңғарларында орналасқан, ал кішірек аумақтар 67 табиғи қорықпен орташа белдеулі жаңбырлы ормандар ретінде жіктеледі. Ең ірі табиғи қорық – Øyenskavelen (5316 гектар), ол бұзылмаған орманды қоса, көптеген табиғат түрлерін қамтиды, оның бір бөлігі жаңбырлы ормандарға жатады. Күнделікті сөйлеу тілінде Фосен дегеніміз – Фосен түбегі, яғни Индре Фосен және одан солтүсқарайғы аймақтарды білдіреді, ал түбектің Оңтүстік саам тіліндегі атауы – Фовса.

Білім

Фозенде халық жоғары мектебі, Фозен фолькхогсхоле бар. Онда теңіз жүзу, викинг кемелеріне ұқсас дәстүрлі норвегиялық қайықтар жасау, органикалық егін шаруашылығы, дәстүрлі норвегиялық өнер мен қолөнер, табиғатта тіршілік ету және тағы басқа ерекше пәндер оқытылады.

Фоссен қақтығысы

Фоссендік қақтығыс (Fosen Conflict) – экологиялық қақтығыс. Жоғарғы Сот Åfjord муниципалитетінде, атап айтқанда Роан және Сторхеяда екі жел турбиналық парк заңсыз салынған деп шешті. Норвегияның Жоғарғы соты 2021 жылдың қазан айында жел турбиналық парктері саам халқының құқықтарын бұзады деп үкім шығарды. 2023 жылдың 2 наурызында наразылық білдірушілер Ослодағы үкімет министрліктерінің кіреберісін жапты; наразылық білдірушілер тұтқындалып, Ослоның орталық қамау орнына жеткізіліп, айыппұл салынды. 2023 жылдың 26 наурызында БАҚ хабарлағандай, наразылық акцияларының жоспарлары (2 наурыз 2023 ж. есебінен) Ослодағы Корольдік сарайдың кіреберісін жабуды қамтиды; Норвегия полиция қызметі жоспарлар туралы хабардар болып, жаппай тұтқындаулар болатыны туралы ескертті; наразылықтың үш басшысы жаппай тұтқындаулар болған жағдайда наразылық акцияларын зорлықсыз ұстау мүмкін емес екеніне күмән келтірді. Оның орнына наразылық акциялары "символдық блокада" жасады, сарайға басты жолды ғана жапты, соның салдарынан 3 наурыздағы үкімет отырысына қатысушылар артқы кіреберістен өтуге мәжбүр болды. 2023 жылдың бірінші тоқсанына дейін Фосендегі бұғы шаруалары жел турбиналарының (бұзуға дейін) қанша уақытқа дейін жұмыс істеуіне келісуге дайын; бұғы шаруалары құрылыстан бастап 25 жылдан кем уақытты қарастыруға дайын. 2023 жылдың 26 маусымында наразылық білдірушілер Роандағы (Фосендегі) жел турбиналарына баратын жолдарды жапты; турбиналарды күтіп ұстаушы персоналдың көліктеріне кіруге рұқсат берілмейді.

Құқықтық мәселелер мен медиация

2023 жылдың қазанында Økokrim (сот қуғыны органы) Фосендегі құрылысшыларға қарсы барлық полиция хабарламалары бірге қаралатынын мәлімдеді; Сторхея және Роан тауларындағы құрылысшылар туралы полицияға Motvind Norge, Norges Miljøvernforbund және Фосендегі бұғы шаруашылықтарының солтүстік тобы хабарлаған; полиция хабарламасында электр қуатын заңсыз өндіру және жерді заңсыз пайдалану фактілері тіркелді, бұл нысандардың операторларында концессиялық рұқсаттың (концессия) болмауына байланысты болды; істерді полиция тергеушілеріне жіберу туралы шешімнің нақты мерзімі белгіленбеген; Екі муниципалитет ұрланған мүліктерді (ақша) қабылдау және ақшаны жылыстату фактілері бойынша полицияға хабарлаған. 2023 жылдың 24 қарашасында делдал Матс Вильгельм Руланд Солтүстік Фосеннің бұғы шаруашылықтарының өкілдерімен кездесті, онда үкімет өкілдерінің де қатысуы жоспарланған еді. 2023 жылдың қараша айының ортасынан бастап, түбектегі бұғы шаруашылықтарының "оңтүстік тобы" делдалдық процеске қатысуда.

Саяси процесс және патшаға бару

2023 жылғы 2 наурызда түстен кейін Сами парламентінің (Норвегия) президенті мен Энергетика министрі кездесу өткізді; олар кездесуден кейін баспасөз конференциясын өткізді; министр [іс-қимылдар нәтижесінде қабылданған шешімдерге] қатысты, адам құқықтарының бұзылуы үшін Норвегия үкіметі атынан кешірім сұрайтынын айтты, konsesjonsvedtakene. Сол түстен кейін Джонас Гахр Стор, үкіметтің Фосенедегі саамдық бұғы шаруашылығымен айналысатын халықтың (reindriftsamene) адам құқықтарын бұзуы үшін кешірім сұрайтынын жазды, себебі бұл олардың мәдениетін сақтау мүмкіндігіне елеулі кері әсер етті. наразылық білдірушілер. Сол күні кешке қарай, наразылық акциясына қатысқандардың өкілі Эль Нистад "біздің талаптарымыз" бар екенін және оларды дереу орындау керектігін айтты. Сондай-ақ, соңғы шешім қабылдалуы керек, ал "біздің талабымыз" – Фосенедегі жел турбиналарын (wind turbines) бұзып, [жерді пайдалануды] Фосенедегі саамдықтарға қайтару, деді ол. Премьер-министр Фосенедегі бұғы шаруашылығымен айналысатын саамдықтарды келесі күні, 3 наурызда таңертеңгілік тамаққа шақырды; Таңертеңгілік тамақтан кейін 15 минут өткен соң, жетекші наразылықшылардың бірі 8 күндік наразылық акциясын тоқтатты; алайда, [бірнеше жүз адам,] белсенділер [және қолдаушылар] "патша сарайының алаңында" жиналды. 3 наурызда премьер-министр адам құқықтарының бұзылуы жүріп жатқанын мойындады. 9 наурызда премьер-министр Сами парламентіне (Норвегияда) сапары кезінде Фосенедегі дауды (артқа) қарай, оны маңызды түрде қабылдайтынын айтты. Сол күні бұқаралық ақпарат құралдары "Фосенедегі наразылық білдірушілерді" король Харальд V-тің қабылдауына ресми түрде шақырды; қабылдау 2023 жылдың 16 қазанында болды, және Норвегияның мұрагер ханзадасы Хакон (патшамен бірге) қатысты. Фосенедегі дауға реакция ретінде Dagsavisen (2023 жылдың қазанында) басылымында Норвегияның, егер министрлер кабинеті үлкен саяси жобаларды Жоғарғы Соттың шешімдерінен жоғары қоя алса, радикалды түрде өзгергенін білдірген мақала жарияланды. Сол айдың соңында Осло университетінің екі зерттеушісі (екеуі де стипендия иелері) NRK.no сайтында, (Норвегия) билігінің "заң мен ережеге негізделген [біздің] қоғамды [қоғамды] бұзуға рұқсат беретінін" жазды. 2023 жылы өткен наразылық митингілерінде көптеген демонстрацияшылар Гакти киімін киді; алайда, бұл киімдер көбінесе ішін бұрып киіледі (Фосенедегі дау 2023 жылдың бірінші тоқсанынан бері күшейіп келеді). Бұл әрекеттің бірнеше контексте символикалық мәні бар: бір нәрсе (өте) дұрыс емес.

Көлік

Жарым аралда 1 әуежай бар, Øрланд әуежайы, ол 2024 жылғы 30 қаңтарға дейін халықаралық рейстерді қабылдамайды. Күн сайын Тронхеймнен Брекстад және Ванвиканға қатынайтын паромдар бар.

Атауы

Аудан Орландтағы Сторфосна ("Үлкен Фоссен") аралының атымен аталады. Ескі норвеж тілінде бұл атау Фолгсн түрінде болған. Мағынасы үшін Кристиансун қаласына қараңыз.